ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

  

وه‌ك هێرمان هێرسه‌ ده‌ڵێت: به‌بێ وشه ‌و نووسین و په‌رتووك شتێك نییه‌ ناوی مێژوو بێت و شتێكیش نییه‌ ناوی بنه‌مای مرۆڤایه‌تی بێت.

فرانز کافکاش ده‌ڵێت: په‌رتووك ده‌بێت بۆ ئێمه‌؛ وه‌کو ته‌ور بێت بۆ شکاندنی به‌سته‌ڵه‌کی ده‌ریا.

هه‌رچی ڕۆڵان بارته‌ که‌ بیروڕا ڕه‌خنه‌ییه‌کانی ده‌رباره‌ی شیكاری و تێگه‌یشتن له‌ کاری وێژه‌یی کاریگه‌رترینن له‌ سه‌ده‌ی ڕابردوو‌دا، ئه‌وا ئه‌و له‌ پاش بونیاتگه‌رییه‌وه‌ گرنگیی دا به‌ خوێنه‌ری چالاك وه‌کو بنه‌مایه‌کی گرنگی ته‌واوکاریی ده‌ق و نووسین.

ئه‌و ده‌ڵێت: (نووسین وه‌کو پاشماوه‌ بچووك و که‌مه‌کانی شته‌ جوان و قه‌شه‌نگه‌کانی ناخه‌)‌.

کاتێك سوریالیزم له‌ ئاکامی ڕه‌فزکردنه‌وه‌ی جه‌نگه‌کان سه‌ریهه‌ڵدا، لێکه‌وته‌یه‌کی لۆژیکی ئه‌و واقیعه‌ بوو، به‌ڵام جوانییه‌که‌ی ئه‌وه‌ بوو که‌ هه‌ر به‌ ئه‌ده‌ب و هونه‌ر ڕه‌فزی ئه‌و واقیعه‌ ناهه‌مواره‌یان کرده‌وه‌ که‌ به‌ره‌نجامی تێکده‌ریی عه‌قڵی مرۆڤی ئه‌و کات بوو، له‌ ئاکامدا ته‌رزێکی نوێ و ده‌وڵه‌مه‌ند له‌سه‌رانسه‌ری جیهاندا له‌ ناو ئه‌ده‌ب و هونه‌ردا سه‌ریهه‌ڵدا.

ئێمه‌ کاتێك باس له‌ وێژه‌ ده‌که‌ین ده‌بێت ئه‌و دۆخه‌ گشتییه‌ی تیایدا له‌دایك ده‌بێت و ده‌ژی له‌ یاد نه‌که‌ین، واقیعی کۆمه‌ڵگای ئێمه‌ش که‌ دۆخێکی جیاوازه‌ و قه‌یرانه‌کان نه‌ك به‌س له‌ مووچه ‌و خزمه‌تگوزارییه‌کان و سیسته‌می په‌روه‌رده ‌و ته‌ندروستی و نه‌بوونی بیمه ‌و مافه‌کانی به‌کاربه‌ر و....هتد دایه‌، به‌ڵکو به‌ڕاده‌یه‌که‌ هه‌ندێکجار ده‌گاته‌ قه‌یرانی مرۆڤبوون وه‌ك وجود، ئه‌گینا پێشێلکردنی مافه‌کانی دانه‌ر و پاداشتی داهێنانی زه‌ینیی نووسه‌ران و داخستنی بڵاوکراوه‌ ئه‌ده‌بییه‌ جوانه‌کانی وه‌کو گۆڤاری (هه‌نار) و چالاکییه‌ هه‌مه‌جۆره‌کانی تر و....تاد، چۆن وه‌کو لێکه‌وته ‌و به‌شێک له‌و قه‌یرانانه‌ ته‌ماشا نه‌که‌ین؟ هه‌موو به‌رهه‌مه‌ نابه‌رجه‌سته ‌و به‌رجه‌سته‌کانی مرۆڤیش کاتێك سه‌نگیان ده‌بێت که‌ سه‌ره‌تا خودی مرۆڤه‌که‌ خۆی ڕێز و ماف و به‌های ده‌سته‌به‌ر کرابێت، ئه‌وسا به‌رهه‌مه‌که‌شی جێی ستایش و لێوردبوونه‌وه ‌و ڕێز ده‌بێت.

هه‌موو ئه‌مانه‌ش ده‌بنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی ڕه‌وتی گشتی ئه‌ده‌ب به‌ مردوو بشوبهێنرێت، بێجگه‌ له‌و ده‌نگه‌ داهێنه‌رانه‌ی له‌ سه‌رووی ئه‌و واقیعه‌وه‌ ده‌نووسن. ئه‌گینا گه‌ر به‌راوردی ڕێژه‌ی زۆریی کتێبه‌ چاپکراوه‌کان و نه‌خوێندنه‌وه‌یان بکه‌ین‌ به‌ زه‌مه‌نێك که‌ وه‌کو کڕینی هێلکه ‌و وه‌رگرتنی نه‌وت سه‌ره‌ش بۆ کڕینی کتێبی تازه‌ چاپکراو ده‌گیرا، ئه‌وا ده‌توانین ئێستا به‌ سه‌رده‌می نامۆبوونی داهێنانی ڕه‌سه‌ن ناوزه‌د بکه‌ین.

له‌م ماوه‌یه‌ی دوایدا و له‌ ڕۆژنامه‌ی پاشکۆی ئه‌ده‌ب و هونه‌ردا بابه‌تێکی ئه‌ده‌بی گرنگ وروژێنرا، له‌ لایه‌ن هه‌ردوو به‌ڕێزان: نه‌جات نووری و مه‌حموود نه‌جمه‌دین، که‌ هه‌ردووکیان کۆکن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ئاستی ئه‌ده‌بی خراپ چۆن سه‌لیقه‌ی خوێنه‌ری کوردی تێکداوه ‌و زۆر خوێنه‌رانی له‌ ئه‌ده‌ب تۆراندووه‌، ئه‌مه‌ش خوازیاری ڕە‌خنه‌یه‌کی زاستی و ئه‌کادیمییه‌ تاکو شته‌کان ڕه‌وتی خۆیان وه‌رگرنه‌وه‌.

بۆ نموونه‌ کاک نه‌جات ده‌نووسێت : (ده‌بێت جیاوازی بكه‌ین له‌ نێوان ده‌قی ئه‌ده‌بی‌ و جۆره‌ نووسینێكدا كه‌ وه‌كو وه‌همی ده‌ق ده‌نووسرێن ‌و ناچنه‌ خانه‌ی هیچ جۆره‌ نووسینێكه‌وه‌) هه‌روه‌ها کاک  مه‌حموو‌دیش ده‌نووسێت: (له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌م جۆره‌ قسانه‌ی وه‌كو وتاره‌كه‌ی نه‌جات نووری ناچنه‌ چوارچێوه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئه‌ده‌بییه‌وه‌ و نووسینه‌كه‌ی نووسینێك نییه‌ سوودی هه‌بی بۆ ئه‌ده‌بی كوردی).

هه‌رچه‌نده‌ کاک مه‌حموود زیاتر باسی له‌ چیرۆك و ڕۆمانه‌، به‌ڵام من حه‌ز ده‌که‌م به‌گشتی باسی وێژه ‌و به‌ تایبه‌تیش باسی شیعر بکه‌م، به‌حوکمی به‌رجه‌سته‌بوونی  زۆربه‌ی ڕه‌خنه‌کان تیایدا و هێنانه‌وه‌ی به‌ نموونه‌ی که‌موکوڕییه‌کان. 

لێره‌دا ته‌واو هاوڕای ئه‌و دوو به‌ڕێزه‌م، به‌ڵام هه‌ست ده‌که‌م به‌س لێکتێنه‌گه‌شتنێکی که‌م له‌ نێوانیاندا دروست بووه‌، چونکه‌ نووسینێکی ئاوهای کاک نه‌جات که‌ گوتاره ‌و ئاماژه‌ به‌ دیارده‌یه‌ك ده‌کات، هیچ پێویست به‌ میتۆد ناکات، چونکه‌ ئه‌و هه‌ڵنه‌ستاوه‌ به‌ کاریی ڕه‌خنه‌یی له‌سه‌ر ده‌قێکی دیاریکراو. به‌ڵکو ده‌توانم بڵێم که‌ هه‌ردووکیان ڕایه‌کی جوانییان هروژاندووه ‌و بڵاوکردنه‌وه‌ی بابه‌تی ئاوها زۆر به‌ باشتری ده‌زانم وه‌ك له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ی (بۆ نموونه‌ شیعری کاڵ و کرچ)، چونکه‌ ئه‌مه‌ سه‌رده‌کێشێت بۆ به‌ خۆداچوونه‌وه ‌و دروستکردنی دیبه‌تێکی ڕاسته‌قینه‌ بۆ ده‌ستنیشانکردنی خاڵه‌ لاوازه‌کانی واقیعی ئه‌ده‌بیمان، که‌ پانتایی گۆڕه‌پانی ئه‌ده‌بیمان و بڵاوکراوه‌کانیش تاڕاده‌یه‌کی زۆر لێی خاڵییه، له‌ کۆتاییشدا ئه‌وه‌ هه‌ر تاکی ئه‌دیب و نووسه‌ره‌ گه‌ر له‌ داهاتووشدا ڕووبه‌ڕووی که‌موکوڕییه‌کانی ناو به‌رهه‌مه‌ ئه‌ده‌بییه‌کانی خۆی ده‌بێته‌وه‌، که‌ ئێستا ڕه‌نگه‌ زۆر گوێی پێ نه‌ده‌ن و به‌ هێندی وه‌رنه‌گرن..

با ئه‌وه‌شمان له‌ بیر نه‌چێت به‌ درێژایی مێژوو هه‌میشه‌ جیاوازنووسین و ناوازه‌بوون له‌ لایه‌ن که‌سانێکی که‌مه‌وه‌ به‌ ئاکام گه‌یشتووه‌، ته‌نانه‌ت ڕه‌نگه‌ له‌ زه‌مه‌نه‌که‌ی خۆشیاندا زۆر نه‌ناسرابن، به‌ڵام به‌ حوکمی ئه‌وه‌ی پرۆژه‌ی نووسین پرۆسه‌یه‌که‌ له‌ دووماهیدا ده‌چێته‌ سه‌ر خه‌رمانی داهێنانه‌ میتافیزیکییه‌کانی کۆمه‌ڵگا و شارستانی مرۆڤایه‌تی، ئه‌وا زوو بێت یان دره‌نگ به‌رهه‌می ڕه‌سه‌ن ڕێی خۆی ده‌دۆزیته‌وه‌ بۆ ناو زیهن و ناخی خوێنه‌ری چالاك و جدی، هه‌رچه‌نده‌ مه‌خابن له‌م دۆخه‌دا: هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ که‌ نووسین و خوێنه‌ری جدین ڕه‌نگه‌ زۆر که‌م و سنووردار بن.

‌هه‌روا له‌م میانه‌شدا و له‌ نووسینێکدا کاک پێشه‌وا محه‌مه‌د له‌ مه‌ڕ شیعری ئه‌مڕۆ وه‌ك خوێنه‌رێکی شیعر ڕای خۆی ده‌رده‌بڕێت و له‌ وتاری (شیعرنووسین یان په‌بجیکردن) ده‌نووسێت:

"هه‌ست ده‌که‌م پێویستمان به‌ زه‌مه‌نێکه‌ که‌ ئیدی شیعری تێدا نه‌نووسرێت". هه‌روه‌ها به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت:

"جیاکردنەوەی شیعری باش لە خراپ لەمڕۆدا وەک بینینی کانییە ئاوەکە یان فوارەکە وایە لەناو بیابانەکەدا".

له‌وه‌دا هاوڕای ئه‌م به‌ڕێزه‌م که‌  سێ له‌سه‌ر چواری شیعری ئه‌مڕۆ تووشی ئه‌و په‌تایانه‌ بووه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵیدانیم که‌ به‌ یه‌که‌م خوێندنه‌وه‌ له‌ هه‌موو ده‌قێك تێبگه‌ین و یه‌کسه‌ر بڕیار بده‌ین که‌ ده‌قێکی باشه‌ یان نا؟ به‌ تایبه‌تی که‌ له‌مڕۆدا هه‌موو شته‌کان به‌ره‌و تایبه‌تمه‌ندی و ئاڵۆزی سه‌رده‌کێشن، ئه‌وا بڕیاردانی سه‌رپێیی ئاسان نابێت به‌سه‌ر ده‌قی فره‌ڕه‌هه‌نددا، چونکه‌ ته‌جاوزی قاڵبه‌ ته‌قلیدییه‌که‌ی شیعر ده‌کات، به‌ڵام به‌ ڕوویه‌کی داهێنه‌رانه ‌و نوێخوازانه‌، هه‌ر وه‌ك هایدگه‌ر ده‌ڵێت: (وشه‌کان هیچ نین جگه‌ له‌ ڕه‌مز، نوێنه‌رایه‌تی دۆخی ده‌ره‌کی ده‌که‌ن، بۆیه‌ نابێت له‌ شیکاریی زمانی شیعردا به‌ دوای هه‌ڵبژاردنی وشه ‌و وێنه ‌و ئیقاعه‌کاندا بگه‌ڕێین، به‌ڵکو ده‌بێت له‌ چۆنیه‌تییان بکۆڵینه‌وه‌ به‌وه‌ی چۆن ڕۆڵ ده‌بینن و شته‌کان ده‌خه‌نه‌ ڕوو).

هه‌ر ئه‌وه‌ ماوه‌ بڵێم؛ خوازیارم کێبه‌ڕکێی شاعیران ته‌نیا له‌ مه‌یدانی شیعردا بمێنێته‌وه ‌و هه‌ر له‌و مه‌یدانه‌شدا جیاوازی و داهێنان و تواناکانی خۆیان بسه‌لمێنن، چونکه‌ به‌ چاوخشاندنێکی خێرا به‌سه‌ر دنیای شیعری جیهانیدا و ژیاننامه‌ی شاعیرانی ناوداردا، ده‌بینین هه‌رگیز ئه‌و دیارده‌یه‌ بوونی نه‌بووه‌ که‌ شاعیران کێبڕکێ و کاردانه‌وه‌کانیان ببه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ی دنیای شیعر و خه‌ریکی شکاندنه‌وه‌ی یه‌کتر بن، ئه‌مه‌ نه‌ك به‌س دیارده‌یه‌کی شارستانی نییه‌، به‌ڵکو هیچ شاعیرێکی داهێنه‌ر و جودانووس به‌درێژایی مێژوو خۆی به‌و شته‌ بێ سوود و ده‌ره‌کی و ناپه‌یوه‌ندیدارانه‌ سه‌رقاڵ نه‌کردووه، چونکه‌ مه‌یدانی کار و به‌خشینی ئه‌و خودی شیعره‌ نه‌ك شتی تر.‌‌