ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

عومه‌ر خدر كاكیل                                                                                            

رۆمانی (میرنشینی خاك و خۆڵ) ئه‌وه‌نده‌ی من بیزانم یه‌كه‌م رۆمانی (نه‌به‌ز گۆران)ه‌ كه‌ له‌ به‌رگێكی جوان و به‌ 285 لاپه‌ڕه‌ به‌ تیراژی 3000 دانه له‌ ده‌زگای ئه‌ندێشه‌ له‌ سالی 20017 چاپ و بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ .

بێگومان ره‌نگه‌ زۆربه‌مان (نه‌به‌ز گۆران)مان سه‌رده‌مانێك به‌هۆی شاشه‌ی تیڤیه‌كان و لێدوانه‌ ئاگریناوییه‌كانی و ئه‌و كێشه‌و گرفتانه‌ی روبه‌ڕوی بوونه‌وه‌ ناسیومانه‌ . ئه‌وه‌ی بۆ من ماییه‌ی دڵخۆشیه‌ ، دوای ئه‌و هه‌موو گرفتانه‌ی به‌هۆی سیاسه‌ته‌وه‌ توشی خاوه‌نی ئه‌م رۆمانه‌ بوو ، گه‌ڕانه‌وه‌ی نوسه‌ره‌ بۆ ناو كایه‌ی ئه‌ده‌ب . ئاخر من وای ده‌بینم ، ئه‌ده‌ب هی ئه‌وه‌ نیه‌ جێگای ڕق و كینه‌ی تێدا ببێته‌وه‌ و ڕه‌نگه‌ نوسه‌ریش بتوانێ به‌ ئارامی بیروڕاكانی خۆی بگه‌یه‌نێ، بێ ئه‌وه‌ی توشی گرفت بێت .

رۆمانی (میرنشینی خاك و خۆڵ)كه‌ به‌ ته‌كنیكێكی جیاواز و سه‌رنجڕاكێش نوسراوه‌ . پێك دێت له‌ سه‌د به‌ش ، هه‌ر به‌شه‌ی به‌ جیا به‌ ناونیشانێك ده‌ستپێده‌كات و هه‌ر به‌شێكیش له‌ ناوه‌وه‌ سێ یان چوار ناونیشان ی سه‌رنجڕاكێشی جوان رۆمانه‌كه‌ی جوانتر كردوه‌. ئه‌م ته‌كنیكه‌ش وای كردوه‌ روداوه‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه‌. خوێنه‌ر له‌ كاتی خوێندنه‌وه‌یدا هه‌ست به‌ بێزاری نه‌كات و روداوه‌كانی لێ بزرنه‌بێ .

كات و سه‌رده‌م و رۆمانه‌كه‌ش سه‌رده‌می میرنشینه‌كانی كورده‌ و شوێنیش ووڵاتی كوردانه‌ .. 

رۆمانه‌كه‌ باس له‌ كه‌سێك ده‌كات كه‌ به‌هۆی بیروباوه‌ڕه‌كانی و خه‌ونه‌كانی شاربه‌ده‌ر ده‌كرێ و ئه‌ویش سه‌ریخۆی هه‌ڵده‌گرێت و له‌ قه‌دپاڵی شاخێك له‌نێو سروشتێكی دڵگیر بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر ژیانی ته‌نییایی هه‌ڵده‌بژێرێ و (ته‌نیایی ئومێده‌) ده‌كاته‌ ستراتیژێك و به‌هۆیه‌وه‌ ژیانی ته‌نییایی درێژه‌ پێده‌دات .هه‌رچه‌نده‌ پێشی وایه‌ (مه‌رج نیه‌ له‌ناو مرۆڤه‌كاندا بژیت ته‌نیا نه‌بیت) .وه‌ له‌وێدا زۆر به‌قوڵی له‌گه‌ڵ سروشت و جوانیه‌كه‌ی و ده‌نگی خوڕه‌ی ئاوی قه‌دپاڵ و (كڵاوكوڕه‌)و بولبولان  تێكه‌ڵ ده‌بێت و تا ده‌گات به‌و باوه‌ڕه‌ری كه‌ (هه‌موو ده‌نگێك له‌ سروشته‌وه‌ دێـت) . بۆ به‌رده‌وامی ژیانیشی پشت به‌ تواناكانی خۆی ده‌به‌ستێت و هه‌موو پێداویستیه‌كانی به‌ده‌سته‌كانی خۆی دروستی ده‌كات له‌ كوخه‌ بچوكه‌كه‌یه‌وه‌ بگره‌ تا ده‌گاته‌ باخه‌ كه‌ی و شته‌ پێویسته‌كانی ژیانی. ئاخر ده‌زانێ (له‌ناو كێوه‌كاندا هێزێك هه‌یه‌ ، هه‌ر كه‌سێك لێیانه‌وه‌ نزیك بێت ، ئیڕاده‌ی به‌هێزتر ده‌بێت).  

دوای به‌سه‌ربردنی ته‌مه‌نێكی زۆر له‌ناو سروشت و ته‌نیایی، به‌ سه‌روو ریشێكی سپی وه‌كو به‌فر، بڕیاری گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌دات بۆ ناو ئاوه‌دانی ، ئه‌و ئاوه‌دانیه‌ی ئه‌و پێیوایه‌ زۆر شت ژه‌هراوی كردوه‌ و پێویسته‌ پاك بكرێته‌وه‌. بۆیه‌ به‌یانیه‌ك به‌یاوه‌ری هاوڕێی چه‌ند ساڵه‌ی (كه‌ره‌كه‌ی) و چه‌ند پریاسكه‌یه‌ك و ده‌ستنوس و نوردیه‌ نان و بوتڵێك شه‌ڕاب "كه‌ هه‌مویان ده‌ستكردی خۆی بوون" رووه‌و ئاوه‌دانی مل ده‌نێن. هه‌ر له‌گه‌ڵ پێنانه‌ ده‌روازه‌ی شارێكی بچكۆڵه‌ پیاوێكی نوستوو له‌قه‌راغ رێگا ده‌بینێ، ده‌یه‌وێ هه‌ڵیسێنێ ده‌نگی ناوه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێ (ئه‌وانه‌ خه‌وتوون به‌خه‌به‌ریان مه‌هێنه‌، له‌وانه‌یه‌ به‌خه‌به‌ریان بهێنیت. یان ببن به‌ بكوژ، یان ببن به‌ كۆیله‌.)..

هه‌ر له‌گه‌ڵ پێنانه‌ ناوو شارۆچكه‌كه‌ش هه‌ست به‌ شڵۆقی ناو شارۆچكه‌كه‌ ده‌كات. هه‌ست ده‌كات (هه‌تا بازاڕه‌كان گه‌وره‌تر بن، فریودان گه‌وره‌تره‌.) به‌نیگه‌رانییه‌وه‌ به‌ناو كوچه‌و كۆڵانه‌كان به‌خۆی و كه‌ره‌كه‌ی  گوزه‌ر ده‌كه‌ن. دوكانی گۆزه‌كه‌رو گوڵفرۆش سه‌رنجی ده‌به‌ن و ده‌مێ لێیان ورد ده‌بێته‌وه‌. گوڵفرۆش به‌ته‌وسه‌وه‌ پێی ده‌ڵی : (تۆ ته‌مه‌نی ئه‌و شته‌ جوانانه‌ت نه‌ماوه‌.) دیسان ده‌نگی ناخی پێی وت: ( ئه‌وانه‌ جوانی كاتین، بۆ جوانییه‌ك بگه‌ڕێ هه‌میشه‌یی بێـت.) ده‌گه‌ڕێ و له‌ كتێبخانه‌ی شارۆچكه‌كه‌ له‌كاتێك به‌ناو كێباندا ده‌گه‌ڕا، خاوه‌نی بنوسه‌كه‌ "كه‌ هاوڕێی سه‌رده‌می گه‌نجی بوو" باوه‌ش به‌یه‌كداده‌كه‌ن . هه‌ر له‌نێو ئه‌و كتێبخانه‌و به‌ هاوكاری ئه‌و هاوڕێیه‌ی(سالم ی په‌نجه‌شین) ده‌ست ده‌كات به‌ كاره‌كانی بۆ پاككردنه‌وه‌ی شار له‌ ژه‌هراوی بوون. یه‌كه‌مین كاریش كه‌ده‌یه‌وێ بیكات، ده‌ستكاركردنی زمان و خه‌یاڵی خه‌ڵكی شارۆچكه‌كه‌یه‌. ئه‌ویش له‌ رێگای ئه‌و شیعرانه‌ی له‌ ته‌نییایی له‌ بناری چیا به‌ زمانی كوردی نوسیبوونی. بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی شیعره‌كانیش (سالمی په‌نجه‌شین) نازناوی (نالیی باڵدار)ی پیده‌به‌خشێ. له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌م شیعریش له‌ سه‌ر سه‌كۆی شیعر خوێندنه‌وه‌ به‌زمانی كوردی و به‌ خه‌یالێكی جیاواز، ژاوه‌ژاو دروست ده‌بێ، (زمانه‌ نوێیكه‌ ده‌بێت به‌ حیكایه‌ت) . ئاخر تا ئه‌و كاته‌ شیعر خوێندنه‌وه‌، هه‌ر به‌ زمانی بیانی و بۆ پیاهه‌ڵدانی میر بوو. دوای ئه‌و رۆژه‌ هه‌م زمانه‌كه‌ گۆڕا و هه‌م ئه‌ركی شیعریش به‌ده‌ستی (نالی باڵدار) گۆڕا.

دوای چه‌ند خوێنده‌وه‌یه‌ك و چه‌ند رۆژێك شار خرۆشا، خه‌ڵكی ره‌شوڕووت روویان له‌ كتێبخانه‌كه‌ كرد تا (سالمی په‌نجه‌شین) شیعره‌كانیان بو له‌به‌ر بگرێته‌وه‌. به‌مه‌ش بنوسه‌كه‌ی سالم هه‌م هاموشۆی زیاتر بوون و هه‌م پاره‌ی زیاتری چنگكه‌وت . له‌ولاشه‌وه‌ شاعیره‌ ده‌رباره‌كان و پیاوانی میر و مه‌لاكان ئۆقره‌یان لێده‌بڕی، خۆیان ده‌گه‌یێنه‌ میر و میر له‌ (نالیی باڵدار) هان ده‌ده‌ن..

دوای بینه‌و به‌رده‌یه‌كی زۆر و كاتێ زمانه‌ نوێكه‌ باڵی كێشا به‌سه‌ر شوێنه‌كاندا و به‌ پاڵپشتی جێگری میر "كه‌ مرۆڤێكی خوێنده‌وار و تێگه‌یشتوو دژی شاعیره‌ ده‌رباره‌كان و كاسه‌لێسه‌كان بوو. میر بڕیاری دا كه‌ زمانه‌ نوێكه‌ی (ناڵی باڵدار) بكرێته‌ زمانی میرنشینه‌كه‌یان. به‌مه‌ش تاڕاده‌یه‌ك كاره‌كه‌ی (نالی باڵدار) جێگای خۆی گرت.

به‌ڵام ئه‌م كاره‌ی میر دڵه‌ برینداره‌كه‌ی شاعیری ساڕیژ نه‌كرد و هه‌میشه‌ هه‌ستی به‌دڵته‌نگی ده‌كرد و ته‌نیایی گه‌مارۆی ده‌دا. بۆیه‌ بڕیار ده‌دات میرنشینه‌كه‌ جێبێڵێت.. له‌ته‌ك قافڵه‌یه‌ك به‌ یاوه‌ری كه‌ره‌كه‌ی، به‌ره‌و غه‌ریبیه‌كی گه‌وره‌تر كه‌وته‌ڕی . (مادام غه‌ریبین به‌م نیشتیمانه‌، ئیتر له‌ هه‌ر شوێنێك بین جیاوازی نیه‌.) نیازی (حیجاز)ی ده‌بێت ، له‌ رێگادا نیازی ده‌گۆڕێت و به‌ره‌و (قوسته‌نتینیه‌) ده‌ڕوات. به‌ڵام هه‌ر له‌یه‌كه‌م رۆژی غه‌ریبیدا ، غه‌ریبی نیشتمان ده‌كات. غه‌ریبی خه‌وی لێ ده‌زڕێنێ ، هه‌موو خۆشی و ناخۆشیه‌كانی،  یاره‌ خێل وخیچه‌كه‌ی و سالمی په‌نجه‌شینی دۆستی و دایك وباوكی و گونده‌كه‌ی و میرنشینه‌كه‌ی ته‌نانه‌ت دوژمنه‌كانیشی، هه‌میشه‌ له‌به‌ر چاووانی وون نابن. ئاخر (نیشتمان برینێكی ساڕێژنه‌بووه‌  لای كه‌سی غه‌ریب)..

له‌ غه‌ریبیا نامه‌یه‌ك بۆ (سالمی په‌نجه‌شین)ی دۆستی ده‌نێرێ. "كه‌ یه‌كه‌مین و واهه‌مین نامه‌ی (نالی باڵدار)ده‌بێت. " له‌ نامه‌كه‌یا له‌ چامه‌یه‌ك هه‌موو ئیش و ئازارو برینه‌كانی غه‌ریبی بۆ دۆسته‌كه‌ی باس ده‌كات . كه‌ به‌م دێره‌ ده‌ست پێده‌كات

 (قورباتی تۆزی رێگه‌تم ... وه‌ی په‌یكی شاره‌زا... ).

نامه‌كه‌ ده‌گاته‌ ده‌ستی (سالمی په‌نجه‌شین) و چامه‌كه‌ به‌ میرنشیندا بڵاو ده‌بێته‌وه‌، ئه‌وكاته‌ میرو ته‌واوی دانیشتوانی میرنشین ده‌زانن چ گه‌وهه‌رێكیان له‌ ده‌ستدا.

دوای ئه‌وه‌ (نالی باڵدار) به‌بێكه‌سی له‌ شاریكی گه‌وره‌ سه‌رده‌نێته‌وه‌ و كه‌ره‌كه‌ی و كۆمه‌ڵی ده‌ستنوسی نامۆ به‌ زمانی خه‌ڵكی ئه‌وشاره‌ له‌دوای خۆیدا جێ دێڵێ و گۆرغه‌ریب ده‌بێت.. 

بێگومان ئه‌م رۆمانه‌ باس له‌ ژیان ی شاعیری گه‌وره‌ی كورد (نالی) ده‌كات. رۆماننوس زیره‌كانه رووداو كاره‌كته‌ره‌كان و شیعره‌كانی به‌كار هێناوه‌ و به‌زمانێكی ره‌وان و جوان دایڕشتون، هه‌رچه‌نده‌ خاڵی نیه‌ له‌ هه‌ڵه‌ی رێنوسی و ریزمانی، به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌ جوانی رۆمانه‌كه‌ كه‌م ناكاته‌وه‌ ...  ‌

  • 1