ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بۆ ئەوەی ڕاپه‌ڕین له‌به‌ر چاوانمان نه‌كه‌وێ
گەلێک جوان وەدوای ڕووداوەکانی دەکەوێ!

بیست و حه‌وت ڕۆژی ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی به‌هاری ١٩٩١ی گه‌لی كوردستان، له‌ دیدی نووسەر و ڕۆماننووس (كه‌ریم كاكه‌) كه‌ له‌و ٤٨ ناونیشانە سه‌رنجڕاكێش و مانا قوڵانە داڕێژراوه‌ (ناوزه‌نگ، بمێنی به‌خێر، به‌پێی با و به‌ڕێی مه‌رگا) کتێبەکە هەتا دوا ناونیشانی وه‌ك هێزێكی ئه‌فسوناوی كێشی كردم بۆ خوێندنه‌وه‌ی چه‌ند جاره‌ی (له‌ ناوزه‌نگه‌وه‌ لۆ بابه‌گوڕگوڕ) تامەزرۆی کردم. 

نووسەر له‌م كتێبه‌یدا له‌ پاڵ بیره‌وه‌رییه‌كانی زۆر به‌جوانی باس لە دڕنده‌یی له‌شكری ڕژێمی (به‌عس) ده‌كات كه‌ له‌كاتی ئه‌نفاله‌كان "ته‌قه‌ی له‌و په‌ڵه‌هه‌ور و پۆڵه‌ باڵندانه‌ش ده‌كرد كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سنوریان ده‌بڕی". به‌ڵام توڕه‌یی خه‌ڵك كه‌ گه‌یشته‌ لوتكه‌ هیچ هێزێك خۆی له‌به‌ر ناگرێ. بۆیه‌ هه‌رزوو ئه‌و هێزه‌ زه‌به‌لاح و دڕنده‌یه‌ ده‌بێته‌ ئاردی ناو دڕكان و ڕاده‌ماڵرێ..

نووسەر پێ به‌پێ له‌ ناوزه‌نگه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ده‌سته‌یه‌ك پێشمه‌رگه‌ی جه‌ربه‌زه‌، ته‌ماشای (قه‌ڵادزێ)ی ته‌ختكراو ده‌كات و به‌ره‌و (ده‌ربه‌ند) ئه‌و ده‌ربه‌نده‌ی له‌ خه‌ونیشدا پیشمه‌رگه‌ نه‌ده‌وێرا خۆی لێبدا، به‌ره‌و ئاوایی (ئازادی) له‌وێوه‌ به‌ره‌و (ڕانیه‌) "به‌رایی ئاوه‌دانی، به‌رایی ئازادی" و له‌وێوه‌ بۆ (كێوه‌ڕه‌ش) و (هه‌یبه‌سوڵتان) و (هه‌ورێ) و (سه‌فین) و (شه‌قڵاوه‌) و (كۆڕێ) و (پیرمام) و (هه‌ولێر) وه‌ك با ڕێ ده‌كه‌ن. هەتا ئەو ڕۆژەی شكانی به‌عس و ئازادی به‌چاوی خۆیان ده‌بینن، ناوەستن .. 

له‌باسی به‌شداری جاش و تێكه‌ڵبوونیان به‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ ڕاپه‌ڕیندا، نووسه‌ر هه‌ر زوو هۆشداری و دڵته‌نگی خۆی پیشانده‌دات و كۆتاییه‌كه‌ی به‌خێر نابینێ . ئەو هێزه‌ ترسناكه‌ی كه‌ دوایی به‌ هێزی (پاتار) ناسرا، نووسەر به‌نه‌خۆشی (تیراوه‌)ی ناوده‌بات. ئه‌وه‌تا ده‌ڵێ: "ئه‌وه‌تا هێزێكی ترسناكی بێ ناو له‌ جووله‌یه‌، دواتر به‌ هێزی پاتار ناوی ڕۆیی، ده‌تگوت تیراوه‌یه‌ له‌ ناوزه‌نگه‌وه‌ تا بابه‌گوڕگوڕی گرته‌وه‌ ". هه‌ر ئه‌و تیراوه‌ی نووسەره، هه‌موو جه‌سته‌ی هه‌رێمی ته‌نییه‌وه ‌و پێیه‌وه‌ ده‌تلێته‌وه ‌و ده‌شترسین به‌وه ده‌رده‌ كوشنده‌یه‌ بچێ.

هه‌روا باسی به‌شداری ژن و پیاو و گه‌وره ‌و گچكه‌ی خه‌ڵكی ڕاپه‌ڕیوی كوردستان ده‌كات، كه‌ به‌شه‌وقه‌وه‌ له‌ شێوه‌ی ڕه‌شبه‌ڵه‌ك، ڕه‌شبه‌ڵه‌كی ڕابوون و سه‌رهه‌ڵدان ڕاپه‌ڕینیان ده‌كرد و چه‌ندان دیمه‌نی كاریگه‌ری به‌وپه‌ڕی ڕاستگۆییه‌وه‌ بۆ گێڕاوینه‌ته‌وه‌، ڕه‌نگه‌ هه‌ریه‌ك له‌ ئێمه‌ش ئه‌وكاتی ئه‌و دیمه‌نانه‌مان دیبێ. ئه‌وه‌تا نووسەر ده‌ڵێ: "ژن به‌ كلكه‌ دووده ‌و تیرۆگه‌وه‌، پیاو به‌ خاكه‌ناس و به‌رچیغه‌وه‌، منداڵ به‌ دارلاستیق و كوچكه‌ به‌رده‌وه‌ پڕ به‌و جاده‌یه‌:

بژی هێزی پێشمه‌رگه‌، سه‌دام له‌ سه‌ره‌ مه‌رگه‌"یان ده‌گوته‌وه‌...

له‌باوه‌ش گرتنی پیشمه‌رگه‌ش له‌لایه‌ن خه‌ڵكی ڕاپه‌ڕیو و میوانداریكردنیان هێنده‌ كارێكی مه‌زن و سۆزدار بووه،‌ بۆیه‌ نووسەر وه‌فادارانه‌ ئه‌و ئه‌مه‌كه‌ له‌بیر ناكات، ئه‌وه‌تا هه‌ر له‌ ده‌روازه‌ی ڕاپه‌ڕین باسی میوانداری ئه‌و ماڵه‌ (كۆمه‌نیست)ه‌ ده‌كات و ده‌ڵێ: "له‌ خزمه‌تمان له‌سه‌ر یه‌ك پێ ڕاوه‌ستاوه‌، كچه‌كه‌یان له‌ خوشك شیرینتر میوانداری كردین". هه‌ر ئه‌و میوانداری و خزمه‌ته‌ وا له‌ ‌نووسه‌ر ده‌كات بێوه‌فا نه‌بێ به‌رانبه‌ر به‌و خه‌ڵكه، ئه‌وه‌تا ده‌ڵی: "ماڵاوا ماڵی مێوانداری، شارێ ماڵت لێ بكه‌وێته‌وه‌، تا تامی مه‌رگ ده‌كه‌م، ئه‌مه‌كدار ده‌مێنمه‌وه‌".. 

ئای ئەو پەنجانەی تا دوێنێ لوولەی تفەنگی بەرگریان خاوێن دەكردەوە، ئیمڕۆ چەند جوان ڕۆژانی ڕاپەڕینمان بۆ دەنووسێتەوە، دوای ئەوەی لەچەندین شوێن نێوانی ئەو و مەرگ هێندەی داوەدەزوویەك نزیك بووە، ئەوەتا نووسەر دەڵێ: "لە كونەكۆترێ سەرێ، نێوانی من و مەرگ هێندە نەبوو، بەتۆبزی ئەو قەیتانەی پێوە دەچوو كە ناو لوولەی تفەنگم پیخاوێن دەكردەوە"..

له‌ به‌شی "سێبه‌ری شه‌هید له‌سه‌ر بانه‌وه‌" كه‌ ده‌زانێ ماڵی شه‌هید (حه‌یده‌ر كه‌ریم)ی مامۆستا و هاوڕێی ماڵیان به‌ ماڵی ئه‌وانه‌وه‌یه‌، به‌دیتنی پلكه‌ (سوڵتانه‌)ی دایكی شه‌هید، چه‌ندین شه‌هید و بیره‌وه‌ری له‌گه‌ڵیان وه‌ك شریتی سینه‌ما دێنه‌ به‌ر چاوی، ئه‌وه‌تا؛ "ئه‌ها ئه‌وه‌ كانه‌بی گچكه‌، ئه‌وه‌ ئومێدی گۆڕ له‌ دێڕه‌ش، ئه‌بوو ڕه‌شای زه‌ڵی، سیامه‌ند، ئه‌بوو ئه‌یار،...... ئه‌دی فازڵ ڕێحانه‌! ناوی چه‌ندان ڕیز بكه‌م، بۆ چه‌ندان هورده‌ فرمێسكان هه‌ڵوه‌رێنم؟"...

نووسەر هەر لە میانەی ئەم بیرەوەرییانەی زۆر بەجوانی خواردنە كوردەوارییەكان و بەرهەمە خۆراكییە ناوخۆییەكانمان پێ دەناسێنی. ئەوەتا كاتێ باسی كفته‌ی ده‌ستی دایكی هاوڕێ (دیار) ده‌كات، ئاوا ده‌ڵێ: "ئه‌و ژنه‌ ناندینه‌كه‌ی بباته‌ ده‌روازه‌ی دۆزه‌خێ و كفته‌ لێنێ، خه‌ڵكی به‌هه‌شتێ هه‌موو ڕووی تێده‌كه‌ن و خواردنی به‌هه‌شتێ هه‌مووی لۆ سه‌ر گوفه‌كێ".

لە باسی ماستی مەڕی (قەراج و كەندێناوە) و پەنیرو مێری كوێستانان لەزاری (ئەبو ڕەشا)ی عارەبی گۆڕ لە ناوزەنگێ دەڵێ: "پەیامبەر مێری تام كردبا، لەسەد ئایەت و فەرمودە ناوی دەهات"..

هەر لە میانی ئەم بیرەوەرییە ڕەخنە لە بەرپرسانی حزبەكەی دەگرێت و باسی ئەو ڕۆتینە جەرگبڕە دەكات كە حزبی تووشی بچوكبوونەوە كرد و چەندان هاوڕێی دڵسۆز و بە ئەمەك بۆ ڕێبازەكەی دڵڕەنجاو كرد و دووركەوتنەوە، بەڵام تا ئێستاش خۆیان بە كۆمەنیست دەزانن و بەوەفان بۆ بیروباوەڕەكەیان. ئەوەتا كاتێ كڵاشینكۆفەكەی لە ڕووبەڕووبوونەوەكەی (هۆڵی گەل) گولەیەكی ئەمنە گەمارۆدراوەكەی كە بۆ سینگی ئەوی داوێ، بەر لوولەی كلاشینكۆفەكەی ده‌كەوێ و بەم هۆیەوە كلاشینكۆفەكەی جارجار پەكی دەكەوێ، بڕیار دەدات بیگۆڕێ، بۆ ئەو مەبەستەش ڕوو لە بارەگای حزب دەكات و بەیەك دوو بەرپرس دەڵێت تا كلاشینكۆفەكەی بۆ بگۆڕن. خۆیانی لێ لە گێلی دەدەن و یەكێكیان پێی دەڵێ:

"پرس بە حزب نەكەم ناتوانم.

بەزمەكەیە، ئەو بەزمەی حزب لەبەردەمتە و كەچی لێت بزر دەكەن، ڕۆژە ڕێیەك بڕۆ نایبینیتەوە"..

هەر بۆیە توڕە دەبیت و كلاشینكۆفەكەی كە لەناوزەنگەوە هێناویەتییەوە فڕێ دەدات و بە بەرپرسەكە دەڵێ:

"ئەگەر حزبت دیت پێی بڵێ:-

گوو بە خۆی و تفەنگەكەی.

خزمێكمان كلاشینكۆفێكی جاشاییه‌تی له‌ماڵێ بوو، گوتی من هه‌ڵیناگرم، با لات بێ.

ئیدی تفه‌نگی كۆمه‌نیستانم فڕێدا و هی جاشانم كرده‌ شان."

به‌و شێوه‌یه‌ بۆ هه‌میشه‌ تفه‌نگه‌كه‌ی حزب فڕێ ده‌دات، به‌ڵام هه‌ر به‌ وه‌فاداری ده‌مێنێته‌وه‌ و به‌شداری گرتنی كه‌ركووكێ ده‌كات.

لە ڕووی زمانەوانیشەوە، نووسەر ئەو کتێبەی وەك هەموو بەرهەمەكانی تری، بە زمانێكی جوان، سادە و بێ گرێ نووسیوە. هەندێك دەڵێن بە زمانێكی شیعری نووسراوە، بەڵام من دەڵێم بە زمانێكی شێوە حەیرانی دەشتی هەولێر زۆر پاراو و جوان نووسراوە. ئەوەتا لە وەسفی هەیبەت سوڵتاندا دەڵێ گوێ لە حەیرانی حەسەن حەیران و حەسەن سیساوەیی دەگری.

"ساڵ لە دوادوایی ڕەشەمێیە، دنیا دەمەو بەهارە، بەڵام هەیبەسوڵتانی بەڵا، ئەوشۆ لە ئێمەی ماڵوێران و سەرگەردانێ، بۆتە بەفرانبار و ڕێبەندانێ، بایەكی دێ، پێ دەچێ لە قەندیلەوە نا، لە سیبریاوە هەڵیكردبێ، سارد سارد، ساچمە لە حەوایێ دەتەزێنێ، گورگ دەبەستێ، تۆ چاودێ، لەهەموولاوە ئاگربارانە، بەڵام هەیبەسوڵتان بەستەڵەكە و ناتوێتەوە"..

نووسه‌ر له‌و بیست و حه‌وت ڕۆژه‌ پڕ له‌ ڕووداو و دیمه‌نه‌ زۆرانه‌ هاوڕێیانی شه‌هید له‌بیر ناكات و له‌ زۆربه‌ی ڕۆژه‌كان ناویان ده‌هێنێت و فرمێسكیان بۆ ده‌بارێنێ. ئه‌وه‌تا له‌ ناونیشانێكدا ده‌ڵێ: "شۆڕشێكمان دا... شۆڕشێكی ده‌هێنا".

به‌شبه‌حاڵی خۆم له‌‌ كۆتا لاپه‌ڕه‌ی ئه‌م كتێبه‌، نووسه‌ر كه‌ مژده‌یه‌ك ڕاده‌گه‌یه‌نێ جێی دڵخۆشیمه‌، ئاخر حه‌وت ڕۆژه‌ی هه‌ڵاتنه‌ گه‌وره‌كه‌م هه‌م به‌چاوی خۆم دیوه ‌و هه‌م به‌وێنه‌ش تا ئێستاش له‌ یادكرنه‌وه‌یدا سه‌یریان ده‌كه‌م، به‌ڵام بێگومانم كاتێ (كه‌ریم كاكه‌) حه‌وت ڕۆژه‌ی هه‌ڵاتنمان بۆ بگێڕێته‌وه‌ حه‌وت دیمه‌نی جیاواز و سه‌رنجڕاكێشمان بۆ ده‌گێڕێته‌وه‌ زۆر جیاواز له‌وه‌ی كه‌ خۆمان دیومانه‌، بۆیه‌ به‌ شه‌وقه‌وه‌ چاوه‌ڕێی مژده‌كه‌ی ده‌بم. بە تایبەت کە نووسه‌ر لە ئاست ئەم ڕووداوە مێژووییەدا ڕستەیەکی وا جوان دەنووسێت: "ئێره‌ هه‌ورازه‌ نه‌فته‌ی پشت كه‌سنه‌زانه‌، یه‌كه‌م هه‌نگاو و یه‌كه‌م دێری حه‌فت ڕۆژه‌ی ڕێی هه‌ڵاتن لێره‌وه‌یه‌، كه‌س وێنه‌ی نه‌گرت و به‌كه‌س ناهێته‌ ڤه‌گێڕان"..

له‌ كۆتاییدا ده‌توانم ئه‌وه‌ بڵێم: ئه‌م بیره‌وه‌رییه‌ هه‌رچه‌نده‌ بیره‌وه‌ری نووسه‌ره‌، به‌ڵام ئێمه‌ی شیوعی و حزبی شیوعییش، ده‌بێ هه‌م شانازی به‌م بیره‌وه‌رییه‌ و هه‌میش به‌ نووسه‌ره‌وه‌ بكه‌ین. چونكه‌ ده‌توانیین بڵێین ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ مێژووی ئێمه‌ش، كه‌ به‌وپه‌ڕی ڕاستگۆییه‌وه‌ نووسراوه‌ ...

 

*كتێب: له‌ ناوزه‌نگه‌وه‌ لۆ بابه‌گوڕگوڕ

بابه‌ت: یادوه‌ری

نووسه‌ر: كه‌ریم كاكه‌

نه‌خشه‌كار و به‌رگ: سه‌ركه‌وت وه‌لی

تابلۆی به‌رگ: قه‌ره‌نی جه‌میل – 1976

نۆبه‌تی چاپ: یه‌كه‌م- 2018

تیراژ: 1000 دانه‌

له‌به‌ڕكی نووسه‌ر چاپكراوه‌