ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

ئا/ ئاودێر

  هیوا عومەر ، ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی شیوعی كوردستان لەم گفتوگۆیەدا تیشك دەخاتەسەر هەلومەرجی هەنوكەیی و رۆڵی چەپ لە ئێستادا و هەوڵی لایەنەچەپەكان بۆ كاری هاوبەش.

 پێویستی كاری هاوبەشی چەپ چییە لەمرۆدا ؟

پرسیارێكی گرنگەو پێویستی بە تۆزێك وەستان هەیە لەو بارەیەوە، چونكە كاتێك قسە لەبارەی كاری هاوبەشی چەپ دەكەین پێش ئەوە دەبێت لەبارەی پێویستی ئایدیا و پرۆژەی واقعی چەپ قسە بكەین . پرۆژەی چەپ پرۆژە و خەونێكی ئیرادەگەرییانە نییەن، بەڵكو پرۆژەیەكە واقیع فەرزی دەكات. فكری سۆسیالیستی دەربڕی واقیعێكی ماتریالیستی مێژووییە. 

لێرەدا پێویستمان بەوە هەیە تۆزێك بوەستین و سەیری هەلومەرجی دروستكراو (واقیع) ی ئەمرۆمان بكەین. ئێمە لە چ دۆخێكداین لەم چەند دەییەی رابردوو چی دەبینین، چی گۆراوە، گۆراوەكان چین و لێكەوتیان چی بووە لەسەر هێڵە گەرمەكانی ژیانمانەوە .

بۆ ئەوەی زۆر واقعی بین و خوێنەری كوردستان بە باشی تێمان بگات لە سەر كوردستان تۆزێك هەڵوەستەدەكەین لە بارەی چی و چیەتی گۆراوەكان .

لەماوەی دە ساڵی رابردوو لە هەرێمی كوردستان رۆژ لەدوای رۆژ و هەنگاو بەهەنگاو دەسەڵات خۆی لەبەرپرسیارێتییەكانی بەرانبەر ژیانی هاووڵاتییان دەدزێتەوە، كە خۆی لە بێ بایەخكردنی كەرتی گشتی و كەمكردنەوە و نەهێشتنی خزمەتگوزارییەكانی كەرتەكانی ئاو و كارەبا و تەندروستی و پەرەوەردە و خزمەتگوزارییەكانی تری رۆژانە هتد دەبینێتەوە... لەوەش ترسناكتر رۆژانە رسوماتەكانی وەزارەتەكانی ناوخۆ و خوێندنی باڵا و شارەوانی و زۆربەی كەرتەكانی تری حكوومەت لەسەر هاووڵاتیان بە پارەی خەیاڵی زیاد دەكرێت. حكوومەت جگە لەوەی خۆی لە پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری لە ژیانی جڤاكی دەدزێتەوە لەوەش خراپتر پارەی رسوماتەكان و باج لەسەر هاووڵاتییان بە ئاستی خەیاڵی زیاد دەكات، ئەوەی دەگوزەری سیاسەتێكە پێ بە پێ جێبەجێ دەكرێت تا هەموو جومگەكانی حكوومەت و كەرتی گشتی دەگرێتەوە و تا تەواوكردنی دیزانێكی تایبەت بە حكومرانی نیولیبرالیزم ناوەستێت، لێرەدا دەسەڵات دەبێتە بار و مشەخۆر بەسەر كۆمەڵگا . 

فرۆشتن و هەراجكردنی كەرتی گشتی و ماڵی گشتی بۆ كەرتی تایبەت و سەرمایەدارەكان كە خۆی لە كەرتەكانی پەروەردە و خوێندنی باڵاو تەندورستی و كارەباو پاركەكان و خزمەتگوزارییە رۆژانییەكان و تەنانەت سەیركردنی تیڤییەكان ئەمانە لە خۆیانەوە نەگۆراوان سیاسەتێكی دیاری كراو بۆ بەرژەوەندی كۆمینەیەك دیزانی دەكات .

پرسیارێك رووبەروومان دەبێتەوە ئەو گۆراوانە كاریگەرییەكانی چی بووە لەسەرمان لە رابردوو لە ئێستادا لە داهاتووچیمان بەسەر دەهێنێت؟ دەكرێت ئەوا بژین، ژیانێك ئەوەی پارەی هەبێت خزمەتگوزارییەكانی تەندروستی و خوێندن هتد .. دەبێت ئەوەی نەی بێت تەنانەت خزمەتگوزارییە سەرەتایییەكانیشی نابێت.

ئەم مۆدێلە لە حوكمرانی (بەتاكێتیكردنی هەموشتێك) لە خۆشگوزەرانی و ژیان، تا سەر ئێسقان نامۆراڵی و هیچگەراییە و دژ بە سروشتی مۆرییمانە. بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاری و هەژاری و نەخۆشییە درێژخانەكان و دابەزینی ئاستی ناوەندی تەمەن دابڕاونیە لە لێكەوتەی نیولیبرالیزم. 

رۆژ لە دوای رۆژ ئەم سیستمە زیاتر مرۆڤایەتی دەهاڕێت نەك لەسەر ئاستی لۆكاڵی بەتەنیا بەڵكو لە سەر ئاستی جیهانیش كۆمەڵگای مرۆڤایەتی و ئەم هەسارەیە رووبەرووی تەنگژەی گەورە دەبێتەوە. ئەم تەنگژانە قەدەرنەبوو رووبەروومان ببێتەوە، بەڵكو وەك دەرئەنجامێك دێتەپێشەوە، لەوەها دۆخێكدا جگە لە بەرەنگاری بژاردەی ترمان نییە. لە كاتێكدا باسی رۆڵی چەپ دەكەین ئەمرۆ سەرمایەداری چۆتە قۆناغێكی ئەوەندە مەترسیدار كە بەردەوامبونی یەكسانە بە قلیشانەوەی زیاتری ماف و پێداویستییەكانی مرۆڤ، تەنانەت ئەوانەی لە رابردووش لە رێگای تێكۆشان و كاریگەری بلۆكی سۆسیالیستی لە مافی بیمە كۆمەڵایەتییەكان بەگشتی و كاتژمێری كار و هەلومەرجی كار بەدەستهاتوون لە ژێر هەڕەشەو مەترسیدان .

لەو چوارچێوەیەدا رۆڵی دەوڵەت تەنها لە ئاستی پاسەوانی ماوەتەوە وەك دوا قۆناغی گەشەكردنی خۆی رووبەرووی دۆخی بە بنبەست بوون هاتووە. لەم چەرخەدا چارەنوسی مرۆڤایەتی رادەستی كۆمپانیا و سەرمایەدارەكان كراوە، كە رۆڵی دەوڵەت جگە لە پاسەوانی بەرژەوەندییەكانی ئەوان هیچیتر نییە . . ئەمەش وایكرد رێژەی هەژاری زیاتر بێت و سەرمایە زیاتر (چربێتە) وە لە دەستی كەمیەنەیەكی كەمتر.

خوێدنەوەی كتێبەكەی لینین لەمڕۆدا (الإمبریالیە، أعلی مراحل الرأسمالیە) هاوكاریمان دەكات لە تێگەیشتن لە فۆرمی تازەی ئیمپریالیزمی سەرمایەداری، كە ئەمڕۆ خۆی لە پرۆژەی ئابووریی نیولیبراڵیزم، ئەوەش لە ڕێگەی قەرزەكانی بانكی جیهانییەوە و ڕاسپاردەكانی ئەم دامەزراوە ئایدۆلۆژییە بۆ دورستكردنی سیفەتی پاشكۆیەتی بۆ ئەو دەوڵەتانە. ئیمپریالیزم بە واتا مۆدێرنەكەی قۆناغێكی مێژووییە كە ئەویش بریتییە لە باڵاترین قۆناغی سەرمایەداریی. ئەمە دەربڕینی ئەو ڕاستییەیە كە گەشەكردنی هێزە بەرهەمهێنەكان بۆ ئەو خاڵە گەشەیان كردووە بەربەستەكانی سنوری نەتەوەیی و نیشتیمانیی ببرێت و بەڕووی بازرگانیی و ئابووریی جیهانییدا بكرێنەوە، بەڵام ئەو كرانەوەیە بێ سنورە بواری ئازادانەی هێزی كار ناگرێتەوە تەنها لەچوارچێوەیەكی دیاری كراونەبێت كە ئەمرۆ جۆرێك لە كۆیلایەتی تازەی بۆ كرێكاران دروستكردوە. راپۆرتەكانی دەزگا فەرمییەكان هەرێمی كوردستان لەمساڵدا ئەوە دووپاتدەكەنەوە كە كرێكارانی هاتوو(بیانی)وەك كۆیلە مامڵەیان پێوە دەكرێت . 

لە ڕۆژگاری لینیندا، ئیمپریالیزم هەژموون و باڵادەستیی خۆی لە ڕێگەی دەسەڵاتی رەق، سەربازیی پیادە دەكرد. بەڵام لە ئێستادا بە میكانزمێكی نەرم لە رێگەی بانكە جیهانییەكان، فەرمانڕەوایی جیهان دەكات. پەرەسەندنی دیاردەی جەنگ و كاولكاری و قەیرانەكانی شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دواتر دەستێوەردانی راستەوخۆی زلهێزەكانی جیهان بەبیانوی پێدانی قەرز لە رێگای بانكی نێودەوڵەتی و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی كە ئامانجی سەرەكی گۆڕینی پەیكەری ئابوری و گۆڕینی هاوكێشەی جوگرافیای قەیرانەكانی ناوەندە سەرماریەدارییەكانە لە ئەمریكاو ئەوروپادا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەراست ، دابراونیە لە پرۆژەی ئیمپریالیزم و نیولیبرالیزم .

بیرخستنەوەی بەشێك لەو داتایانەی كە رێكخراوەكان ساڵانە لەبارەی رەوشی مافەكانی مرۆڤ و هەڵكشانی جیاوازییە چینایەتییەكان دەیخەنەروو هاوكاریمان دەكات دەقیقتر دۆخەكە ببین.

بەپێی راپۆرتی ئەم ساڵی رێكخراوی ئۆكسفام سەروەت و سامانی تەنها ( 26 )كەس لە ملیاردێرەكانی جیهان، هاوتایە بە سەروەت و سامانی (3800) ملیۆن كەسی هەرە هەژاری جیهان، واتا نیوەی ژمارەی دانیشتوانی جیهان. ساڵی 2018 سەروەت و سامانی (42) ملیاردێر یەكسانبوو بە سەروەت و سامانی 3,8 ملیار مرۆڤی هەژار لە جیهاندا. پرسیارێك دێتەپێشەوە دەكرێت تابلۆی ژیان ئاوابێت ؟ ئایدیا و كاری چەپ لێرەدا دەبێتە پێویستییەكی مێژوویی . ئەمەش تەنها لە رێگای سەر رێگاخستنی نارەزایەتییە جەماوەرییەكان و تێكۆشانی جادەنییە بەڵكو لە پاڵ ئەوەشدا پێشكەشكردنی پرۆژەی بەدیلە بۆ دانان و جێگیركردنی پایەكانی سیستەمێكی سۆسیالیستی دژ بەم مۆدێلە لە حوكمرانی . كاری هاوبەشی چەپ لەمرۆدا لە هەمووكات زیاتر خۆی فەرز دەكات بارێكی بابەتی هاتۆتە پێشەوە كە لە رووی خودییەوە بەر پرسیارەتی زیاتر و گرانتر لەسەر شانی هێزە چەپەكان دروست دەكات . 

ئەنجامی كۆبونەوەكان چی بوو، بۆچی تا ئێستا بەرنامەی كاری هاوبەشی چەپەكانی كوردستان نەنوسراوەتەوە یاخود هیچ وادەیەكی دیاریكراو هەیە بۆ كاتی راگەیاندنی؟

لەو چەند كۆبونەوەی ئەنجاماندا بێ بەرهەم نەبوو، لە هەمووگرنتر ئەوەیە ئێمەی هێز و لایەن و كەسیاتییە چەپەكان بە باشی درك بەو واقیعە خراپەدەكەین، لەوەش تێگەیشتوین تاكتیكی تێكۆشان زۆرە هەندێك جار واقیعی تازە لەگەڵ خۆیدا تێكۆشانی تازە بە تاكتیكی سیاسی نوێ دێنێتەكایەوە، باوەرێك دروستبووە بۆ (بەیەكەوە كاركردن) جا ناوی ئەو كاركردنە هەرچییەكە گرنگ نییە ئەوە گرنگە ئێمە بەیەكەوە كاربكەین ، بەر پرسیارەتییەكە زۆر گران و گەورەیە. هاوڵاتیانی كوردستان ئەوە چەندین جارە لە غیابی ئێمە هێزە راستڕوەكان بە فۆرمی جیاواز تاقی دەكەنەوە و دواتر متمانەیان لێوەردەگرنەوە، خەریكە ئەو راستییە دەربكەوێت سیاسەت و حكومرانی ئیتلافی راستڕەوی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆن بەبنبەست گەیشتوە، قەیرانەكان لە منداڵدانی ئەوانەوە دێنەدەرەوە، ململانێی ساختەی نێوانیان و گۆرینی فیگەرەكانی ناو دەسەڵاتیشیان تەنها بۆ سەرقاڵكردنمانە و هیچ لە دۆخەكە ناگۆرێت وەك نەیگۆڕی .

ئێمە راستە هێشتا چوارچێوی كاری هاوبەشمان وەك دروستكردنی ناوەندێك دانەناوە، بەڵام لە هەمووی گرنگتر دەستمان كردوە بە كاری كرداری هاوبەش، ئەوەش بۆ خۆی جەوهەری مەسلەكەیە، لەم رۆژانەشدا زیاتری ئەوە دەبینن. كاركردن لەسەر دۆسییە گرنگەكانی ژیانی كرێكاران و زەحمەتكێشان و دابینكردنی بیمە كۆمەڵایەتییەكان و داكۆكیكردن لە بابەتە نیشتیمانییەكان و هێنانەكاییەی دەستورێكی مەدەنی سیكۆلار و ڕووبەرووبونەوەی سیاساتی ئابوری و حكومەت لەو دۆسییە هەرە لە پێشانەن دەستمانكردوە بەكاركردن لەسەری هاوكات ئەنجامدانی كاری هەرەوەزی بەتایبەت لە ئەزمونی خانیقینەوە دەستمانپێكردوە و لە شوێنەمانی تریش خەریكی ئامادەكارین وەك پرنسیپێكی كۆمەڵگایەكی هاریكاری سۆسیالیستی لە پێناو گەرانەوەی زیاتر بۆ ئیرادەی هاریكاری و یەكگراتن وەك پرنسیپێكی سۆسیالیستی جێگای ئومێدێكی گەورەیە، لەو بارەیەوە رۆڵی هاورێیان و دانیشتوانی خانەقین بە گشتی بە تایبەتی هاورێ سەلام جێگای تەقدیری زۆرن . 

لێكنزیك بوونەوەی چەپ و دروستكردنی بەرەیەكی هاوبەش لەم دۆخەی كوردستان تاچەند پێویستییە و دەتوانێت چی بكات؟

بێگۆمان كاری هاوبەش زۆریش پێویستە لەمرۆدا، لینین دەڵێت هەندێك جار مێژوو پێویستی بە (دفعەیەك ) تەكانێك هەیە . والاپێویست دەكات هێزە چەپەكان بەتایبەت لەم ناو چەیە بە دیدێكی فراوان سەیری ئەركیان بكەن، ئەركانێك كە هەندێك جار جیاوازو فراوانترە لە ئەركی چەپێكی رۆژ ئاوایی، ئەم لێكنزیك بونەوەیە بەغیابی دیدێكی فروان بە باشی دروست نابێت، ناكرێت بریاری پێش وەختەمان هەبێت و رەچەتەیەكی ئامادەكراومان هەبێت.

لە ناو واقیعی تێكۆشاندان زۆر شت هەیە روون دەبێتەوەن هاوكات واقعی تازە پێویستی بە تێگەیشتنی تازەش هەیە. منهەجیەتی ماتریالیزمی دیالێكتیكی لە خوێندنەوە و كردنەوەی گرێكانی نێو پرۆسەی گەشەی مێژوودایە .

ماركسیزم تێگەیشتن و تاقیكرنەوە و خوێندنەوەی شتەكان نییە لە دۆخی وەستاندا، بەڵكو لە دۆخی بزاوت و جولەی ژیاندایە. ئەگەر مەنهەجیەت بەكار نەهێنین لە فكردا ئەوە تێكست هەمیشە دیاری كراوە، بەڵام واقیع و پێویستییەكان فراونترو نا كۆتایی ترە، ڕووداوە مێژووییەكان وەستاو نین، هەرچەندە پەرەسەندن و ئەو نەوەستانە مانای ئەوە ناگەینێت كە شتەكان لە ئاستی نزمەوە بۆ بەرز هاتوون. وەكو لینین فێرمان دەكات ژیان و كۆمەڵگا بەشێوەی دیالەكتیكی گەشە دەكەن نەك بە پێچەوانەكەی، بە دەقیقتر بۆ وەڵامی پرسیارەكەت بەلێ كاری بەیەكەوەیی پێویستەو گرنگە لەم قۆناغە، مسلەی (بەرەش) ئارەزمانە، بەڵام هەندێك جار ئەوەی تۆی ئەوێت رەنگە ئەوە نەبێت، بەڵام كاری بەیەكەوەیی زۆر پێویستە نەك لەبەر ئەوەی ئارەزووی دەكەین بەڵكو ئەوە بۆتە پێویستییەكی خودی بۆ ئەو بارە بابەتییەی هاتۆتە كایەوە. ئەولێك نزیك بونەوەیە دەتوانێ زۆر شت بكات، كردنی ئەو شتانەش ئایدیا و پشودرێژی و خبرەی سیاسی و قبوڵكردنی یەكتری پێویستە، ئێمە كاتمان پێویستە بۆ كەلەكەبونی زیاتر و ئەزمونكردنی زیاتری كاری هاوبەشی چەپ وبینینی لێكەوتەكانی لەسەر ژیانی جڤاكی . هەردوو ئەزمونی سیاساتی پراكماتیكی چەپ كە زۆر نزیكی كردەوە لە راست لەگەڵ ئەزمونی خۆ پارێزی و پەرگیری لە كۆمەڵگا ئەنجامیان نەبوو، ئیتر چەپ دەبێت بەیەكەوە و روو لە كۆمەڵگا دەتوانێت زۆر شت بكات. 

چەپ و كۆمۆنیستەكان دەتوانن خۆیان وەك بەدیل تەرح بكەن و خەباتی چینایەتی پەرەپێبدەن دژ بە دۆخی دروستكراو و سیاساتی بەتایبەتیكردن؟ 

بێگۆمان خەباتی چەپ خەباتێكە دژ بە كۆمەڵگای چینایەتی دروستكراو، ئەوە ئەرك و بەهانەی وجودی چەپە لە واقیعدا. ئەو تێكۆشانەش پێویستی بە روونكردنەوە و وردكردنەوە هەیە بۆ ئەوەی بتوانیت كار لە واقیع بكات و ببێتە پرۆژەیەكی كۆمەڵگایی و لە ئاستی نوخبەوەیەت دەربچێت و قەتیس نەكرێت لە دروشمی رادیكاڵانە، بۆ دۆخی ئەمڕۆی كوردستان دەبێت لە چوارچێوەی پرۆژەیەكی فراوان لە ئاستی سیاسی ئابوری و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری رووبەرووی سیاساتی نیولیبرالیزم و ئەو دەستدرێژیانە ببینەوە كە دەكرێتەسەرە ماڵی گشتی و كەرتی گشتی، لەپاڵ ئەوەشدا نابێت پرۆژەی بەدیلمان نەبێت بۆ دانانی پایەكانی كۆمەڵگایەكی سۆسیالیستی. خۆ تەرحكردن وەك بەدیل پێویستی بە پرۆژە و بەرنامەی واقعی هەیە، نابێت نزیكی گوتاری پۆپۆلیستیش بكەوینەوە وەك ئەوەی ئۆپۆزسیۆنی راستڕە و دەسەڵاتیش پۆپۆلیستانە مامڵەیان لەگەڵ نارەزایەتییە جەماوەرییەكانكرد كە دواجار ئەو گوتارە كاریگەری خراپی لەسەر نارەزایەتییە كۆمەڵایەتییەكان و ئەنجامەكەی كرد، ئێستا ئێمە رووبەرووی لێكەوتەكانی دەبینەوە كە جۆرێك لە نائومێدی لای جەماوەر دروستكردوە بۆ گۆرانكاریكردن و بەشداری سیاسی .

 

 

دیدارو چاوپێكەوتنەكان