ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

وەلید عومەر

 

ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كڵێشانه‌ی كه‌ خوێنه‌رێك به‌ڕووی ده‌قێكدا، به‌تایبه‌ت ده‌قێكی ئه‌ده‌بییدا ده‌ینوێنێت. ئه‌م كڵێشه‌یه‌ دوو ڕه‌هه‌ندی هه‌یه‌، ڕه‌هه‌ندێكی كۆنه‌پارێزانه‌، ڕه‌هه‌ندێكی ڕادیكاڵ. ئه‌ده‌بی لای ئێمه‌، پتر ئیش له‌گه‌ڵ ڕه‌هه‌نده‌ كۆنه‌پارێزه‌كه‌یدا ده‌كات. كاتێك ئه‌ده‌بی باو هه‌وڵده‌دات وێنه‌ی ئه‌م جیهانه‌ وه‌ك خۆی بكێشێت، ئه‌وه‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م جیهانه‌ وه‌ك خۆی به‌رهه‌مدێنێته‌وه‌، یان وه‌ك خۆی قبوڵیده‌كاته‌وه‌ و وێنای ده‌كات. واته‌ شته‌كان وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ن، قبوڵیان بكه‌، و مه‌هاره‌ت و وه‌ستایی له‌ وه‌سفكردنیاندا به‌كاربێنه‌. ئه‌مه‌ ڕه‌هه‌ندێكی كۆنه‌پارێزانه‌یه‌، چونكه‌ شیرازه‌ی واقیع وه‌ك خۆی ده‌هێڵێته‌وه‌، نه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ڵیوه‌شێنێته‌وه‌ و ئیمكانی ڕزگاریی تیا ده‌ربخات. كاتێك خوێنه‌رێك هه‌ستده‌كات خه‌مه‌كانی وه‌سفكراوه‌، ئیتر شه‌وقێك دایده‌گرێت و كڵێشه‌یه‌ك هه‌ڵدێنێته‌وه و ده‌ڵێت‌: «قسه‌ی دڵی منت كرد!». واته‌ جارێكی تر واقیعت بیرخستمه‌وه‌، هه‌ستێكی ماسۆشی خۆئازارده‌رانه‌ت پێدامه‌وه‌. به‌ڵام هه‌ستێكی كاتی.

ده‌كرێت ڕه‌هه‌ندی دووه‌می گوزاره‌كه، ڕادیكاڵ و نوێخواز بێت. ده‌توانیت هه‌مان تێكست بگۆڕێت بۆ تێكستێكی ‌ڕزگاركه‌ر.ڕزگاركه‌ر به‌و مانایه‌ نا كه‌ كۆمه‌ڵێك چاره‌ی ڕاسته‌وخۆ و كڵێشه‌یی دانێیت. به‌ڵكو به‌و مانایه‌ی ئاسۆ و ئیمكانی ده‌رچوون بده‌یته‌ خوێنه‌ر. خوێنه‌ر هه‌ستبكات قسه‌ی دڵی ئه‌و، شتێكی له‌وه‌ زیاتره‌ كه‌ هه‌یه‌. قسه‌ی دڵی ئه‌و، ته‌نیا وه‌سفكردنی واقیع نیه‌ وه‌ك خۆی، به‌ڵكو تێپه‌ڕاندنی واقیعیشه‌. لێكترازانی ئه‌و شیرازه‌یه‌یه‌ كه‌ مێژووی له‌سه‌ر بنیاتنراوه‌، واقیعی پێ چنراوه‌، ئایدۆلۆژیای باڵاده‌ستی له‌سه‌ر ڕۆنراوه‌. با نمونه‌یه‌كی كورت و كۆنكرێتی بێنینه‌وه‌:

له‌ ڕۆمانی "كۆشكی باڵنده‌ غه‌مگینه‌كان"دا یه‌كێك له‌ كاره‌كته‌ره‌كان شتێكی له‌م جۆره‌ ده‌رده‌بڕێت: هیچ شت له‌وه‌ سه‌ختتر نیه‌ بچیته‌ به‌رده‌م دیواره‌كانی ماڵی مه‌عشوق و حه‌بیبه‌ و نه‌توانیت بیبڕیت. ئه‌م ده‌ربڕینه‌ بیرخه‌ره‌وه‌ی ڕه‌هه‌نده‌ كۆنه‌پارێزه‌كه‌ی لای سه‌ره‌وه‌یه‌ كه‌ باسمانكرد. كاتێك گه‌نجێك له‌ كه‌لتوری كۆنه‌پارێزی كوردییدا به‌ر ده‌ربڕینێكی له‌م جۆره‌ ده‌كه‌وێت، ئیتر هه‌ستده‌كات "قسه‌ی دڵی ئه‌و كراوه‌". هه‌سته‌ خۆئازارده‌ره‌كه‌ی بۆ ماوه‌یه‌كی كاتی تێرده‌بێت. جارێكی تر ئه‌و شتانه‌ ده‌بنه‌وه‌ به‌ گرێی ده‌روونی بۆی كه‌ پێشتر واقیعه‌كه‌ بۆی درووستكردووه‌. به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌هه‌ندێكی ڕادیكاڵ بده‌ین به‌ ده‌ربڕینه‌كه‌، ده‌بێت گومان له‌و جیهانه‌ بكه‌ین كه‌ ئه‌م وێنه‌یه‌ی تیا به‌رهه‌مهێنراوه‌، ئه‌و وێنه‌یه‌ی كه‌ كوڕێك ده‌ڕواته‌ نزیك دیواره‌كانی ماڵی خۆشه‌ویسته‌كه‌ی و جگه‌ له‌ حه‌سره‌ت هیچی تری پێ نابڕدرێت. ئایا ئه‌و دیوارانه‌ دیواری سته‌م نین؟ ئایا ئه‌مه‌ ئه‌ده‌بی چه‌وسێنه‌ر نیه‌؟ ئایا ناتوانین باسی جۆرێكی تازه‌ی "سته‌می ده‌روونی و ڕۆحی" بكه‌ین؟ پێش هه‌ر شتێك ده‌بێت دوالیزمی ده‌ره‌وه‌/ناوه‌وه‌ هه‌ڵوه‌شێنینه‌وه‌ و نێری ده‌ره‌وه‌/مێی ناوه‌وه‌ لێك بترازێنین. ئه‌م جۆره‌ ئه‌ده‌به‌ وه‌سفی دیواره‌ درووستكراوه‌كان ده‌كات، نه‌ك ئه‌وه‌ی بێتو بیانڕووخێنێت.

به‌كورتی: ئه‌ده‌ب شتێكی نه‌گۆڕ و جه‌وهه‌ری نیه‌، به‌ڵكو هه‌م شوێنی خۆی ده‌گۆڕێت، هه‌م ئه‌ركه‌كانی، هه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانی و سیاق و شوێنكاته‌كه‌ی. خوێنه‌ری ئێمه‌ هێشتا نیگایه‌كی جه‌وهه‌ری و نه‌گۆڕی هه‌یه‌ بۆ ئه‌ده‌ب. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ ده‌وترێت: ئه‌ده‌ب شوێنێكی پاك و بێگه‌رده‌، خۆی له‌ واقیعه‌ پیسه‌كه‌ نائاڵێنێت. ئه‌م دیده‌ بۆ ئه‌ده‌ب، دیدێكی دینییه‌. ئه‌ده‌ب ده‌خاته‌ ده‌ره‌وه‌ی كات و شوێنه‌وه‌.