ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

جوزی سارا ماگۆی نوسەری پورتوگالی بە بەناوبانگترین نوسەری ئەم وڵاتە دادەنرێت ناوبراو لەساڵی 1922 لە ناوچەی ئیرتیاگای ناوەراستی پرتوگال لەدایك بووە, ئەو لە خێزانێكی مام ناوەندی كە ژیانییان لەسەر كشتوكاڵ بووە كەوتۆتە نێو ئەو جیهانەی كە لەژێر گۆرانكاریە خێراكاندا‌و ئەو رووداوانەی بەتایبەت جەنگەكان كە لەژیانیدا دیونی، بووتە ئەو ناودارەی یان ئەو نوسەرە بەتوانایەی كە لە كشتوكاڵەوە بۆ دروستكردنی قفڵ‌و دواتر نوسین‌و رۆمان, چونكە ساراماگۆ بە ئەزمونێكدا تێپەری بەتایبەت وەرگێران‌و رۆژنامەنووسی، ئەو جار ئەدەب تا گەیاندیە خەڵاتی نوبڵ‌و هەتائێستاش لەنوسین بەردەوامە.

لەساڵی (1947) یەكەم رۆمانی بەناوی ( زەوی گوناه) نووسی‌و دواتر تا بیست ساڵ هیچ بەرهەمێكی دیكەی بڵاو نەكردۆتەوە. تا لەساڵی 1966 یەكەم دیوانی شیعری بەناوی ( ئەگەرە دەقییەكان)ی بڵاوكردەوە, ئیدی هەر بەدوای ئەم دیوانە شیعریەدا زیاتر لە (20) كتێبی دی نوسیووە‌و بڵاوكردۆتەوە, رەخنەگرەكان دەڵێن: بەهۆی جیاوازی كەسایەتی‌و هەمە جۆری بابەت لەنێًو رۆمانەكانیدا جوزی توانیوەتی ئەو بۆشاییانە پربكاتەوە كە پێشتر نووسەرە پورتوگالیەكان پەیڕەویان دەكرد, ئەوە جگە لەوەی مێژووی دوورو نزیكی ئەم وڵاتەی لەنێو گێرانەوەی بەسەرهاتەكاندا تۆمار كردووە, لەوەش گرنگتر شێوازی نوسینی زۆر لە( بۆدلێر)ەوە نزیكە, ئێستا جوزی ساراماگۆ لە دوورگەی (كەناری) دەژی‌و هەر لە ساڵی 1949 وە ئەندامی حزبی شیوعی پرتوگالیەو زۆرینەی كەسایەتی نێو رۆمانەكانی ئەو توێژە زۆر گرنگەی كۆمەلگا پێك دەهێنێ‌ كە دەستیان هەیە لەنێو گۆرانكاریەكان بەتایبەت ئەو چاكسازیانەی دەخوازن لەكۆمەلگادا ئەنجام بدرێت.

لەبەناو بانگترین رۆمانەكانی نووسەر ئەمانەن (وێنە‌و خەت) 1976 (لیفننادو تشارا) 1980 (ساڵی مردنی ریكاردۆس) 1984 (زریانی دەریایی) 1986 ( چیرۆكی گەمارۆی لشبونە) 1989 (ئینجیل بە گوێرەی بیستنی مەسیح) 1992 هەروەها رۆمانی ( كوێری) كە لەساڵی (1995) دەریكردو بەیەكێك لەباشترین رۆمانەكانی دادەنرێ‌‌و وەگێردراوەتە سەر چەندین زمانی زیندووی جیهانی دوای دەساڵ‌و بەدواداچونیكی ورد لەلایەن نوسەرەوە رۆمانی (ئاشكرا) یان ( بینین) ی بڵاوكردەوە كە تەواوكەری رۆمانی كوێریە.

سارا ماگۆ لەساڵی 1982 خەڵاتی (یانەی پێنووسی) نێودەوڵەتی پێبەخشراوە هەروا لە ساڵی 1995 خەڵاتی كاموسی پورتوگالی پێبەخشرا و لەساڵی 1998 یش خەڵاتی نۆبلی ئادابی وەرگرت, لەسەر بڵاوكردنەوەی رۆمانی كوێری, كە ئەم رۆمانە بووە جێگەی سەرەنجی تەواوی ئەدەب دۆستان‌و بەتایبەتیش ناوەرۆكی رۆمانەكە هاو زەمانە لەگەڵ روداوەكانی ئەمرۆ‌و دەكرێ‌ لەهەر شوێنێك روداوەكانی ناو ئەم رۆمانە روبدات‌و دووبارە بێتەوە, لەوكاتەی كەسێك‌و لەناوەراستی شەقامی شارێك كوێر دەبێ‌, كەسێك یارمەتی بدات‌و بیباتەوە ماڵێ‌‌و ئەویش كوێر بێ‌, ئەدی ئەو پزیشكەی لەكاتی چارەسەركردنی كوێرەكە ئەویش كوێر بێ‌, ئەنجام سكرتێری پزیشك‌و تەواوی ئەو شارە كوێربن, دەبێت ژیان لەم شارە چۆن ببرێتە سەر, روداوەكانی ئەم رۆمانە لە نێو ئەم شارە كوێرەدا دەسورێتەوە, بەڵام نووسەر زۆر وریایانە هاتووە سەرەتایەكی زۆر سەرەنج راكێشی دەداتێ و دواتر بەنێو ناوەرۆكێكدا رەت بووە كە خوێنەر بەدووی روداوەكان بخا, رۆمانەكە لە گڵۆپی سوری ترافیك لایتەوە دەست پێدەكات, لەوكاتەی گلۆپی سەوز پێدەبێت‌و ئۆتۆمبێلێك لە جێگەی خۆی وەستاوەو ناڕوا, چەند هۆڕنی بۆ لێدەدرێت كەچی ئەو هەر لەجێگەی خۆی دایە, دواتر دەزانرێت ئەم كابرایە كوێر بووە كەسێك دەیگەێنێتە ماڵێ‌. دواتر تەواوی ئەم شارە, كەشارێكی زۆر پێشكەتویە, كوێر دەبن. جوزی ساراماگۆ, لەم رۆمانەیدا داهێنانێكی زۆر سەرنج راكێشی دروستكردووە, بەتایبەت شێوەی نووسین‌و گێرانەوەی ئاسانی روداوەكان, ئەوە لەوكاتەدا كەخوێنەر خۆی بەكەسایەتیەك لەنێو رۆمانەكە دەشوبهێنێ‌, یان كارەساتەكان‌و مامەڵەو گێڕانەوەكان لەم شارەدا تەواو هاوكات‌و زەمان دەبێت لەكاتی خوێندنەوەدا ئەوە جگەلەوەی گێرانەوەی لەم رۆمانەدا بە زمانی شیعری نەنوسراوە, هەروا نەچووە بەم زمانە نوێیەی ئەمڕۆ روداوەكان بگێرێتەوەو بیكاتە قوربانی ئەو بەش بەشكردنە سینەماییەی هەندێ‌ لەرۆمان نووسە نوێیەكان پەیڕەوی دەكەن, بەڵكو رووداوەكان بەشێوەیەكی ئاسۆیی و تەواوكەری یەكتری دەگێرێتەوە بەتایبەتیش كەباس لە كوێربوونی پیاوێك دەكات‌و بەكوێربوونی هەموو شارەكە كۆتایی پێدێ‌, تەنها ژنی پزیشكەكە دووچاری كوێر بوون نابێت‌و لەناو تەواوی شارەكەدا تەنها دەمێنێتەوە كە كەس نایبینێ‌, یەكەم توش بوو بەنەخۆشی كوێر بوون لەم رۆمانەدا دەكەوێتە ژێر رەخنەو گازندەی كوێر بووەكانی تەواوی شارەوە, بەڵام دروستبوونی پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان لەناویانداو ئەو هاریكاریە مرۆییانەی لەگەڵ یەكتری دەكەن, كەسایەتی كوێر دەردەخات لەناو شاری كوێراندا, هەر بەوە شەوە ناوەستێ‌ پێشكەوتن‌و داهێنان لەنێو دنیای كوێراندا روودەدات, لەهەمان كاتدا دەوڵەت بریار دەدات ئەم شارە لەتەواوی وڵات دابڕێت, پەیوەندیەكانیان بەدنیای دەرەوە رادەگرێت‌و نایەڵن بەتەلەفۆنیش لەگەڵ جیهانی دەرەوەی ئەم شارە گفت‌و گۆ بكەن, تەنها خواردن‌و خواردنەوەیان بۆ دەنێرن, ئەوە جگە لەوەی هاتووچۆی داسەپاویان بەسەردا دەسەپێنن, خەڵكی ئەم شارە لەگۆشە گیریدا دەژین‌و لەنێو ئەم شارە تاریكەدا بەتەنها خۆیان دەبن‌و هیچی دی، تا هەندێ‌ تایبەتمەندی بەخۆیان وەردەگرن‌و تەنانەت یاسای تایبەتیشیان دەبێت, ئەوە جگە لەنوێ‌ بوونەوەی پەیوەندی كۆمەڵایەتیان, چونكە هەرهەموویان وەكو یەكن, یەك نەخۆشی‌و ئازاریان هەیەو چاریان نابێت جگە لە راهاتن بەژیانێك كە پێشتر بیریان لێنەكرد بۆوە, سارا ماگۆ.... لەم رۆمانەیدا جگە لەوەی چەندین كەسایەتی گرنگ‌و بەتوانای لەناو كوێرەكاندا دروستكرد خۆشی كردە خاوەنی ئەو كەسایەتیەی بتوانی بەنێو رابردووی كەسەكاندا شوربێتەوە و خەڵاًتی نۆبڵی پێوەر گرێ‌.

ئاخر گێرانەوەی رابردووی كەسایەتیەكانی ناو ئەم رۆمانە لەسەردەمی چاو ساغی تاكوێر بوونی وردەكاری زۆر گرنگی داوەتێ‌ ئایدیایەكی پێبەخشیوە كە پڕە لەئەزموون و پڕە لەو مەعاناتانەی خەڵكی كوێر هەیەتی, بەتایبەت ئەوانەی بەر لەكوێربوونیان‌و بەهۆی گەمارۆوە كە نەیانزانی ئەوانیش جارێكی دی روخساری منداڵ‌و هاوسەرەكانیان نابینن, دەیانزانی جوانی كچە جوان‌و شۆخ‌و شەنگەكان وندەبن, جارێكی دی لەرینەوەی سینگ‌و لاژانەوەی پرچی شۆخەكان بەكۆتادێت, ئازیزان, دۆست‌و ناسیاو تەنها بەهەستی پەنجەكان بەگەرمی لەشیان دەناسرێنەوە.

لەنێو ئەم رۆمانەدا دەگەیە ئەو شوێنەی لێوا‌و لێوە لەخەم, خەم لەو گێرانەوەی كوێرەكان بۆ یەكتری دەڵێن, لەو دابڕانەی جیهان لەبەردەمیان دەستە وەستانە.

سارا ماگۆ: ئەنجام بەمرۆڤایەتی دەڵێ‌: لەم رووداوانەدا چینایەتی نامێنێ‌, پزیشك‌و كرێكارێك. بازرگان‌و بەرێوەبەرێك وەكو یەكیان لێدێتەوە, پێویستیەكانی هەر هەموویان لە خواردن‌و خواردنەوەدا كۆ دەبێتەوە, ئیدی مانایەك نامێنێ‌ بۆ ئەو تورەبوونەی پیاو لەژن‌و ژن لەپیاو بەرپرس لەهاوڵاتی‌و هاوڵاتی لەبەر پرس, هەرهەموویان یەك داهاتوویان هەیە, ئەویش تاریكی یان لەچاوكردنی چاویلكەی رەش‌و هەر هەمووشیان پێك دەچوێنێ‌, داهێنان لەم رۆمانەدا دەلالەتی خۆی هەیە, چونكە هەستی بینین لای تاكی شار نامێنێ‌, بەڵام هەستی گوێ‌‌و بۆن‌و دەست لێدان, دەتوانن جێگەی تاریكی بگرنەوە ئەگەر هەموو وەكو یەك بن, لێرەدایە جوزی سارا ماگۆ بەنێو تەواوی تاكەكاندا‌و لەناو ئەم هەموو كەسایەتیانەدا بەچاوساغی‌و كوێری پیاسە دەكاو زۆر سەركەوتوانە توانیویەتی رووداوەكان وەك ئەوەی رووی دابێت بگێڕێتەوە بەتایبەتیش ئەو كوێریە سپیەی ئێستا لەنێو جیهانی پێشكەوتوودایە, ئەو دەڵێ‌:هەر تەنها كوێر بوون. نابینایی پێناڵێن, بەڵكو كوێر بوونی سپیش هەیەو شارستانیەتی ئەمرۆ لەنێو ئەم كوێربوونە سپیەدا دەنالێنێ‌, هەروەها دەڵێ‌: چاو ساغەكان لەبەرامبەر شارێكی كوێردا گەمارۆیان سەپادند, كەواتە ویژدان بەر بۆوە, ئەوەش بەمانای سەرەتایەك دێت كە هەر هەموومانی تێدا كوێر دەبین دووریش نییە هەر ئێستا كوێر بین‌و هەست بەخۆمان نەكەین.