ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

شوان محەمەد ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی كوردستان، لە دیدارێكی تایبەتی (ڕێگای كوردستان) ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە هەردووك نوخبە سیاسییە دەسەڵاتدارەكانی عێراق و هەرێم خاوەنی یەك فایلی ڕەشن لە خراپەكاری، بە كەوتنی هەر یەك لە حكوومەتەكان لە عێراق و هەرێمی كوردستان چارەنووسی ئەوی تریش دەكەوێتە مەترسی. دەشڵێت: لە كوردستان شتێك نییە بەناوی قەیرانی دارایی، بەڵكو ئەوەی هەیە قەیرانی حوكمڕانییە.

ڕێگای كوردستان- تایبەت

حکوومەتی هەرێم ئامادەیی دەربڕیوە بەهەموو شێوەیەک هاوکاری دەسەڵاتدارانی عێراق بکات بۆ دەربازبوون لەو بارودوخەی تێیکەوتووە، پێتان وایە ئەم هاوکارییە لەبەرژەوەندى کام لایە؟

ڕەهەندی یەكەم : پێویستە بگەڕێینەوە بۆ پێكهێنەرانی هەردووك حكوومەتەكە، ئایا پێكهێنەرانی هەردووك حكوومەت لە كام دەستەبژێری سیاسیین و دووری و نزیكی ئەم دوو نوخبە سیاسییە لە یەكتری تا كوێیە؟ هۆكار چییە پێكهێنەرە سەرەكییەكانی حكوومەتی هەرێم پشتگیری مانەوەی كابینەی حكوومەتی ئێستای عێراقن، لە كاتێكدا تەواوی خەڵك لە باشوری عێراق دژی هەموو كوتلە سیاسییە گەندەڵەكان كە پشتگیری حكوومەتی عێراق دەكەن لەسەر شەقامن و داوای گۆڕانكاری ڕیشەیی دەكەن، بەبڕوای من پێكهێنەرانی ئێستای حكوومەتی هەرێم بەتایبەت پارتی و یەكیتی كە بەدرێژایی 28 ساڵە دەستیان بەسەر دەسەڵات داگرتووە، تێوەگلاوی دەیان دۆسیەی گەندەڵین لە بەتاڵان بردنی سەروەت و سامانی خەڵكی كوردستان جگە لە دۆسییەكانی كوشتنی ڕۆژنامەنووس و شەڕی ناوخۆ و چەندین كاری تری هاوشێوەی كوتلە دەستڕۆیشتوو و حوكمڕانەكانی تری باشور و ناوەڕاستی عێراق كە ئەوانیش لەدوای 2003 و ڕووخانی ڕژێمی سەدام تێوەگلاوی دەیان دۆسیەی گەندەڵی و بەتاڵانبردن و ڕەشەكوژی و تاوانی جۆراو جۆرن و 15 ساڵە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ حوكم دەكەن، دەتوانین بڵێین هەردووك نوخبە سیاسییە دەسەڵاتدارەكانی عێراق و هەرێم خاوەنی یەك فایلی ڕەشن لە خراپەكاری، بە كەوتنی هەر یەك لە حكوومەتەكان لە عێراق و هەرێمی كوردستان چارەنووسی ئەوی تریش دەكەوێتە مەترسی، هەروەك چۆن سەرباری دابەشبوونی ئەم دەسەڵاتدارانە لە هەردووك حكوومەت بەسەر دووبەرەی دژبەیەكی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی كە ئەمریكا و ئێرانن، بەڵام بۆ مانەوەی حكوومەتێكی بكوژ و گەندەڵی وەک حكوومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی یەك واژۆ دەكەن و لەپشتی دەوەستن، تەنانەت یەكێتی و پارتی پرس بە گۆڕانیش ناكەن بۆ واژوكردنی مانەوەی حكوومەتی ئێستای عێراق كە گۆڕان شەریك و پێكهێنەری كابینەی نۆیەمە لەگەڵ هەردووكیان، بابەتەكە ڕوونە گەندەڵەكان هەوڵی مانەوەی یەكتردەدەن لە هەر بارودۆخێكدابن. بەبڕوای من لەوە زیاتر نییە، چونكە كە بابەتەكە پرسی نەتەوەیی بێت پاڵپشتیكردنی حكوومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی كەوا وێنای دەكەن بۆ پرسی كورد كەسێكی باشە، هەر ئەو كوتلە عەرەبییانەی ئێستا پشتگیری مانەوەی حكوومەتەكەی مەهدی دەكەن لەو كوتلانەن كە لەپەرلەمان پشتگیری هەموارکردنەوە دەستوور دەكەن كە بۆ پرسی نەتەوەی كورد گومانی زۆر هەڵدەگرێ و حكوومەتەكەی عادل عەبدولمەهدیش وەك چارەسەركردنی گرفتە بنەڕەتییەكان لەو هەموارکردنەوەیە دەڕوانێ‌ و هەر ئەو كوتلە پەرلەمانییە دەسەڵاتدارانەن خەڵكی خۆیان دەنێرنە ناو خۆپیشاندەران و دروشمی هەموارکردنەوەی دەستوور وەك داوای خۆپیشاندەران بەرز دەكەنەوە، ئەگینا ڕوونە خۆپیشاندەرە ناڕازییەكان داوای نان و كار و ئازادی و حكوومەتێكی دوور لە بەشبەشێنەی حزبی دەكەن. بۆیە كە حكوومەتی هەرێم لە خەمی پرسی نەتەوەییدا بووایە هەرگیز ڕازی نەدەبوو بە مانەوەی حكوومەتێك كە خواستی كوتلە شیعییەكان دژی دۆزی كورد وەك چارەسەر دەبینێ و پشتگیری مانەوەیان دەكرد، بەڵكو هەوڵی گۆڕینیان دەدا.

ڕەهەندی دووەم: ئەوەی وا دەكات دەسەڵاتدارانی كورد پشتگیری مانەوەی حكوومەتی عادل عەبدولمەهدی بكەن، هەمان ئەو هۆكارانەی كە ئێستا لە باشوری عێراق خەڵكی هەژاری هێناوەتە سەر شەقامەكان لە بێكاری و ناعەدالەتی و هەژاری و كەمی خزمەتگوزاری و دەستگرتن بەسەر داهات لەلایەن نوخبەیەكی حوكمڕان، هەمان هۆكاریش لە هەرێمی كوردستان هەیە، بۆیە ترسی دەسەڵاتدارانی كورد لەوەیە كە خۆپیشاندانەكانی خوارووی عێراق ببنە هۆی دەستلەكاركێشانەوەی كابینەكەی عەبدولمەهدی سەرەتایەك دەبێت بۆ ئاوابوونی خۆری كوتلە حوكمڕانەكانی ئێستا و ئەوەش دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی خۆپیشاندان لە كوردستان و خەڵك داوای گۆڕانكاری دەكەن و داوای جێهێشتنی دەسەڵاتداران و مافەكانیان دەكەن، هەروەك چۆن دەسەڵاتدارانی هەرێم نەیانشاردۆتەوە كە هەر گۆڕانكارییەك لە بەغدا ڕووبدات كاریگەری بۆ سەر دۆخی هەرێمی كوردستانیش دەبێت، ئەمەش مەترسی لەسەر دەسەڵاتی ئێستای هەرێمی كوردستان دەبێت و لە بەرژەوەندیاندا نییە.

حكومەتى عێراق توانای ئەوەی هەیە عێراقێکی پڕ لە گەندەڵی و هەژاری بە دۆخێکی ئاسایی بگەیەنێەوە؟

بەبڕوای من نەخێر، چونكە حكوومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی سەرباری ئەوەی خۆی تەكنۆكرات و بێلایەن نیشان دەدات، بەڵام نابێ بیرمان بچێت بە تەوافقی زۆربەی ئەو كوتلە سیاسییانە لەدایك بوو كە تێوەگلاوی دۆسیەی گەندەڵین و حكوومەتەكەی عادل عەبدولمەهدی هەر هەنگاوێك بنێت دژی دۆسییەکانی گەندەڵی، لەلایەن ئەو كوتلانەوە ڕووبەڕووی وەرگرتنەوەی متمانە دەبێت لە ڕێگەی پەرلەمان و پێناچێت عەبدولمەهدیش خۆی تووشی واقعێكی وابكات، سەرباری هەندێك هەوڵی بچووك بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی، بەڵام لە دۆسیە گەندەڵییە گەورەكان لەنموونەی بەتاڵانبردنی نەوت و سپیكردنەوەی پارە و گرێبەستە سەربازییەكان و دەیانی تر كە كوتلە گەورەكانی لە پشتن تا ئێستا نەیتوانیوە هەنگاوی سەرەتاییش بنێت‌، هەر ئەو بێ ئومێدیەیە وایكردووە شەقامی عێراقی داوای سەردەمێكی تازە و حوكمڕانییەكی تازە بكەن.

وەکو حزبی شیوعی کوردستان، چۆن دەڕواننە پەیوەندییەکانی عێراق و هەرێم؟

سەبارەت بە پەیوەندییەكانی هەرێم و بەغدا لە دەستووری عێراقدا دیاری كراوە لەسەر هەموو ئاستەكان و دەستووریش پەسندكراوی خواستی هەموو عێراقییەكانە، دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان هیچ سەردەمێك لە پڕكردنەوەی پۆستە سیادییەكانی عێراق و هەموو كابینە وەزارییەكانی عێراق كە لەسەر ئاستی هەرێم پشكی شێریان بردووە هەمیشە پۆستەكانیان پڕكردۆتەوە، هیچ ڕۆژێك كە پرسی نەتەوەی كوردیش پێویستی بە كشانەوە بووبێت وەك كارتی فشار نەكشاونەتەوە كە شەقامی كوردستانیش داوای كردبێت، چونكە بەرژەوەندی حزبییان وایخواستووە، ئەوەی نە حكوومەتی مەركەزی پابەندی بووە كە كوتلە گەورەكانی حوكمڕان لە باشوری عێراق بەردەوام زۆرینەی حكوومەتیان پێكهێناوە تێوەگلاوی گەندەڵین و نە حكوومەتی هەرێمیش كە زۆرینەی پارتی و یەكیتی پێكهێنەرین پابەندی بوون، ئەو مادانەن كە زیاتر پەیوەندییان بە داهات و نەوت و گازەوە هەیە، چونكە پابەندبوون بەو مادانەی دەستوور لە بەرژەوەندی گەلانی عێراقە بە هەموو پێكهاتەكان و دژی خواستی كوتلە دەسەڵاتدارەكانە هەم لە عێراق و هەم لە هەرێمی كوردستان، هەربۆیە حزبە دەسەڵاتدارەكان لە هەردووك حكوومەت لە پێناو خواستەكانی خۆیان هەمیشە هەردوولا دەستووریان پێشێلكردووە، چونكە دەستوور ڕێگری دەكات لە زاڵبوونی حزب بەسەر حكوومەت و گەندەڵی و ناعەدالەتی، ئەوەش لە بەرژەوەندی هیچ كامێكیان نییە، هەمیشەش لە میدیا وایان نیشانداوە كە هەردووك حكوومەت خیلافیان هەیە تا شەقام ڕازی بكەن بەو پاساوانەی دەیانهێننەوە، بەڵام لە واقیعدا هیچ كات ئەم دوو نوخبە سیاسییە دەسڵاتدارە دژ بەیەك نەبوون و بێ پەیوەندی نەبوون لەگەڵ یەكتری نە پێش ڕیفراندۆم و نە دوای ڕیفراندۆم، چونكە ئەوان خاوەنی یەك بەرژەوەندین ئەویش كەڵەكەكردنی سامانە.

پێت وایە ئەگەر هەرێم و عێراق لەسەر بودجە و مووچە ڕێکنەکەون، قەیرانی دارایی ڕوو لەهەرێم دەکاتەوە؟

ئەوەی ئێمە بەردەوام گوتوومانە و دەیڵێینەوە ئەوەیە كە لە كوردستان شتێك نییە بەناوی قەیرانی دارایی، بەڵكو ئەوەی هەیە قەیرانی حوكمڕانییە لە هەرێم و قەیرانی بوونی حكوومەتێكی بێ دەسەڵاتە بەرانبەر بە دەسەڵاتی دوو حزب، قەیرانی عەقڵیەتی بەڕێوەبردنە ئەگینا بە كام لۆژیكی ئابووری و ئیداری هەرێمێكی پێنج ملیۆن كەسی خاوەنی هەناردەی 700 هەزار بەرمیل نەوت بێت لە ڕۆژێك و پێنج دەروازەی گومرگی یاسایی نێودەوڵەتی هەبێت و هەناردەی گاز بكات و خاوەنی دوو فڕۆكەخانە و ملیاران دینار داهاتی ناوخۆبێت، لە مانگێكدا نەتوانێت مووچەی فەرمانبەرانی بدات، ئایە دەچێتە كام عەقڵەوە؟ بەدڵنیاییەوە كە حكوومەتێكی دوور لە هەیمەنەی حزب و بنەماڵە و شەفاف و تەكنۆكرات هەبێت دوور لە گەندەڵی ئێمە پێویستمان بە بەغدا نییە، بەڵام بەغدا ئێستا بیانووە بەدەست دەسەڵاتدارانی هەرێم بۆ درێژەدان بە گەندەڵییەكانیان، تاكو كە سبەی نەوتیشیان نەنارد بۆ بەغدا بڵێن بەغدا لەگەڵمان ڕێكناكەوێت و بۆیە درێژە دەدەن بە سیاسەتی پاشەكەوتی مووچە و سەركوتكردنی فەرمانبەران وەك لە ڕابردوو كردیان كە ئێمە هیوادارین پێكبێن تا مووچەی خەڵكی هەژار نەبڕێت و بە واقعی ڕێكبكەون چونكە حكوومەتی هەرێم لە ساڵانی 2015 و 2018یش ڕێكکەوتنی لەگەڵ حكوومەتی عێراق واژۆكرد، بەڵام لە ئەرزی واقع پابەندی نەبووە و دواجار خەڵك بە برسیەتی باجەكەی داوە، هیوادارین ئەمجارە سینارێوی وا دووبارە نەكرێتەوە.

ئەم کابینەی حکوومەتی هەرێمی كوردستان چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

ئێمە هەر لەسەرەتاوە ئۆپۆزسیۆنی خۆمان ڕاگەیاند، چونكە پێمان وایە بەرنامەی ئابووری ئەم حكوومەتە لەگەڵ تێڕوانینی ئێمە ناگونجێ كە پشتی بەستووە بەپلانی بانكی نێودەوڵەتی كە پشتی بە تایبەتكردنی كەرتەكان بەستووە، سەرباری تێبینی تری سیاسییمان، بەڵام كە سەیربكەین ئەم كابینە هیچی باشتری نەكردووە لەماوەی پێكهێنانی تا ئێستا كە وابكات هەمووان هەست بە گەشبینی بكەین، بۆنموونە پاشەكەوتی سێ مووچەی فەرمانبەران بەردەوامە، بۆ ئەمساڵ مانگەكانی 10 و 11و 12 نادرێن، چونكە ساڵ تەواو دەبێت، هەرچەندە من پێم وانییە ئەوە پاشەكەوتیش بێت بەڵكو كەڵەگای سیاسییە بەسەر فەرمانبەرانەوە، چونكە پاشەكەوت بە ڕێژەیە و لەدۆخێكی خراپی دارایی یان جەنگ دەكرێت و پاشەكەوتەكەش دەخرێتە سەر ژمارە حسابی، بەڵام لە هەرێم و بەتایبەت ئێستا نە ئەو هەلومەرجە هەیە نە ئەو هەنگاوە یاسایی و ئیدارییەكانی پاشەكەوت هەیە. كارەبا پێنج كاتژمێرە لە 24 كاتژمێردا و ئەویش لەكاتی خەودا لە شەو هەیە، سوتەمەنی نییە و كە هەشبێ گرانە، هەژاری و بێكاری و كۆچ و خۆكوشتن و جیابوونەوە و تاوان و گەندەڵی و بەرتەسكردنەوەی ئازادی ڕۆژنامەوانی كە زیادی نەكردبێ كەمی نەكردووە، ئیدی ئەوانە واقعن و هەڵبەستراو و وتاری پۆپۆلیستی نین، جگە لەوەی حكوومەت نەیتوانیوە داهاتەكان بگەڕێنێتەوە بۆ خەزێنەی حكوومەت، تاكە ئیشێك ئەم حكوومەتە كردبێتی، زیادكردنی دەوامی فەرمانبەرانە ئەویش نادادپەروەرییە، چونكە ئێستا مانگی 11یە، بەڵام مووچەی مانگی هەشت دراوە، كەوابێت كە مامۆستابیت ئێستا دەبێت لە پشوودابیت نەك دەوام بكەیت، چونكە ئەرك بەرانبەر مافە، ئێستا فەرمانبەران ئەرك جێبەجێدەكەن بێ ئەوەی مافیان پێ بدرێت لەكاتی خۆیدا.

 

 

دیدارو چاوپێكەوتنەكان