ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لاپەرە گەشەكانی ژیان و تێكۆشانی هاورێ‌ قادر مەلا حوتان

لە دامێنی چیای سەفینی سەركەش و لەناو باخ و گوڵ و گوڵزارەكانی شەقڵاوەی شەپاڵ و شەنگەوە، لەنێو خانەوادەیەكی ئاینی و ڕۆشنبیرو نیشتیمان پەروەرەوە، لە ساڵی 1936 لە گەڕەكی مەحمەگوڵ نووسەر و رۆشنبیر و تێكۆشەری خۆڕاگر و ماندونەناس قادر مەلا محمدامین حوتان هاتە دنیاوە .

گەنجێك كە لە سەفین ڕادەمێنێت، بیر لە هزر و بیر و هیواو ئامانجێكی زۆر بەرزتر لەو شاخە هاودەم و هاوخەمەی دەكاتەوە ! كە دیمەنە جوان و دڵڕفێنەكانی شەقڵاوەی ڕەنگینیش ئاوێتەی روحی دەبێت، هەستی ژیاندۆستی و ئەدەب و هونەردۆستی ئەندێشەكانی قوڵتر دەكەن. ئەو هەمیشە لەدوای ئەو قیبلەنامەیە دەگەڕا بۆ ئەوەی ڕێگای ژیانی ڕاستەقینەی پێ بدۆزێتەوە. هەرچەندە لە نێو حوجرەی خوێندن و پەروەردەی ئاینی لە لایەن مەلا محمدامین ی باوكیەوە كە هاندەر و ڕێنیشاندەری بوو یەكەم مامۆستاو فێركارێ بوو، هەستی نیشتیمانپەروەری لە لا دروست كرد، فێری كرد خولیای خوێندن و زانین بێت، عەشقی ڕاستی و مرۆڤدۆستێ‌ بێت. بەڵام ئەو هەردەیویست بەو هێزە بگات كە توانای تێكشكاندنی هەموو كۆت و پێوەندەكان و ڕاماڵینی گشت كۆسپ ولەمپەرەكانی ڕێـگای بەختەوەری مرۆڤە ..

ئەوە بوو هەر بەو خولیاو تاسەوە لە ساڵی 1952 ڕوو دەكاتە شاری هەولێر بۆ تەواوكردنی خوێندن و لەوێدا لە ڕێگەی هاوڕێ مام قادر(عه‌بدولره‌زاق مه‌جید) و هاوڕێ ئەحمەد دەڵاك پەیوەندی بە حیزبی شیوعیەوە دەكات هەر لەو ساتە وەختەشدا ئاشنای ئەو قیبلەنامەیە دەبێت ئەویش ماركسیزمە. دواتر لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی لە شارۆچكەی شەقڵاوە و هاوڕێ عەزیزی مام ساڵحی بزووتنەوەی ماركسیزمی لەم شارۆچكەیە دەبووژێننەوە كە دەمێك بوو ئەم بزاڤە لەوێدا لەكزیدابوو، بوونه‌ پێشه‌نگی بڵاوكردنه‌وه‌ی بیروباوه‌ڕی چه‌پ، هەر لەو ساڵانەش بوو چالاكی ئەدەبی نواند لە هۆنینەوەی شیعر و نووسینی كورتە چیرۆك، لە ساڵی 1958 یەكێك بوو لە ڕێكخەرانی خۆپیشاندانی شەقڵاوە لەگەڵ هاوڕێ مامە مستەفا و قادرخەلیفە لەگەڵ ڕەحمانی برای بۆ پاڵپشتی كردن لە ڕژێـمی كۆماری وڕژانە سەر شەقامەكان، لە ساڵی 1959بە مەبەستی تەواوكردنی خوێندن دەچێتە شاری كەركوك و لە هەمان كات لە (كۆمپانیای نەوت) لە بەشی تاقیگەی نەوت بە ناونیشانی یاریدەدەری تاقیگە دادەمەزرێ، كاتێك سیخوڕەكان هەست بە جموجوڵ و چالاكییە سیاسییەكانی دەكەن هەڵدەكوتنە ماڵەكەی وشوێن بەشوێن بە دوایدا دەگەڕێن، هەروەها لە كودەتا ڕه‌شه‌كەی 1963دا لە كەركوك لەلایەن حەرەس قەومیه‌ چه‌په‌ڵه‌كان دەستبەسەر دەكرێت، به‌ڵام خۆڕاگرانه‌ له‌ده‌ستیان خۆی ڕزگار ده‌كات و ده‌گەڕێتەوە شەقڵاوە، له‌م سه‌ین و به‌ینه‌شدا هەم خوێندنەكەی و هەم كارەكەشی لە دەست دەدات هەر ئەوكات ماڵەكەشی تاڵان ئەكرێت و ئەشكەنجەدەدرێت، سەرەڕای ئەوەش هەمیشە وورە بەرز و خۆڕاگر و بەهێز بوو، چونكە بۆی یەكلاببوەوە كە بۆتە خاوەنی هزرێكی بەرز بۆیە زۆر جار ئەوەی دووپات دەكردەوە و دەیگوت : (ماركسیزم وەكو قیبلەنامە لە مێشكمدا چەسپاوە) ..

لە دواییدا هەوڵیدا خوێندن تەواو بكات و ڕوو لە شاری بەغدا بكات و هەر لەوێش بە فەرمی دادەمەزرێ لە تاقیگەی بیناسازی دواتر دەگوازرێتەوە بۆ هەولێر دوای 25 ساڵ خزمەت خانەنشین دەبێت ..

وێستگەكانی ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی ئەو مرۆڤە دڵسۆزو بەئەمەكەی حیزبی هەژاران و ڕەنجدەران لێوان لێوه‌ لە سەرفرازی و هەڵوێستی مەزن و شكۆمەندی، تاكو دوا ساتەكانی ماڵئاوایی لە ژیاندا كە لە 26-1- 2018 بوو هەر وەفادار بوو بۆ حیزب و ڕێبازەكەی و بەردەوام دەیگوت (هەر لە سەر بیر و باوەری ماركسیزم ژیان دەبەمە سەر) . 

هه‌رئه‌مه‌ش بوو وایكردبوو ماڵه‌كه‌یان بكاته‌ باره‌گایه‌كی نهێنی حزب و چه‌ندین جار هاوڕێ بڕوای كوڕی كه‌پێشمه‌رگه‌یه‌كی دێرینی حزب بوو له‌گه‌ڵ شه‌هید هاوڕێ سه‌عدون و چه‌ندین پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مانی دیكه‌ی حزبی شیوعی له‌پێش ڕاپه‌ڕیندا به‌نهێنی ده‌هاتنه‌ ماڵه‌كه‌یان و گوێیان له‌ئامۆژگارییه‌كانی ده‌گرت و پلانیان بۆ ڕاپه‌ڕین داده‌نا .

ئەو كەڵەپیاوە گەنجینەیەك بوو لە ئەزموون و ئەخلاقی سیاسی بەرز، كەسایەتیەكی دیار و خۆشەویستی شارۆچكەی شەقڵاوە و هەولێر بوو، ڕۆڵـێكی سەرەكی هەبوو لە جموجۆڵی فیكری و ڕۆشنبیری و ئەدەبی و هونەری لە شارۆچكەی شەقڵاوە، یەكەم كەس بوو لەو شارۆچكەیە كتێبخانەیەكی گەورەی بە ناوی كتێبخانەی شۆرش دانا دواتر ناوی كرد بە كتێبخانەی هۆشیار، ئه‌م كتێبخانه‌یه‌ سەرچاوەی زۆر بە پێزی لە كتیبێ فیكری و فەلسەفی و هونەری و مێژوویی و ئەدەبی و ڕۆشنبیری تێدابوو بۆ خوێندەواران و عاشقانی كتێب لە شارۆچكەی شەقڵاوە .

هاوڕێ قادر یەكیك بوو لەو كەسایەتیانەی كە فرە بەهرە بوو، لە بوارەكانی ئەدەب و هونەردا خزمەتێكی بێ وینەی كردووە، سە بارەت بە كاریگەریی ئەزموونەكانی نوسین، لە یاداشتەكانیدا دەڵیت : هەر دەرفەتێكم هەبوایە خەریكی خوێندنەوەی مێژووی سیاسی و ڕۆشنبیری و ئەدەبی كوردی و عەرەبی و بیانی دەبووم ...كە ئەمەش بنەمایەكی ئیلهام بەخش بوو تاكو دەست بە هۆنینەوەی شیعری كوردی و عەرەبی بكات و كورتە چیرۆك بنوسێت چەندین نووسراویشی هەیە تا ئێستا بڵاو نەكراوەتەوە زۆربەی شیعرەكانیشی وەرگێردراوەتە سەر زمانی عەرەبی و چەندین هۆنراوەشی لە ڕۆژنامەو گۆڤارەكاندا بڵاوكراوەتەوە لەوانە (بیری نوێ - ڕێگای ئاشتی و سۆشیالیزم - ڕێگای كوردستان - شەمسول وەتەن - ووڵات -شالوور) لە بواری هونەریشدا هونەرمەندێكی بەتواناو لێهاتوو بوو، لە ساڵی 1955 وەك و ئەكتەر لە دواناوەندی هەولێر بەشداری لە شانۆگەری (ئۆتێلو)ی نوسەری گەورە شكسبیر كرد لە ساڵی 1959 لە شانۆی بارەگای (اتحادالشعب) وە لە ساڵەكانی 1970 - 1972 لەگەڵ تیپی سەفین بەشداری هەموو ئاهەنگەكانی نەورۆزی كردووە . ئەوەی لە نزیكەوە ئاشنای هاوڕێ‌ قادر بوبێت‌ بۆی دەركەوێت كەسێكی ئاسایی نەبووە، بەڵكو بلیمەتێك بوو تژی لە مەعریفەت، هەتا لە ژیان مابوو چەندین نووسەر و ڕۆشنبیر و ڕۆژنامەنووس سوودیان لە ئامۆژگاری و ئەزموونەكانی وەرگرتووە. 

ئه‌و مرۆڤه‌ی كه‌هه‌میشه‌ تێنووی ئازادی و یه‌كسانی و ڕاستی بوو، بۆ دواجار دڵه‌گه‌وره‌كه‌ی له‌لێدان و كه‌وت و هه‌تاهه‌تایه‌ چووه‌ باوه‌شی شه‌قڵاوه‌ی بێنازه‌وه‌ !

لە كۆتاییدا ڕێز و پێزانینمان بۆ لایەنە سیاسیەكان و كۆمەڵە ڕۆشنبیریەكان و كەسایەتیەكانی شەقڵاوە هه‌یه‌ كە داوایان كرد مەراسیمی چلەی بۆ بكرێت ئێمه‌ش وه‌كو خانه‌واده‌كه‌ی بە باشمان زانی لەم بارە و دۆخەی ئێستا نەكرێت لەگەڵ ڕێز و سوپاسی بنەماڵەكەمان بۆ هەموو لایەنەكان.

 

  • 1