ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

سازدانی: ئاودێر

كەمی میلاك و خراپی دۆخی ئەمنی و پشتگوێخستنی لەلایەن بەغدا و هەولێرەوە، خوێندنی كوردی لە كەركوك لە لێواری لەناو چوون نزیك كردووەتەوە و بەڕێوەبەری بەشی خوێندنی كوردی لە شارەكە هۆشداری دەدات و داوای چارەسەری هەرچی زووی كێشەكان دەكات، رەئوف سەعدوڵڵا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەدرێژایی ئەو ماوەیەی دەسەڵاتی لەشارەكە هەبوو، نەیتوانی كێشەی خوێندنی كوردی چارەسەر بكات و بە پێچەوانەوە بۆ مەرامی حزبی بەكاری دەهێنا، ئێستاش بەغدا بەبێ گۆڕینی پڕۆگرامی خوێندنی كوردی، ئامادە نییە میلاك بۆ بەشەكە دابین بكات، بەپێی زانیارییەكان ژمارەی میلاكی بەشی خوێندنی كوردی لەكەركوك نزیكەی 7 هەزار كەسە و لەو ژمارەیەش بەشێكیان داوا گواستنەوە بۆ هەرێم و بەشێكی دیكەشیان داوای مۆڵەتی بێ مووچە دەكەن، لەكاتێكدا توركمان بەتەنیا نزیكەی 8 هەزار میلاكی هەیە و رێژەی 20% تێناپەرێنێت لە شارەكەدا، ئەمە جگە لەوەی پەروەردەی كەركوك خاوەنی نزیكەی 26 هەزار میلاكە.

ئامادەكارییەكان بۆ دەستپێكردنی خوێندنی كوردی لە كەركوك بۆ ساڵی 2019-20120 لە چ ئاستێكدان؟

هاوشێوەی ساڵانی رابردوو لە هەوڵی دامەزراندنی ژمارەیەك لە مامۆستاداین بۆ بەشی خوێندنی كوردی لەكەركوك، بەوپێیەی ژمارەیەكی زۆر وانە بە بەتاڵی ماونەتەوە، یاخود ئەگەر ئەمەش نەكرا، پشت بە وانەبێژەكان ببەستین هاوشێوەی ساڵانی رابردوو.

لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، بەشی خوێندنی كوردی لە كەركوك بەردەوام گرفتی كەمی مامۆستای هەبووە، تەنانەت لە كۆی شەش هەزار‌و 750 مامۆستای كورد، جگە لە ئاوارەبوونی ژمارەیەكیان، زیاتر لە 500 مامۆستاش داوای مۆڵەتی بێ‌ موچەیان كردوە، ئەم گرفتانە ئێستاش بەردەوامیان هەیە؟

بەڵی ئەم گرفتانە تا ئێستا بەردەوامیان هەیە و چەندین گرفتی دیكەشی هاتووەتە سەر، جگە لەو كێشانە ئێستا ژمارەیەكی زۆر لە مامۆستایان داوای گواستنەوە دەكەن بۆ هەرێمی كوردستان، هاوكات لە ماوەی چەند ساڵی رابردووشدا ژمارەی قوتابیان زیادیان كردووە و حكومەتی هەرێمیش چەندین ساڵە كەسی دانەمەززراندووە، ئەمساڵ بڕیارە 2 هەزار و 800 پلەی وەزیفی لەكەركوك دامەزراندنیان بۆ بكرێت، بەڵام تا ئێستا دیارنییە لەنێوان كورد و عەرەب و توركمان، رێژەی چەند بەر كورد دەدرێت.

جگە لەو میلاكانەی بەغدا ڕایگەیاندووە، ئێوە داواتان لە حكومەتی هەرێم نە كردووە بۆ ئەمساڵ، دامەزراندن بۆ بەشی خوێندنی كوردی لە كەركوك بكاتەوە؟

لەم ماوەیەدا وەزیری پەروەردەی حكومەتی هەرێمی كوردستان داوای لێ كردوین كە ڕاپۆرتێك لەبارەی خوێددنی كوردی لەكەركوك و كێشەكانی و پێداویستییەكانی بەرز بكەینەوە.

ساڵی رابردوو بەهۆی كەمی میلاكەوە چەند قوتابخانەیەكی سەرەتایی كران بە زمانی ئینگلیزی، ئەمساڵیش ئەم سیستمە پەیڕەو دەكرێت؟

ئەمە پێشنیارێك بوو كە من زۆر داكۆكیم لێ دەكرد، چونكە بە هەمان شێوەی سلێمانی هەولێر بووە و لە زۆر قوتابخانە جێبەجێكراوە، بەڵام تاكو ئێستا نەمانتوانیوە ئەمە بكەین، ساڵی رابردوو شەش قوتابخانە بەو سیستمە كاریان پێكرا، بەڵام بۆ ئەمساڵ دیار نییە دەتوانین ئەمە بكەین یاخود نا، ئێمە زۆر هەوڵ دەدەین ئەم سیستمە پەیڕەو بكرێت، چونكە ئێمە پشت بەو پڕۆگرامە دەبەستین كە لە هەرێمی كرودستانەوە بۆمان دێت.

لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا هیچ قوتابخانەیەك هەبووە بەهۆی كەمی میلاكەوە دابخرێت؟

تائێستا هیچ قوتابخانەیەكی بەشی خوێندنی كوردی بەهۆی كەمی میلاكەوە دانەخراوە، بەڵام بەهۆی كێشەی ئەمنی سەردەمی داعش و كێشەكانی دوای ریفراندۆم و 16ی ئۆكتۆبەر، هەندێك قوتابخانە چۆڵ كران و لە چەند شوێنێكیش ژمارەی قوتابخانەكان كەمكرانەوە، بۆ نموونە لە خورماتوو، ئەمە جگە لە لادێكان، بەتایبەتی لەناو كاكەییەكاندا، راستە ئێمە میلاكمان كەمە بەڵام بەهۆی وانەبێژەكانەوە كە تاكو ساڵی ڕابردووش حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕەزامەندی نیشانداوە لەسەر خەرجكردنی پارەكەیان توانراوە كێشەی كەمی میلاك لەو رێگەیەوە چارەسەر بكرێت و كەموكوڕییەكان پڕبكرێنەوە.

ئایا بۆ ئەمساڵیش كێشەكانی خوێندنی كوردی لە نێوان هەولێرو بەغدا بە هەڵواسراوی دەمێننەوە، بەتایبەتی لە پرسی پڕۆگرام و سیستمی خوێندن؟

كێشەی ئێمە ئەوەیە كە پڕۆگرامی خوینددنی كوردی لەسەر هەرێمی كوردستانە، بە سیستمیش لەسەر بەغداین، بەغدا ڕازی نییە بەچاپككردنی بابەتەكانی خوێندنی كوردی لەكەركوك، تەنیا بە یەك مەرج ڕازییە ئەویش گۆڕینی پڕۆگرامەكەیە بەو پڕۆگرامەی كە كە ئێستا لە عێراق هەیە، هەرچەند ئێمە رازی بوین بە مەرجی مانەوەی زمانی كوردی و بابەتە كۆمەڵایەتییەكان وەك خۆیان، بەوپێیەی بابەتە كۆمەڵایەتییەكان زیاتر باسی مێژوو، جوگرافی و نیشتیمانی كوردان و هاووڵاتیانی دەكات، بەڵام ئەوان بەمە ڕازی نەبوون و وتیان ئێمە سەرجەم پڕۆگرامی خوێندن دەگۆڕین، بەشێوەیەك ئەو پڕۆگرامەی كە ئێستا لە بەغدا هەیە هەمان پڕۆگرامی خویدندنیش بۆ كەركوك دەنێردرێت تەنیا لە عەرەبییەوە وەری دەگێڕین بۆ كوردی، ئێمە لەسەر ئەوە رازی نەبووین و دۆخەكەش وەك خۆی ماوەتەوە، بەداخەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەدرێژایی ئەو هەموو ساڵەی حكومڕانی لە كەركوك نەیتوانی لەو دوفاقییە ڕزگارمان بكەن، ئێمە میلاكمان لەسەر هەرێمە، لەدوای ئەو قەیرانە داراییەش رووبەڕووی هەرێم بووەتە ئەو پارەیەی بۆی دێت تەنیا بۆ هەرێمە و مادەی 140ناگرێتەوە، واتە ئێستا ئێمە بوینەتە بارێكی قورس بەسەر هەرێمەوە، بەعداشش ئەو هەموو داهاتەی شارەكە دەبات و ئەویش پارەی مامۆستایانی بەشی خوێندنی كوردی خەرج ناكات، بۆیە پێویستە موچەی مامۆستایانی كەركوك بخرێتەوە سەر بەغدا، چونكە بە گوێرەی مادەی 140 هەر فەرمانبەرێكی خەڵكی كەركوك مافی خۆیەتی مووچەكەی لە بەغداوە وەربگرێت، بەڵام تاكو ئێستا بەهۆی ئەو بڕیارە شۆڤێنیانەوە رێگری لەو گواستنەوەیە كراوە.

كەواتە بەشی خوێندنی كوردی لەنێوان هەولێر و بەغدا كراوەتە قوربانی؟

بەڵی بەداخەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان زیاتر بۆ كاری حزبی بەكاری دەهێنێت، بۆبە كۆیلەكردن و مەرامی تایبەتی حزبی نەك مەرامی كوردایەتی، بەغداش بە بیانوی رەگەزپەرستی سیاسی و نەتەوەییەوە ئامادە نییە مووچەی نزیكەی 700 هەزار میلاكی بەشەك بدات، لەكاتێكدا ئەم ڕێژە لەچاو نەتەوەكانی دیكەدا زۆر كەمە، بەشێوەیەكی هەموو ناوچە دابڕاوەكان نزیكەی 22 هەزار كەسن، لەكاتێكدا بەتەنیا كۆمپانیای نەوت 24 هەزار و بە تەنیا پەروەردەی كەركوك 26 هەزار میلاكی هەیە، بەڵام ڕازی نابن بە گواستنەوەی نزیكەی حەوت هەزار میلاكی كورد، لەكاتێكدا توركمان نزیكەی 8 هەزار میلاكیان تەنیا لەناو پەروەردەی كەركوكدا هەیە و رێژەی 20% لە شارەكە تێناپەرێنن، كوردیش بەهەموویەوە ناگاتە حەوت هەزار و ئەوانەشی لەسەر بەغدا دامەزراون ژمارەیان لە هەزار كەس كەمترە، بۆیە نادادپەروەرییەكی زۆر هەیە تەنانەت كێشەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری تێكەڵ بووە و خەڵكی كەركوك باجەكەی دەدات، خانووەكەت رەقەمە و موچەكەت تەنسیبە، كورد خۆشی لەشارەكە تەنسیبە.

دیدارو چاوپێكەوتنەكان