سازدانی/ ئاودێر

لەم دیمانەیەدا، ئەیوب ئەنوەر سماقەیی ئابووری ناس و مامۆستای زانكۆ ڕای دەگەێنێت كارنامەی حكومەت و نوێ و بانگەشەی هەڵبژاردنی حزبە بەشدارەكان دوو شتی تەواو جیاوازن، ئاماژە بۆ ئەوەش دەكات هیچ پلانێك بەبێ بودجە ئەنجام نادرێت و سەركەوتوو نابێت، باس لەوەش دەكات هەرێمی كوردستان هیچ سیستمێكی نییە و دۆخێكی وەحشی گەریانە دروستكراوە كە هەموو شتێك دراوەتە كەرتی تایبەت، جەختیش دەكاتەوە كە تەسلیمكردنی ئابووری كوردستان بە كەرتی تایبەت، كوردستان بەرەو ئایندەیەكی زۆر نادیار دەبات، "پێویستە هەڕاجكردنەی كەرتی گشتی بۆ كەرتی تایبەت ڕابگیرێت".

كارنامەی حكومەتی هەرێم تاچەند ڕەنگدانەوەی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردنی بەشداربوانی كابینەی نۆیەمە؟

بانگەشەی هەڵبژاردن و كارنامەی حكومەت دوو شتی لێكجاوازن، بانگەشەكانی هەڵبژاردنی لایەنە سیاسییەكان زۆر تێكەڵ و دژ بەیەكن، لە بەرامبەریشدا، كارنامەی حكومەت، كارنامەیەكی ئینشائی و مەتاتییە كە زۆر لێكدانەوە هەڵدەگرێت، بە بۆچوونی من لایەنی باڵادەست حكومەت بەو ئاڕاستەیە دەبات كە خۆی دەیەوێت، نەك جێبەجێكردنی كارنامەی سەرجەم هێزە سیاسییەكانی بەشداربووی ناو حكومەت، راستە بەرنامەی حكومەت بەرنامەیەكی باش و فرە لایەنەیە، بەڵام ئەمە بەتەنیا بەس نییە، ئەوەی گرنگە ڕێژەی جێبەجێكردنی بەرنامەكەیە لەماوەی چوار ساڵی داهاتوودا، ئەوەی تا ئێستا دەبینرێت پێچەوانەی ئەمە دەسەلمێنێت.

پێتوایە ئەم كابینەیەش هاوشێوەی حكومەتەكانی دیكە، كردارەكانی پێچەوانەی كارنامە و بەڵێنەكانی دەبن؟

پێموایە ئەم كابینەیە لە كابینەكانی دیكە خراپتر دەبێت، باشتر نابێت.

بەچ بەڵگەیەك، ئەم دڵنیاییە لەكوێووە دێت؟

بەبەڵگەی ئەوەی كابینەی ئەمجارە زاڵبوونی هێزێكی زۆر پێوە دیارە، ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ یەكێتی كراوە بەرەو كاڵبوونە دەڕوات، دوو ئیدارەیی زیاتر لە جاران دەردەكەوێت و تۆختر دەبێتەوە، هێزەكانی دیكەی بەشداری ناو حكومەتیش كارەكانیان لە چوارچێوەی بانگەشە تێناپەڕێت.

بەڵێنی چارەسەركردنی سەرجەم گرفتەكان و جیانەكردنەوەی كێشەی سێكتەرە جیاوازەكان تاچەند وادەكات كارنامەی حكومەت لەچوارچێوەی بەڵێن تێنەپەڕێت؟

پێویست بوو ڕیزبەندی بۆ كارەكانی حكومەت بكرێت، چەند كەرتێكی سەرەكی هەڵبژێرن و چاكسازی تێدا بكەن، تاكو ئەو كەرتە رەنگدانەوەی لەسەر كەرتەكانی دیكەش هەبێت، بۆ نموونە ئەنجامدانی چاكسازی لە وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی دارایی، ڕەنگدانەوەی لەسەرداهات و خەرجی هەموو وەزارەتەكانی دیكەی دەبێت، چاكسازی لە پەروەردە و تەندروستی ڕەنگدەداتەوە لە خزمەتگوزاری و پێشكەشكردنی پێداویستییەكانی هاووڵاتیان دەبێت.

ئەم كابینەیە ئەمەی نەكردووە؟

نەخێر نەیركردووە، بە بۆچوونی من پێویست بوو وەزارەتەكانی، سامانە سروشتییەكان، دارایی، پەروەرد دەستنیشان بكەن، ئەم ریزبەندییە وا دەكات كارنامەی حكومەت بەباشتر بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە و بەرچاوڕوونییەكی زیاتریش هەبێت، چونكە ئەگەر چاكسازی لەسەرچاوەی سەرەكی داهات كراو خەرجییەكانیش پۆلێن كران و خەرجیە زیادەكان نەهێڵران، دواجار ئەو پارەیە دەگەڕێتەوە بۆ خەزێنە و لەسەر داهات و هاووڵاتیان رەنگدانەوەی دەبێت، بە هەمان شێوە پەروەردەیەكی دروست ڕەنگدانەوەی لەسەر نەوەی ئێستا و داهاتوو دەبێت.

جگە لەو كارنامەیەی راگەیەندراوە، سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران داوای لە وەزارەتەكانیش كردووە كارنامەی خۆیان بۆ چوار ساڵی داهاتووو ئامادە بكەن، ئەمە تاچەند هەنگاوێكی دروستە؟

زۆر نائاسایی و سەیرە لەماوەی مانگێكدا كارنامەی چوار ساڵ دابنرێت، بە بۆچوونی من سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران تێستێكی وەزارەتەكان دەكات، دەیەوێت لەو رێگەیەوە بزانێت چیان لە هەگبەدایە، بەبۆچوونی من ئەم كارنامەیەی كە گوایە وەزارەتەكان ئامادەی دەكەن تەنیا تێستێكە بۆ وەزیر و ئیدارەی وەزارەتەكان لەلایەن سەرۆكی حكومەتەوە، نابێتە بەرنامە و پلانی چوار ساڵی داهاتووی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بە پێچەوانەوە ئەو كارنامەیە دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە كە سەرۆكی حكومەت خوێندییەوە. 

گرنگی پڕۆژەیاسای بودجە چییە؟ بەبێ بوونی هیچ بودجیەیەك حكومەت سەكەوتوو دەبێت لە جێبەجێكردنی پلانەكانی؟

ئەگەر هەر هەرێمێك، یاخود هەر وڵاتێك، بودجەی نەبوو، فەلسەفەی ئابووری و سیاسی نییە، فەلسەفەی ئیداریشی نییە. ئەگەر ئەمانەشت نەبوو، بەرچاوت ڕون نابێت، ئێستا ئێمە لەمانگی 9 داین، دەبوایە پڕۆژە بودجە لانی كەم ئەگەر لەكاتی تەواوبوون نەبوایە، لە قۆناغەكانی كۆتایدا بوایە، تاكو لانی كەم لەماوەی دوو مانگدا، پەرلەمانی كوردستان گفتوگۆی لەبارەوە بكات و لەكۆتایی مانگی 12 بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، ناكرێت ئێمە چاوەڕێی بەغدا بین، دەكرێت پارەكە بە تەخمینی دابنرێت، واتە بڕی پارەی هاتوو، لەگەڵ بودجەی ناوخۆ لێكدەدرێت و دواتر پڕۆژە یاسای بودجەی پێ ئامادە دەكرێت، چاوەڕوانی كردنی بەغدا هەڵەیە، چونكە هەموو ساڵێك لە مانگی دوو یاخود سێ دەنگی لەسەر دەدرێت، پاشان لە هەرێمی كوردستانیش دوو بۆ سێ مانگی پێدەچێت، ئەمەش وا دەكات نزیكەی 6 مانگ لەو ساڵە بڕوات، واتە تۆ تەنیا شەش مانگت بەدەستەوە دەبێت بۆ جێبەجێكردنی پلانی ساڵەكەت، بۆیە هیچ پلانێك بەبێ بودجە ئەنجام نادرێت، پلان ئابووری تەرجومە دەكرێت بۆ ژمارە و ژمارەكانیش بە پارە دەنوسرێن، بۆ جێبەجێكردنی پلانەكە، مادام ئەنجوومەنی وەزیران دەیەوێت پلانی هەبێت، پێوستە بە هەمان شێوە ئامرازی جێبەجێكردنی هەبێت كە بریتییە لە بودجەی گشتی.

بەتایبەتیكردنی كەرتە گشتییەكان، هەرێم بەرەو كوی دەبات، زیانەكانی ئەم بەتایبەتیكردنە تاچەند رەنگی داوەتەوە.

دۆخە ئێستای هەرێم نە سیستمێكی سەرمایەدارییە، نە سیستمێكی ئیسلامی و نە ئێشترراكییە، سیستمێكی وەحشی گەریانەیە كە هەموو شتێكی داوەتە كەرتی تایبەت، ئەوەی ئێستا لە دونیادا پەیڕەو دەكرێت تێكەڵكردنی سەرجەم سیستمەكانە بەشێوەیەك كە هەموو سێكتەرە زیندووە سەرەكییەكان كە پەیوەستن بە كۆمەڵگەوە لەلایەن دەوڵەتەوە بەڕێوە دەبرێت، بەڵام بەشێكی زۆر كەمیان دراوەتە كەرتی تایبەت، بۆ نموونە هیڵی گواستنەوە هی دەوڵەتە، بەڵام چاككردنەوە و لێخوڕێنەكەی دراوەتە كەرتی تایبەت، تەسلیمكردنی ئابووری كوردستان بە كەرتی تایبەت، كە ئەویش كەرتی تایبەت نییە بەشێووە زانستییەكەی بەڵكو كەرتی تاكە كەسییە، لەناو ئەویشدا كەرتی سیاسیە و دواتریش كەرتی خێزانە و لەناو ئەویشدا بۆ چەند كەسێكە، ئابووری كوردستان بەرەو ئایندەیەكی زۆر نادیار دەبات، ئێمە و نەوەی دواتریش زیانێكی زۆری لێ دەكەین، بە بەڵگەی ئەوەی ئێستا نەخۆشخانە و خوێندنگە و زانكۆكان پشتگوێ دەخرێن و لە بەرامبەریشدا ئەهلییەكان لەبرەودان، من مامۆستای زانكۆم (70) خوێندكار لەناو یەك ژووری زانكۆ دانراون، ئەمە مانای وێرانكردنیییەتی، خەڵك قەرز دەكات بۆ ئەوەی نەخۆشەكەی بباتە نەخۆشخانەی ئەهلی، باوكان و دایكان دەست بە مووچەكانیانەوە دەگرن بۆ ئەوەی مانداڵەكانیان ببەنە خوێندنگە ئەهلییەكان، پێویستە هەڕاجكردنەی كەرتی گشتی بۆ كەرتی تایبەت ڕابگیرێت، ئەگەر ئەم كابینەیە ئەمە بكات، سەركەوتوو دەبێت.

دیمانە/ ئاودێر

لەم دیمانەیەدا، ئەحمەد شێروانی، ئەندامی مەكتەبی سیاسی و بەرپرسی كۆمیتەی محەلی هەولێری حزبی شیوعی كوردستان ڕای دەگەیەنێت كە ناشەفافییەكی زۆر لە داهاتی هەرێمی كوردستان هەیە و وەك ئەوەی كە هێزەكان وێنەیان كردووە، ژێرخانی ئابووری ئەم وڵاتە تەنیا نەوت نییە، باس لەوەش دەكات بەبێ بوونی سیستمێكی دیاریكراو ئەنجامدانی پرۆسەی چاكسازی دەبێتـە كردەیەكی مەحاڵ، جەختیش دەكاتەوە كە پێكهێنەرانی حكومەتی نوێی كە هەمان هێزاكانی پێشترن ناتوانن پرۆسەی چاكسازی وەك ئەوەی باسی دەكەن ئەنجامی بدەن، بەپێویستیشی دەزانێت حزبی شیوعی و هێزە چەپ و دیموكرات خوازەكان لەئاست نادادییەكان بێدەنگ نەبن و پرۆژەی خۆیان هەبێت.

حكومەی نوێ كە لەچەند لایەنێكی جیاواز پێكهاتووە، تاچەند دەتوانن ئەو كارنامەیەی تێدا جێبەجێ بكەن كە لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن وەكو بەڵێن بەخەڵكیان داوە؟ 

گرنگە بزانین فەلسەفەی حكومڕانی ئەو هێز و لایەنە سیاسیانە چییە كە حكومەتی نوێی هەرێمی كوردستانیان پێكهێناوە، ئەم هێزو لایەنە سیاسیانەی كە كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستانیان پێكهێناوە، پڕۆژەی خۆیان بۆ ماوەی چوار ساڵی داهاتوو ڕاگەیاندووە، بەڵام ئەم پڕۆژەیە هەڵگری كۆمەڵێك كێشەی گەورەیە، ئێمە لە پڕۆژەكەی خۆماندا لە هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، باسی نان و كار و خاكمان كردبوو، كە لەگەڵ پڕۆژەی پێكهێنەرانی حكومەت جیاوازی زۆر بوو، بیرمان نەچێت پێكهاتەی حكومەتی نوێ، هەمان ئەو هێزانەن كە حكومەتەكانی پێشتریان پێكهێناوە و بەڕێوەیان بردووە، خەڵكی كوردستانیش شایەتی كاری ڕابردووی ئەم هێزانەن كە شتێكی ئەوتۆیان پێشكەش نەكردووە، ئەم هێزانە تەنانەت نەیانتوانیووە مافە سەرەتاییەكانی هاووڵاتیان جێبەجێ بكەن.

لایەنەكانی پێكهێنەری حكومەت بەم پڕۆژەیەی ئێستاوە دەتوانن حكومەتێكی سیستماتیك لە هەرێمی كوردستان دروست بكەن و بەڕێوە ببەن؟

بەو پێكهاتەیەی ئێستاوە كە هەمان عەقڵیەت و هەمان بیركردنەوەیە، دروستكردنی حكومەتێكی سیستماتیك ئاسان نابێت، ئێمە وەكو حزبی شیوعی كوردستان هیوای سەركەوتنیان بۆ دەخوازین، چونكە پڕۆژەكە چەند سەركەوتووتر بێت، لەبەرژەوەندی هاووڵاتیانی هەریم دەبێت، ئێمەش هیوای ئەوە دەخوازین، هەروەك چۆن هەمیشە پشتگیرمان لە شتە باشەكان كردووە، بەهەمان ئەندازەش دژی كارە خراپەكان هەڵوێستمان هەبووە و لێی بێدەنگ نابین.

بەڵێنی چارەسەركردنی سەرجەم گرفتە بنەڕەتییەكان و جیانەكردنەوەی كێشەی سێكتەرە جیاوازەكان تاچەند وادەكات كارنامەی حكومەت لە بەڵێن تێنەپەڕێت؟

زۆر گرنگە دەستنیشانی سێكتەرەكان بكرێت، بەشێوەیەك پێویستە بڕیار بدرێت لەكام سێكتەرەوە دەست پێ دەكرێت، چونكە زۆر گرنگە دەستنیشانی كێشەكان بكرێت و لەو سێكتەرانەوە دەست بە چاكسازی بكرێت كە لە بەرژەوەندی هاووڵاتیانی هەرێمی كرودستان و خەڵكی هەژاردا بێت، چونكە ناكرێت رۆڵ و كاریگەری وڵاتانی هەرێمایەتی لەبیر بكەین، ناكرێت ئێران و توركیا و عێراق لەبیر بكەین كە هەر وڵاتە و بەشێوازی تایبەتی خۆی بەرژەوەندی لە هەرێمی كوردستان هەیە، ئەمانە وڵاتی موخابەراتین و هەرچی لە توانایادا بێت بۆ بەرژەوەنییەكانی خۆیان دەیكەن، هیچ كاتێكیش هەوڵی ئەوە نادەن میلەتی ئێمە بەرەوپێشەوە بچێت، بۆیە گرنگە كۆمەڵێك سێكتەر دەستنیشان بكرێن و چاكسازیان تێدا بكرێت كە قابیلی جێبەجێكردن بن، كۆمەڵێك سێكتەر هەیە كە پەیوەندییەكی رۆژانەی راستەوخۆیان بە ژیانی خەڵكەوەیە، بۆ نموونە سێكتەری داد، ئەگەر داد سەقامگیر نەبوو، ناتوانرێت عەدالەتی كۆمەڵایەتی سەقامگیر بكرێت، لە هەرێمی كوردستان دەسەڵای موتڵەق بەدەست حزبەوەیە، هەتا ئێستا دادامەزراوە دادییەكان نەیاتوانیووە بەپێی پێویست لە خزمەتی كۆمەڵگەدا بن، رۆژانە چەندین حاڵەت دەبینین كە سەرجەمیان لە غیابی دەسەڵاتی دادوەری روودەدەن، سیستمی داد زۆر دواكەوتووە، یەكێكی دیكە لەو سێكتەرانەی گرنگە كاری لەسەر بكرێت، سێكتەری پەروەردەیە، چونكە هێچ میلەتێك بەبێ پەروەردەكردنی نەوەكانی ناتونێت بەسەر بەربەست و كێشەكان زاڵ بێت، بەبێ پەروەردەیەكی تەندروست كۆمەڵگەیەكی تەندروست بنیات نانرێت، بەڵام بەداخەوە سیستمی پەروەردەی ئێمە زۆر تەقلیدییە، ئەمە جگە لەوەی بەهەزارەها گەنجی ئەم وڵاتە لەماوەی چەند ساڵی رابدروودا دەرچوون و لە هیچ سێكتەرێك دانەمەزراون، ژمارەیەكی زۆر دەرچوی زانكۆ بێكارن، هەر ئەمەش وایكردووە رۆژانە چەندین هاووڵاتی هەرێمی كوردستان بەجێ بهێڵن، یەكێكی دیكە لەو سێكتەرانەی گرنگە كاری لەسەر بكرێت، سێكتەری تەندروستییە، ئەم سیستمەی ئێستا زۆر دواكەوتووە، جێگەی داخە كە عێراق پێشكەوتووترین سیستمی هەبوو، بەڵام ئەمڕۆ لە پاشەكشێیەكی گەورەدایە، بەشێوەیەك كوردستان بووەتە یەكێك لە دوكەتووترین سیستمەكانی تەندروستی لەناوچەكە.

حزبی شیوعی كوردستان و وەكو هێزێكی چەپ دەتوانێت چی بكات بۆ رێگری لە بەتایەبتیكردنی كەرتە گشتییەكان؟

لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا حزبی شیوعی كوردستان هەوڵێكی زۆری داوە بۆ رێگریكردن لە بەتایبەتیكردنی كەرتە گشتییەكان، ئەوكات خەڵكی زۆر بێ ئاگا بوو لەم پرسانە، ئێستا زۆر كەرتی گەشتی بەرەو بەتایبەتی بوون هەنگاو دەنێن، وەكو كارەبا، تەندروستی و خزمەتگوزارییەكان، ئەمانەش هیچی لەبەرژەوەندی هاووڵاتیان نییە، رەنگە ئێستا كاریگەرییەكی زۆری پێوە دیار نەبێت، بەڵام لەماوەی چەند ساڵی داهاتوودا میلەت زیانێكی زۆر لەم بەتایبەتیكردنەی كەرتە گشتییەكان دەخوات، پێویستە حزبی شیوعی و هێزە چەپ و دیموكرات خوازەكان لەسەر ئەم پرسە بێدەنگ نەبن، ئەمەش تەنیا بە قسەكردن نابێت، دەبێت پرۆژەی خۆیان هەبێت، جا لەپەرلەمانی كوردستان بێت یاخود لە شەقام، ئەگەر ئەمە نەكەین، راستگۆ نین لەگەڵ ئەو قسانەی كە دەیكەین، بۆیە گرنگە حزبی شیوعی و هێزە پێشكەوتووخوازەكان قیادی ئەم پرسە بكەن.

 

فەرمان فاتح شکور هونەرمەندی شێوەکار، ساڵی 1978 لە کەرکووک لەدایکبووە و بەشی شێوەکاری لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی هەولێر تەواوکردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی ڕاگەیاندن لە زانکۆی حورە لە هۆڵەندا و بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی هونەرە جوانەکانی بەغدا بەدەستهێناوە. ئێستا مامۆستایە لە پەیمانگای هونەرە جوانەکانی کەرکووک. لە دیدارێکی (ڕێگای کوردستان)دا باس لە هونەری شێوەکاری و شێوازی کارکردنی خۆی دەکات.

 

دیمانە: هێرش مەغدید

-لە نێوان قوتابخانە هونەرییەکان، قوتابخانەی تەجرید و نزیک لەو قوتابخانە هونەرییەت هەڵبژارد بۆچی؟

+ لە کاری هونەریدا خۆم نابەستمەوە بە هیچ قوتابخانەیەکی هونەری، بەڵام دەکرێت سوودیان لێ‌وەرگرم. ئێستا‌ کاری هونەری ئازادییەکی ڕەها بەخۆیەوە دەبینێت، ئەم سەردەمە بۆ هونەری شێوەکاری سەردەمی تێکشکاندی بەربەستەکانە. لەم سەردەمە هونەری شێوەکاری لە قاڵبی فریم و فڵچە و هەتا ڕەنگیش دەربازبووە، خۆی لە شێوازەکانی پێرفۆرمانس و پۆست مودێرن و شێوازکانی تر دەبینیتەوە، هونەر ئێستا لەوە دەرچووە دەستی لێ بدەیت، هونەر بەرەو ئەوە دەچێت بۆ ساتێک دەبینرێ‌ و دەڕوات. من خۆم تا ئێستا لە گەڕاندام بۆ دۆزینەوە شێوازێکی هونەری تایبەت تا کاری لە سەر بکەم، ئەمە وای کردووە تابلۆکانم هەر جارە و بە شێوەیەک دەرکەون. ناچارم لە کاتی کارکردن هانا بۆ حەزەکانی خۆم ببەم، لەو کاتەیە بەچی شێوازێک یان بەچی شێوەیەک کاری تێدا بکەم، بۆیە زۆرجار کارەکان لە شێوازی تەجریدەوە نزیکن لە هەمانکاتدا تێکەڵییەک هەیە لەگەڵ شێوازەکانی تر.

-هەندێک پێیان وایە هەڵبژاردنی قوتابخانەیەکی تری هونەری لە بەرانبەر قوتابخانە ڕیالیزمەکان، هەڵاتنە لە واقیع، یان بە دیوێکی تر نەبوونی سەلیقەی هونەرمەندە، تۆ چی دەڵێی لەو بارەیەوە؟

+ئەو بابەتە دوو لایەنە، لایەنی یەکەم خودی شێوازی تەجرید تایبەتمەندییەکی رەهای تیدایە، چونکە ئیشکردن لە قوتابخانەی تەجرید پەیوەستە بە کۆمەڵێ‌ تەکنیک و هێڵ ‌و ڕەنگد، بێجگە لە رێچەکەی بیرۆکەکە پەیوەستە بە فەلسەفەوە. خودی تەجرید داماڵینە لە هەموو بەها ڕەهاکان. لایەنی دووم لای هونەرمەندی ئێمە بووەتە شێوازیک لە هەڵهاتن لە ڕیالیزم، من باسی هونەرمەندان بەگشتی ناکەم، بەڵکو بەشێک لەو هونەرمەندانەی کە لە بواری شێوەکاریدا کاردەکەن و خۆڕسکن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کەم ئەزموونی هونەرمەندەکە لە شێوازی بەکارهێنانی تەنکیکی و ئەستاتیکای هونەرو فەلسەفەی ڕەنگ.

-دەکرێت باسی شێوازی کارکردنی خۆتمان پێ‌ بڵێیت، بۆ نموونە بە چ رەنگێک کاردەکەیت‌ و بە قەبارەی چەند‌ و چ کاتێک بۆ تۆ گونجاوە بۆ دروستکردنی تابلۆ؟

+شێوازی کارکردنی من شێوازێکی هەمەچەشنە، تا ئێستا خۆم یەکلا نەکردووەتەوە، کارەکانیشم پەیوەستە بە حەزەکانمەوە، هەندێ‌ جار حەز بە یاری کردن بە ڕەنگ دەکەم، هەندی جارنا حەزم لە کێشانی تابلۆی ڕیالیزمییە بە شێوازی ئەکادیمی، هەندێ جاریش بیرۆکەیەکم لە مێشکدایە حەزم لێیە بە شیوازی تەعبیری تەجریدی کاری تێدا بکەم، لە ڕووی ڕەنگیشەوە هەموو ڕەنگەکان بەکاردێنم بە پێی خواستی ناوەڕۆکی تابلۆکە، بەڵام وەک زیاتر حەزم لە بەکارهێنانی ڕەنگە ساردەکانە وەک لە گەرمەکان، لە ڕووی قەبارەشەوە هەموویم بەکارهێناوە، بەڵام زیاتر حەز بە قەبارەی گەورە دەکەم تا بچووک کاتی گونجاویش بۆ کارکردنم شەوانە .

 

رێگای كوردستان

ئامانج لە كۆبوونەوەی هێز و لایەنە پەچەكان چییە؟ 

لێكنزیكبوونەوەی چەپ و دروستكردنی بەرەیەكی هاوبەش لە كوردستان دەتوانێت چی بكات؟

چەپ و كۆمەنیستەكان دەتوانن لەرێگەی خەباتی چینایەتیەوە دنیایەكی دادپەروەرانە و یەكسان بهێننە دی؟ 

بەرەیەكی چەپ تاچەند بەدیڵكی باش دەبێت بۆ راگرتنی سیستمی سەرمایەداری و بەتایبەتی كردنی كەرتی گشتی؟

بێكەس قادر، ئەندامی مەكتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان، لە وەڵامی ئەم پرسیارانەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە كۆبوونەوەی بەردەوامی هێز و لایەنە چەپەكان زیاتر بۆ ئەنجامدانی كاری هاوبەشە نەك دروستكردنی بەرەیەكی دیاریكراو، بە پێویستیشی دەزانێت چەپەكان كار بۆ گەڕاندنەوەی متمانەی كۆمەڵایەتی و ئاشتكردنەوەی سیاسەت و حزبایەتی لەگەڵ پرەنسیپەكاندا بكەن.

هێز ولایەنە چەپەكانی هەرێمی كوردستان لە ماوەی چەند ساڵی رابردوودا بەمەبەستی لێكنزیكبوونەوەیان لەیەكتر چەند كۆبوونەوەیەكیان ئەنجامداوە، بێكەس قادر باس لەوە دەكات كە ئەم ساڵ پتر لە ساڵانی تر، دیدار و كۆبوونەوەی هاوبەش لەنێوان هێز و لایەن و كەسایەتی چەپ لە باشوری كوردستان ئەنجام دراوە، ئامانج لەو كۆبوونەوانەش بەرجەستەكردنی روانگەیەكی هاوبەش و كاری هاوبەش و كاراكردنی دەوری چەپەكانە لە كوردستاندا، جگە لە باشووری كوردستان كۆبوونەوەیەكی هاوبەشی سێ لایەنی چەپی باشور لەگەڵ پارتی كۆمۆنیستی كوردستان - باكور ئەنجامدراوە، باس لەوەش دەكات لە ئێستادا كار بۆ ئەوە دەكەن كە هەر ئەمساڵ دیداری هاوبەشی پارتە چەپەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستان لە باشوری كوردستان رێك بخەن.

ئەو ئەندامەی كەمتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكیشانی كوردستان كە لە كۆوبونەوەی چەپەكان ئامادەیی هەبووە، هێما بۆ ئەوەش دەكات كە ئەوان ڕەش نوسێكی كاری هاوبەشیان ئامادەكردووە و پێشتریش لەسەر میكانیزمی كاری هاوبەش تێگەیشتنی هاوبەش هەبوو، لە كۆبوونەوەكانی ئەمساڵیش جەخت لەسەر كاری هاوبەش كراوەتەوە لەنێوان هەمو هێزە چەپەكانی كوردستان بەبێ جیاوازی.

لەباری ئەگەری دروستبوونی بەرەیەكی چەپ لە كوردستان، گوتیی لە ئێستادا قسە لەسەر پێكهێنانی بەرەی چەپ نییە لە كوردستان بەقەد ئەوەی قسە لەسەر لێكنزیكبوونەوەی چەپەكان و كاری هاوبەشە، چونكە لە دیدی ئێمەدا پڕۆسەی سیاسی و كۆمەڵگەی كوردستان پتر لە رابردوو پێویستی بە ڕوانگەی چەپ هەیە.

بێكەس قادر بۆچوونی وایە كە ئێستا كۆمەڵگەی كوردستان لەگەڵ كۆمەڵێ تەنگژەی جودا جودا بەرەوڕووە، بێ ئومێدی و بێ متمانەیی خەڵك بە حكومەت و حزبە سیاسییەكان بێ سنوورە، نا یەكسانی و ناعەدالەتی هەموو كایەكانی كۆمەڵگەی گرتووەتەوە، لەم ڕوانگەیەوە جەخت لە هەبوونی بەهێزكردنی پێگەی چەپ دەاتەوە و بە پێویستی قۆناغەكەش ناوی دەبات.

ئەو ئەندامەی مەكتەبی سیاسی حزبی زەحمەتكێشانی كوردستان باس لە ڕونگەیەكی هاوبەشی چەپەكان بۆ سیاسەت و ژیان دەكات و بەپێویستیشی دەزانێت كە هێز و لایەنە چەپەكان كار لەسەر گەڕاندنەوەی متمانەی كۆمەڵایەتی و ئاشتكردنەوەی سیاسەت و حزبایەتی لەگەڵ پرەنسیپەكاندا بكەن.

 

دیمانە/ ئاودێر

لەم دیمانەیەدا، گۆران جەلال ئەندامی مەکتەبی سیاسی حزبی زەحمەتکیشانی کوردستان، ڕای دەگەیەنێت؛ فەلسەفەی کارکردن و بەڕێوەبردنی کابینەی نوێ، هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ کابینەکانی دیکەی پێش خۆی نییە، ئاماژە بۆ ئەوەش دەکات کە کابینەی نۆیەم خۆی ئەو ڕاستییە دەزانێت کە ئەو دۆخەی لە هەرێمی کوردستان هەیە بەو شێوە پەرتەوازەییە قورسە و ئەگەری کاردانەوە و ڕووداوی نەخوازراوی لێ دەکەوێتەوە، جەختیش دەکاتەوە، جگە لەنەوت هەرێمی کوردستان سەرچاوەی داهاتی زۆرە، بەڵام گرفت لە ڕێکخستنەوەی داهاتەکاندایە.

حکوومەتی نوێ کە لەچەند لایەنێکی جیاواز پێکهاتووە، هیچ کارنامەیەکی بۆ بەڕێوەبردنی هەرێمی کوردستان هەیە کە لەسەر بنەمای هەڵمەتی هەڵبژاردن بنیاتنرابێت؟

ئەو کارنامەیەی لە ڕاگەیاندنی کابینەی نۆیەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بینیمان، پێکهاتەیەکە لە داواکارییەکانی هەموو لایەنەکان، خاڵی سەرەکی کارنامەکە جەختکردنەوەیە لە چاکسازی و بە سیستماتیککردنی حکومڕانی لە هەرێمی کوردستان، ئەگەر بێت و حکوومەتی نوێ بەشێکی کارنامەکەی خۆی جێبەجێ بکرێت، هەنگاوێکی گرنگ و باش دەبێت.

کارنامەی ئەم کابینەیەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان تاچەند دەتوانێت قۆناغی وتار تێپەڕێنێت و بچێتە بواری کردەییەوە؟ یان هاوشێوەی کابینەکانی دیکە تەنیا لە چوارچێوەی بەڵێندا دەمێننەوە؟

هیوادارم کارنامەکە قۆناغی وتار و بەڵێن تێپەڕێنێت، چونکە بارودۆخی ئەمڕۆی کوردستان (ئابووری، سیاسی و کۆمەڵایەتی) و دۆخی ناوچەکە ئەوە دەخوازێت کە ئەگەر بۆ جارێکیش بێت حکوومەت حکومڕانی خۆی بکات، دوور بێت لە دەستێوەردانی حزبی و فەرزکردنی حزب بەسەر حکوومەتەوە، هێنانەکایەی لانی کەمی عەدالەت لە هەرێمی کوردستان، نەک بەڕێوەبردنی هەرێم لەسەر بنەمای حزبی بوون، بە هیواین حکوومەتێک بێت بتوانێت ئابوورییەکی سەقامگیر بۆ هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان دابین بکات، لانی کەم بتوانێت مووچە و خزمەتگوزارییەکان دابین بکات، حکوومەتی نوێ خۆی ئەو ڕاستییە دەزانێت کە ئەو دۆخەی لە هەرێمی کوردستان هەیە بەو شێوە پەرتەوازەییە قورسە و ئەگەری کاردانەوە و ڕووداوی نەخوازراوی لێ دەکەوێتەوە.

بەڵێنی چارەسەرکردنی سەرجەم گرفتە بنەڕەتییەکان و جیانەکردنەوەی کێشەی سێکتەرە جیاوازەکان تاچەند وا دەکات کارنامەی حکوومەت لە بەڵێن تێنەپەڕێت؟ 

ئەوەی من تێبینم کردووە دەست بۆ هەموو سێکتەرەکان نەبراوە، بە پێچەوانەوە چەند سێکتەرێک دیاریکراوە بۆ ئەوەی چاکسازییان تێدا بکرێت، منیش بۆچوونم وایە ئەگەر حکوومەتی هەرێم پێی وابێت دەتوانێت لەماوەی چوار ساڵدا کێشەی سەرجەم سێکتەرەکان چارەسەر بکات، کارێکی ناواقعییە، بەڵام پێویستە لە سێکتەرە بنەڕەتی و گرنگەکان کار بکرێ، بە بۆچوونی من پێویستە حکوومەتی نوێ لە سێکتەری پەروەردە، تەندروستی و دادگاوە دەست پێبکات، چونکە دوای چارەسەرکردنی گرفتی ئەم سێکتەرانە چاکسازی لە سێکتەرەکانی دیکە ئاسان دەبێت.

هێشتا پرسی نەوت یەکلایی نەکراوەتەوە، بەبێ بوونی هیچ بودجەیەک حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەتوانێت کارنامەکەی جێبەجێ بکات؟

جگە لە نەوت، حکوومەتی هەرێمی کوردستان سەرچاوەی داهاتی زۆرە، بەڵام گرفتەکە لە ڕێکخستنەوەی داهاتەکاندایە، نەتوانراوە داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان بخرێتە خزمەت هاووڵاتییانەوە، ناسیستماتیک و گەندەڵییەکی زۆر لە سەرچاوەکانی داهات هەیە، ئەگەر کابینەی نۆیەم بتوانێت سەرچاوەی داهاتە ناوخۆییەکان ئاشکرا بکات و کۆیان بکاتەوە کە خۆی جەخت لە هەنگاوێکی لەو شێوەیە دەکاتەوە، ئەگەرنا لەدوای ڕیفراندۆمەوە هەرێمی کوردستان جارێکی دیکە وابەستەیە بە عێراقەوە، عێراق وەکو دەوڵەتێکی مەرکەزی لەسەریەتی ئەرکەکانی بەرانبەر بە هەرێمی کوردستان جێبەجێ بکات، بە هەمان شێوە هەرێمی کوردستانیش کە پێی وایە بەشێکە لە دەوڵەتی عێراق دەبێت ئەرکەکانی بەرانبەر بە بەغدا جێبەجێ بکات، بۆیە لە هەردوو بارەکەدا حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دەستەبەرکردنی بودجە و سەرچاوەی داهات، لانی کەم بۆ دابینکردنی مووچە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان پێویستە پابەندی ڕێککەوتننامەکان بێت.

پرسی نەوت یەکێک بووە لە گرفتەکانی لانی کەمی 10 ساڵی ڕابردووی نێوان هەولێر و بەغدا، پێت وایە ئەم گرفتە بەردەوامی دەبێت؟

لەڕاستیدا من نازانم حکوومەتی نوێ دەتوانێت ئەم کێشەیە چارەسەر بکات یاخود نا، بەڵام ئەم گرفتە پرسێکی لە پێشینەیە بۆ هاووڵاتییانی هەرێم، لەگەڵ ئەوەشدا ڕاستییەک هەیە کە مەلەفی نەوت لە عێراقیش ئەوەندە شەفاف و خاوێن نییە، سەرباری ئەوەی کە مەلەفی نەوتی هەرێم یەکێک بووە لە مەلەفە پڕ کێشەکان.

پێت وایە ئەم کابینەیەش لەسەر بەتایبەتکردنی کەرتە گشتییەکان و ئەو سیستەمە ئابوورییەی کە لە کابینەکانی دیکەدا پەیڕەو کراوە بەردەوام بێت، ئەمە تاچەند بەزیان بەسەر هاووڵاتییاندا دەشکێتەوە، ڕۆڵی هێزە چەپەکان چی دەبێت لەم ڕووەوە؟

فەلسەفەی کارکردن و بەڕێوەبردنی کابینەی نوێ، هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ کابینەکانی دیکەی پێش خۆی نییە، هەمان ئەو فەلسەفەیەیە کە بڕوای بە بازاڕی ئازاد، کەرتی تایبەت، سندووقی دراوی نێودەوڵەتی و کردنی کوردستان بە بازاڕێک کە هەموو کەسێک وەبەرهێنانی تێدا بکات، ئەم سیستەمە بەردەوام دەبێت، چونکە بیرمان نەچێت ئەم کابینەیەش هەمان ئەو هێزانەن کە پێشتر دەسەڵاتیان بەدەستەوە بووە، هێزی دیکەی نوێ نەهاتووە فەلسەفەی بیرکردنەوە و بەڕێوەبردنی جیاواز بێت لەوانی دیکە، بۆیە پێم وانییە لەم ڕووەوە هیچ گۆڕانکارییەک ڕووبدات، ئێمە وەکو خەڵکی چەپ و عەدالەتخواز، لەو باوەڕەداین ئەگەر ئەم سیستەمەش بەردەوامی دەبێت پێویستە بەیاسا ڕێک بخرێت، نەک وەکو ئێستا کەرتی تایبەت کراوەتە مافیای ئابووری بەسەر هەرێمی کوردستانەوە، لە هەموو ئەو سێکتەرانەی کەرتی تایبەت کاری تێدا دەکات، هاووڵاتی زەرەرمەندی یەکەمە، بۆ نموونە بازرگانی، لە خۆراک، دەرمان، کۆمەڵێک گرفتی گەورەی تێدایە، ئەگەر حکوومەتی هەرێم فەلسەفە و سیاسەتی خۆی لە بەڕێوەبردنی هەرێمی کوردستان ناگۆڕێت، دەتوانێت ڕێکیبخات وەکو هەر دەوڵەتێکی سەرمایەداری، هەرچەندە ئەمە لەگەڵ فەلسەفەی ئێمە وەکو هێزە چەپەکان کۆک نییە، بەڵام باشترە لەو بازاڕە مافیاییەی کە لە هەرێمی کوردستان بوونی هەیە.

جگە لە ئۆپۆزسیۆن لە پەرلەمانی کوردستاندا، ژمارەیەک هێزی چەپیش لە هەرێمی کوردستان بوونیان هەیە، ئەمانە دەتوانن چی بکەن بەتایبەت لە پەیوەست بەتایبەتکردنی کەرتە گشتییەکان؟

هەموو ئەو هێزانە دەتوانن چاودێر بن بەسەر حکوومەتەوە، تەنانەت پارتی دیموکراتی کوردستان و ئەو هێزانەشی کە چوونەتە ناو حکوومەتەوە ئەگەر بیانەوێت دەتوانن ببنە چاودێر، بەڵام ڕەنگە جۆری چاودێری لایەنەکانی ناو حکوومەت، ئۆپۆزسیۆن و هێزە چەپەکان جیاواز بێت، بەڵام ئەوەی گرنگە هێزە چەپەکان، چ ئەوانەی لەناو پەرلەمانن و چ ئەوانەشی لەدەرەوەن، لەگەڵ ئەو لایەنانەی کە بڕیاری ئۆپۆزسیۆن بوونیان داوە، لەڕێگەی بەرنامە و کاری هاوبەشەوە، پێشکەشکردنی پڕۆژەی تایبەت و تێزی تایبەت بە خۆیان هەبێت بۆ بەڕێوەبردنی وڵات و داکۆکیان لێ بکەن، دژی هەموو ئەو پڕۆژانە بوەستنەوە کە بە زیان بۆ هاووڵاتییان دەشکێنەوە و ڕای گشتی لەم ڕووەوە هۆشیار بکەنەوە.