ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەبوبەكر حەسەن

بوونێك لە شكانەوەدا

( قسەیەك لە شكستناسیی)

دووەم

‎" كورد، خۆی ئەویتری خۆیەتی".

‎شتێك نییە ناوی كورد بێت ، جەستەی كوردی دراوێكە لە ناو پەیوەندی هێزەكاندا، ئا لێرەوە ئێمە نابێت بۆ كورد بگەڕێن لە جەستەی كوردا، بەڵكو بۆ ئەو ویست و ئیرادە و پەیوەندی هێزانە بگەڕێین كە جەستەی كوردی پێكهێناوە لە ئێستاو لێرەدا

١

‎سوژە نە جەوهەرێكی ئەبەدییەو نە فۆرمێكی وەستاو دامەزراو، سوژە پێكدێت، دەخولقیت و دەخولقێنرێت. سوژە دەربڕین و مانێڤستبوونی هێزی زاڵ و هێزی هەژموونكارە. سوژە لە ناو پەیوەندی هێزەكان و ململانێ و بەركەوتن و كێشمەكێشی هێزەكاندایە. بەم واتایە هەر هێزێك زاڵ بێت ئێمە سوژە- ئاوێنەیەكمان هەیە كە تەنیا و تەنیا تیشكدەرەوەی ئەو هێزەیە كە كاری پێكهێنان و ڕێكخستن و ئاراستەكردن و چوارچێوەداركردنی ( سوژەیەكە)، سەر ڕێگاخستنی سوبژێكتیڤاسیۆن و سوبژێكتیڤیتێیەكە كە مانێڤستی ویست و ئیرادە و خواستی هێزە. سوژە پڕە لەو درزانەی هێزو پەیوەندی هێزەكانی بە ناودا تێدەپەڕێت. جەستەیەكە نەخشێنراو ڕەنگڕێژكراوە بە ویست و گوتاری ئەو هێزانەی كە لە شەڕو ململانێدان لە پێناو شكڵبەندكردن و بەرهەمهێنانەوەی.

٢

‎تۆ لەو بڕوایەدایت بوونی تۆ لەوەتەی هەیە هەر ئەمەیە، قەدەرێكەو نەخشاندویتی، جەبرێكەو ناتوانیت لێی دەر بچیت، لە ناو حەتمییەتێكدایت كە ئیرادەی دەرچوون و دەربازبوون و تێپەڕاندنت نییە.

٣

‎ئەمە ڕێك ویستی دەسەڵات و دەزگاكانێتی. دەسەڵات بەرمەبنای فشارو سەپاندن و چەپاندن و توندوتیژی كار ناكات، دەسەڵات مەعریفە بەرهەم دێنێت، لە ڕێگەی مەعریفەو تەعریف و پێناسەكانەوە خۆی و سوژەی خوازراو و ویستراو بەرەهەم دێنێتەوە. دەسەڵات و هێزەكان مێژووت بۆ دیاری دەكەن بە شێوەیەك مێژووی تۆ مێژووی گوتاری دەسەڵات و دەزگاكانی دەسەڵاتە. مێژووت وەك مەعریفە دەداتێ. مێژووت دەكات بە مانێڤستبوونی سەرەتاو كۆتایی بوون و جوڵەو وێنەو بەركەوتنەكانیشت. دەسەڵات لە ناو تۆڕێك لە دەزگای شاراوەو ئیمانانتدا پەی بە تەواوی ئەو پنت و درزانەش دەبات كە سوژە دەیەوێت لێیەوە هەڵ بێت و ئەكتێكی بەرگری سەر ڕێگا بخات.

٤

‎وێنا و وێنەو وێناكردن و وێناكردن لە ناو ویست و ئیرادەی دەسەڵات و هێزو گوتارەكانیدا ناچارە بچێتە ئاستێكی دیكەی كاركردن و بەرهەمهێنانەوە. دەبێت وەهم و ئیمانێك بەرهەم بهێنێت و بیكات بە بڕواو دۆگم و دۆكسا، واتە بوونێكی دانەبڕاو و جیانەكراوە لە ئاستە وجودی و كەینونەكەشیدا لە گەڵ ئەو دەرئەنجامە ماتریالییەی سوژەیەك لە ئاستی فەردی و گروپیدا بەری دەكەوێت. دەبێت هێزەكان بڕوا بە كوردەكان بێنن ئەمە قەدەرو بڕێارێكی پێشوەخت یەكلاكراوەیە كە كوردەكان ناتوانن ڕابەرایەتی خۆیان بكەن، ناتوانن بونێكی سیاسی و دەزگاییان هەبێت. بەڵام چەسپاندنی ئەم بڕواو ئیمانە دەچێتە باو پاساوگەلی گوتارییەوە، ئاین دێت باسی برایەتی ئیمانداران و موسوڵمانان دەكات، سۆسیالیزم باسی برایەتی زەحمەتكێش و پاڵەو ڕەنجدەران بۆ كوردەكان دەكات، باسكردنە هەم فۆرمی ئیمانی لە خۆ دەگرێت، هەمیش كاری تیۆریزەكردن و تیۆریزاسیۆن. كوردەكان تەنیاو تەنیا لە ناو یەكێتییەكی سەرو ناسیۆنالیستیدا دەتوانن ژیانێكی باشتر ئەزموون بكەن. ئەم كاركردن و موخاتەبەو دواندنەی كوردەكان هەمیشە بەرهەمهێنانەوەیەتی لە ناو پرۆسێسیوسەكانی ( دواخستنی سوبژێكتیڤیتێی بە كوردبوون لە ناو ئەكتێكی خۆیدا). 

٥

‎مێژووی سیاسی كوردی، وەك مێژووی فەرهەنگی و ئەدەبی و هونەرییەكەی، مێژووی ئەكتێكی بەرەنگاربوونەوەیە لە ناو داكۆكیكردن لە بوون و مانەوە نەك ئەكتێكی پراتیككردنی خۆو خۆ ئەدا كردن و خۆ ئەزموونكردن. لە ناو گوتاری مانەوەو ئەكتەكانی بەرگری تەنیا لە پێناو مانەوەو بە سەر ژیانەوە بوون ، سەژەو سوبژێكتیڤیتێی كوردی مەحكوم بووە بە سەر ڕێگاخستنی تەنیا شێوازێك لە بەرگری و بەرەنگاری و بەرهەڵستكاری، ئەكتی شۆڕش و چەكداری. ئەكتی شۆڕشگێڕی و چەكداری كردەی ناو هەلومەرجێگە تەنیا ویستێك بۆ مانەوەو ڕۆیشتن لە گەڵ ژیاندا بوونی هەیە.لە ناو ئەكتی شۆڕش و شۆڕشگێڕییدا تەنیا فریای ئەوە دەكەوێت بڵێیت : بە تكا من زۆرم ناوێت و تەنیا دەمەوێت لە ناو هەندێك مافی بچووكدا بمێنمەوە. تەنانەت گەمەو یاری و یاساكانی دەسەڵات و هێزەكان مافە بچووكەكانیشت بۆ دیاری دەكەن. واتە ئەو مافانەی تۆ بەرگری لێدەكەیت، ویست و خواستێكی هێزەكانە لە بەرانبەر كۆمەڵێك مافی پێناسەكراو و دیاریكراودا. كەواتە مافەكانت و ئەو

‎مافانەی كە دەتەوێت بە دەستی بهێنێت، دروستكراوێكی هێزەكانە.

٦

‎ سوژەی كوردی هەڵگری وێنەیەكی تێكشكاو هەڵگەڕاوەیە لە بەرانبەر خۆی و ئەویدیكەدا. پەیوەندییەكانی بە خۆی و ئەوانی دیكەشەوە بەر مەبنای ئەو وئنە شكاوەو هەڵگەڕاوەیە كە هێزەكان و دوزگاكانیان دروستیان كردووە. وێنەی بوونێكی كوردی هەر فۆرم و دەركەوتەیەكی هەبووبێت، وێنەو وێناكردن و دەركەوتنی بووە لە ناو ئارەزووی هێزەگان بۆ فۆرمێك لە بوونی خوازراو ویستراو بۆ كوردەكان. مێژووی بوونی سوژەو سوبژێكتیڤیتێی كوردی، مێژووی بەرهەمهێنانەوەی وێنەو وێناكردن و مەعریفەو ئێستیسماری گوتاری باڵا دەست بووە لە سەر كوردەكان. ئێمە وپەیوەندیمان بە خۆمانەوە، پەیوەندی و بەركەوتنی داڕێژراو نەخشە بۆ كێشراوی پێشوەختەیە. ئێمە هەمیشە و بەردەوام گوزارشت بوەین لەو وێنەو وێناكراو بەرهەمهێنراوەی هێزەكان بۆ ئێمەیان داتاشیوەو كردوویانە بە دۆخێكی ئۆنتۆلۆژی. دەسەڵات و هێزو پەیوەندییەكانی هێزەكان لە ناو پرۆسێسیوسەكانی خۆ بەرهەمهێنانەوەدا، خۆی وەك ( ئەویتر) ی سوژەیەك ون دەكات. مەیدانی خۆ بەرهەمهێنانەوەو كاركردنی گوتارێك، لە ناو دیسپۆزیتیفەكانیدا، ناهێڵێت بوونێكی كۆنكرێتی و مەلموس و دیارو بەرچاوی هەبێت، لەم پێناوەدا ئەویترێك دەخولقێنێت و بەرهەم دێنێت لە خودی سوژەو سوبژێكتیڤاسیۆنەكە. هێزەكان لە خودی كوردەكان ئەویتری خولقاندووەو، ئەویترێك كە لە ڕێگەیەوە هێز و دەسەڵات و دەزگا هەژموونكارەكانی خۆی بەرهەم دێنێتەوە. كوردەكان لە خۆیان ئەویتر پێكدێنن، واتە پەیوەندییەكی نەیاربوون و دوژمنكاری لە گەڵ خۆیاندا سەر ڕێگا دەخەن و لە ناو ئەكتی پارێزگاری لە خۆكردن و خۆ هێشتنەوەدا ئەوەیان لە بیر دەچێت كە ئەویتری كوردەكان ئەوێكیتری لە خۆیان دروست كردووە.

٧

‎مێژوەی زیاد لە سەدەیەكی ئێمە، مێژووی هەڵهاتن و ڕاكردنە لە سوبژێكتیڤیتێیەكی كوردی، مێژوەی كورد نەبوونە، مێژوەی سوژەو سوژە سازییەكی دەسەڵات و هێزو دیسپۆزیتیفەكانێتی لە ناو وەهمی كوردبوون و كوردایەتی و كورداندن. سوژەیەك نییە بە ناوی كوردەوە، ئێمە پراتیكی وێناكردنێكی پێشوەختی گوتارو دەزگا گوتارییەكانین. ڕێك مێژووی سەدەیەكی ئێمە دەكاتە مێژووی سەدەیەكی ئەویتری بە كوردكراو و بە كوردبوو.

٨

‎لە كوردبوونەوە بۆ بوون بە-كورد

‎واتە ئێمە بە هەر نرخێك بووە لە مێژوو دەربچین. مێژوویەك مەحكومی كردووین بە بوونێكی پاسیڤ و ئیرتكاسی و وەستاو. دەسبەرداربوونی ناسنامەو شوناس و نواندنەوەیەك كە تا ئێستا لە ناو بازنەیەكدا ناچار بە بەرهەمهێنانەوەی وێنەیەكی تێكشاو پاسیڤ و ناچالاكی كردوین. پێش هەر شتێك دیاگنۆستیككردن و دەسنیشانكردنی ئەو هێزە ترسناكەو ئەو بەهایانەی ئێستای ئێمەی ڕاگرتووەو وەك وەهمێك وەستاندوینی. چوونە ناو سەیرورەوە، دەرچوونە لە مێژوو، دەبێت لە سەیرورە نەترسین كە پێش مەرجی چوونە ناوو سەیرورەوە نەترسانە لەوەی كە هەمانە لە دەستی بدەین. سەیرورە واتە ڕۆیشتن لە گەڵ هێزێكی چالاك و داهێنەر، واتە ئەزموونكردنی ئیمكانی دیكەو تاقیكردنەوەی ئیمكانەكانی ژیانێكی باشتر. برینداركردن و جێهێشتنی مۆراڵ و دیسكورسی باو و زاڵ، دەسنیشانكردن و ڕەخنەكردنی. جێهێشتن و تێپەڕاندنی ئەم فۆرمەی بوون كە بووە بە نیهیلیزم و پووچی و بێهودەیی و بێ مانا، بووە بە نەفرەت. ئەمەش دەبێت لێرەو لە ئێستادا بێت؛ نە یۆتۆپیایەو نە پارادایمێكی لە مێژوودا تا بۆی بگەڕینەوە،لێرەو لە ئێستادایە.