ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

هونەری شێوەكاری لەدیدی هونەرمەندان و رۆشنبیرانەوە دۆزینەوەی جوانناسییەكانە بۆیە لەپیشانگاكانداو لەو شوێنانەی تابلۆیەكی هونەری دەبینرێ‌ سەرنجەكان لەوێدا كۆدەبنەوەو خەیاڵ دەگاتە ترۆپك و شوێن دەست و فڵچەی هونەرمەندەكە دەكەوێ‌، ئێمەش لەو روانگەوە دەڕوانینە ئاوێتەبوونی رەنگەكانی مامۆستا عەزیز‌و ناشێ‌ كەباس لە هونەری شێوەكاری بكەین ئەو ناوە لەبیر بكرێ‌، لەم دیدارەمان لەگەڵ ئەو بەرێزە وێنەی نوێی شیعری و مانای نوێتری رەنگەكانمان دۆزیەوە، پانتاییەك لە داهێنان پێی گوتین ئێمەش دەتوانین تابلۆی وەك مۆنالیزامان هەبێ‌و تەواوی داهێنانەكان پیشانی ئەوانی دی دەین..

دیمانە: هێرش مەغدید

-لە نێوان قوتابخانە هونەرییەكان، كامە قوتابخانە بە باشی دەزانیت بۆ ئەوەی بینەر چێژی زیاتری لێ‌ وەربگرێت؟

+بابەتی چێژ وەرگرتن رێژەییە‌و ناكرێت وەكو متلق مامەڵەی لەگەڵدا بكەین، چونكە هەر كەسێك یان نەتەوەیەك یان هەر شوێنێك تایبەتمەندێتی خۆیان هەیە‌و لە ناخەوە شتێك دەیهەژێنێ‌، هەروەها ئاستی بوون بە شارستانی‌و مێًژوو كاری زۆری هونەری كە بەرەنجامەكەی كۆكردنەوەی ئەزموون‌و ناسینی جۆری هونەرە، رۆڵیان هەیە لەوەی چ رووكارێك هەڵبژێرێت كە بگونجێت لەگەڵا بوارەكانی ژیان‌و بەتایبەتی هونەر‌و، تیایدا هونەری شێوەكاری‌و تا چەندیش هاوكۆكن. بەبڕوای من ئەوەندەی كەس‌و نەتەوە‌و سەردەمەكە خۆبناسن گرنگە نەك مامەڵەكردن لەگەڵا رەنگ‌و هێلكاری‌و قوتابخانە یان رێبازە هونەرییەكان، بۆ نموونە: هونەرمەندانی وەكو (لیوناردۆداڤنشی‌و مایكل ئەنجیلۆ‌و رافایل) كە سێ‌ كۆڵەگەی زۆر پتەوی هونەری شێوەكارین لە سەردەمی رێنسانس‌و بە مامۆستا دارێژەری شێوازی ئەكادیمی لەسەر ئاستی دونیا دادەنرێن كەچی كەسی وام لەگەڵدا دانیشتووە‌و باسی هونەری كردووە لای ئەو نایێ‌ بە هیچ شێوەیەك ناوی هونەرمەندانی سەردەمی رێنسانس بهێنێت‌و لە كاتێكدا هەموو دونیا ئەو چركەساتە دەقۆزنەوە كە بڕەخسێت لە مۆزەخانەی (لۆڤەر) یان لە وڵاتی ئیتاڵیا كارەكانی ئەوان ببینن.. راستە ئەو ناڵێت هونەرمەندنین بەڵكو چێژ لە كارەكانیان وەرناگرم، خۆشی لە بواری هونەری شێوەكاری بە تواناو سەلیقەیە‌و بەرهەمی زۆرە. یان خاڵێكی تر.. هونەرمەندێكی كورد لە فەرەنسا پێشانگای كردەوە (ئافرەتێكی ئەمازیخی سەرسامی كارەكانی دەبێت) دانەیەكی لێ‌ دەكڕێت‌و پێی دەڵێت كارەكانت دەڵێی كەسێكی ئەمازیخی ئەنجامیداوە‌و رێك لەگەڵا كەش‌و هەواو هزری نەتەوەكەمدا دەگونجێت، لێرەدا خاڵەكانی (رێژەیی، هاوبەش بابەت‌و جۆری هارمۆنیای رەنگ‌و داڕشتن‌و كلتوری نزیك لە یەكتر‌و ئاستی هزر‌و بیركردنەوە) گرنگن بۆ چێژوەرگرتن لە كار‌و بەرهەمی یەكتر.

سەبارەت بە خۆشم دەڵێم هەر رێباز‌و قوتابخانەیەكی هونەری چەندین بنكە‌و بنەمای تایبەتی خۆی هەیە كە قوتابخانەكە داوات لێدەكات ئینجا بڕیاری چێژوەرگرتن بدەیت.. وەكو نموونە قوتابخانەی واقیعدا روانگە‌و داڕشتن‌و فیگەرەكان‌و رەنگ‌و گۆشەی هەڵبژاردن.... تد .. ئیتر كە هونەرمەند هەموو خاڵەكانی ئەنجامداو كەواتە كارێكی جوان‌و تەواوە، چونكە جوانە لە كاری‌و هونەریدا پێشەنگە‌و بەر لە هەموو لایەنێك لە رێی چاوەكانتەوە دەخزێتە ناخت‌و تێكەڵا بە حەزو بینینت دەبێت‌و بڕیاری چێژ وەرگرتن لەوێوە دەدرێت كۆتایی هەر كارێكیش دەوەستێتە سەر شارەزایی‌و سەلیقەی هونەرمەند، ئەزموونی كەڵەكە بووی سەنگی مەحەكە بۆ بڕیاردان، ئیتر ئەم بۆچوونە بۆ هەموو رێباز‌و قوتابخانەكانی دیكەش دەبێت.

-هەندێك پێیان وایە هەڵبژاردنی قوتابخانەیەكی تری هونەری لە بەرامبەر قوتابخانە ریالیزمییەكان، هەڵاتنە لە واقیع یان بە دیوێكی تر نەبوونی سەلیقەی هونەرمەندە، تۆ چی دەڵێی لەو بارەیەوە؟

+لێرەشدا راستە، لە وەڵامی پرسیاری یەكەمدا هەندێ‌ شتم باسكرد كە بۆ وەڵامی بەشێك لەم پرسیارەش دەشێت، بەڵام بە نیسبەت هەڵاتن لە واقیع ئەمە بابەتێكی دیكەیە‌و دوو لایەن دەگرێتەوە، یان ئەوەتا هونەرمەندەكە لە بواری كاری واقیعدا شارەزایی نییە‌و ناچارە پەنا بۆ شێوازی دیكە ببات، یانیش لە رووی ئەو بارودۆخەی كە ژیان تیای كەوتووە واقیعی لێ‌ شێواو‌و گۆڕرێندراوە ئیتر ئەویش وەكو كەسێكی رۆشنبیر‌و خاوەن هەڵوێست كارێك دەكات كە واقیع وادەبینێت. وەكو دەڵێن (هونەر ئاوێتەی ژیانە، ئاوێتەی واقیعە) بار هەر لەو مینەرەی بەڕێزتانەوە شتێك بگێڕمەوە.. لە ساڵانی هەشتاكاندا بە زمانی عەرەبی لە یەكێك لە رۆژنامەكانی ئەوسای عێراقی بابەتێكم خوێندەوە، كە گوایە لە ساڵانی (1930-1940) تەنها لەناو شاری پاریسی فەرەنسادا چەندین هەزار هونەروەندی شێوەكاری هەبوون، كە ململانێی گەورەی هونەرمەندانی وەكو بیكاسۆ‌و هاوسەردەمەكانیان كردوون، كەچی تەنها یەك كاری هونەری واقیعیشیان نەبووە بۆیە بڕیاریاندا كە پێشانگایەك ساز بكەن بۆ ئەوانەی خۆیان وەكو هونەرمەند ناساندووە، جا بۆ هەر یەكێكیان بە هونەرمەندە ناسراوەكانیشەوە تابلۆیەك‌و رەنگ‌و فلچەی ئامادەكراو بەبەرچاوی خەڵكەوە‌و لەسەر شەقام دەبێ‌ كارێكی هونەری واقیعی ئەنجام بدات بە مەرجێك گشت رێساو بنكەكانی رێبازی واقیعی تێدا ئەنجام بدات‌و خوێندنەوەی تەواوی بۆ بكرێت، وەكو ئەوەی تاقیان بكەنەوە‌و هەر كەسێك لەم پڕۆژەیە سەركەوتوو نەبێت وەكو هونەرمەند ئاماژەی بۆ ناكرێت.

-دەكرێت باسی شێوازی كاركردنی خۆتمان پێ‌ بڵێیت بۆ نموونە بە چ ستایلێك كاردەكەیت‌و بە قەبارەی چەند‌و وە چ كاتێك بۆ تۆ گونجاوە بۆ دروستكردنی تابلۆ؟

+وەكو ستایل یان قوتابخانەی هونەری كە بگونجێت لەگەڵا هزر‌و بیركردنەوەم، هەرچەندە پابەندنیم بە هیچ قوتابخانەیەك بەڵكو بابەت‌و تابلۆ خۆیان شێوازی كاركردنی یان ستایلی كۆتایی هەڵدەبژێرن، بەڵام لە میانی ئازادی كاركردنم زیاتر هەست دەكەم وەكو رێباز كارەكانم لە (واقیعی تعبیری) نزیكە‌و چێژی لێوەردەگرم، هەروەها قەبارەی تابلۆم پێ‌ خۆشە لە پێوانەی (100×70سم) بچووكتر تەبێ‌‌و شەوانەش لە دوای (11)ی شەو حەز بەكاركردن دەكەم، جار جاریش خۆم لە بیردەكەم‌و تا بەیانی كارم كردووە‌و جاری واش بووە بەسەر تابلۆوە خەوم لێكەوتووە.

ئێستاش پڕۆژەیەكم لەبەر دەستە كە كێشانی وێنەی (پۆرترێتی) كەسایەتییەكانە‌و بەشێوەیەك كاری تیادەكەم كە خۆم هەڵمبژاردووە‌و لە هەوەسمدابوو كە بەو ستایلە ئەنجامیان بدەم‌و بۆ پڕۆژەی دیكەش ئەگەر هاتە پێشم نازانم كە ئایا هەر بەم شێوەیە كاری تیادەكەم یان ستایلی دیكەیە، ئەم بڕیارە بۆ كاتی خۆی دەبێ‌ قسەی لەسەر بكەم، گرنگ لای من ئەوەیە كە دەبێ‌ تابلۆ خوێندنەوەی هەبێت‌و جوانیش ببەخشێت‌و وەكو بابەتیش زیاتر كلتوری نەتەوە‌و لایەنی دەروونی رەچاو دەكەم‌و حەز ناكەم تابلۆ دابڕاوبێت لە واتاو لە ژیانم‌و بە پێچەوانەوە هەمیشە بەشداربێت لە پێشكەوتن‌و جوانییەكانی هاندەربێت لە بیركردنەوەی سەردەم، بە كورتی گەڕەكمە هەنگاو بە هەنگاو وەكو مێژووی ژیانم لەگەڵم بێت، شتێكی تریش حەز دەكەم بیڵێم كە هێلكاری شێوازی كاركردنی زۆرە ئەوەی من دەیكەم تەنها بەشێكە لەو هەموو شێوە جیاوازانەی هونەری هێلكاری.

-وەك ئاگادارین پۆرترێتی بەشێكی زۆری مرۆڤە داهێنەر‌و رۆشنبیر‌و هونەرمەند‌و كەسایەتییە ناودارەكانی شاری هەولێرت دروستكردووە، بۆچی تەنها هەولێر؟ دوای تەواوبوون‌و لێبوونەوەت لەو كارە بەتەمای چی؟

+بەڵێ‌ راستە.. پڕۆژەیەكم لەبەر دەستە كە دروستكردنی وێنەی پۆرترێتی هونەرمەندان‌و رۆشنبیران‌و كەسایەتییە كاریگەرەكانی ناو شاری هەولێرن، بەڵام وەكو میوانی پڕۆژەكەم لەهەر شارێك چەند كەسایەتییەكم هەڵبژاردووە، كارەكەش وا ئاسان نییە بە كاتێكی كەم كۆتایی بێ‌، بۆیە هەوڵدەدەم بە درێژترین كات زۆرترین كەسایەتی بخەمە ناو پڕۆژەكەم‌و هەوڵێكە بۆ زیندوو راگرتنی كەسایەتییەكان، هەروەها پێوانەی كارەكان گەورەن بۆیە لە توانای مندانییە بە تەنها بۆ هەموو كەسایەتییەكانی كوردستان وێنەبكێشم بەڵكو پێویستی بە گروپێكی فراوانی گەورە هەیە. شێوازی كاركردنەكەشم هێلكارییە‌و هەندێ‌ وردەكاری‌و ستایلی دیكە ئاوێزانی یەكتر دەكەم وەكو (خاڵبەندی، هێڵی راست‌و چەپ، بەرزونزم، پێچاوپێچ‌و بەكارهێنانی پێنووسی جیاواز كە زۆرجار لە هێلكاریدا بەكارناهێنرێت یان كۆنتڕۆڵكردنی ئاسان نییە).

كە دەڵێی بەتەمای چی بكەیت؟ حەتمەن دەبێ‌ كارێكی بۆ بكەم.. سەرەتا بیرۆكەی پیشەنگای هونەری، چونكە ژمارەكەشیان زۆرە لەوانەیە لە یەك پێشانگا جێگایان نەبێتەوە ناچارم (2-3) پێشانگا ئامادە بكەم، لەگەڵیدا گشت تابلۆكان لە دوو توێی بەرگێك یان دوان كۆیان بكەمەوە بە پێوانەیەك كە لە جوانی كارەكان كەم نەكاتەوە، چونكە هەندێ‌ كاری هونەری هەن بە گەورەكردن یان بچووككردنەوە، بەرامبەر قەبارەی ئاسایی خۆی كە پێی ئەنجامدراوە، ئەگەر چاپكردنەكەش باش نەبێت بە تەواوی كارەكە بەهای خۆی لە دەست دەدات، جا ئەلێرەدا تۆزێك دوو دڵم بەڵام بەشێوەیەك (نەك بترسم) بەڵكو خۆشەویستیم بۆ كارەكە پاراستنی ماهیەتیانە.

نیازم وایە پیشانگاكە لە شێوەی فیستیڤاڵێك بێت‌و گشت كەسایەتییەكان ئامادەبن‌و هەندێ‌ كاری هونەری موزیك‌و شانۆیی‌و شێوەكاری تیا ئەنجام بدرێت‌و بە مەراسمێك كتێبی تابلۆكانم پێشكەش بە كەسایەتییەكان بكرێت‌و شیعر خوێندنەوە‌و قسەی خۆشی كەسایەتییەكان كە دیاری دەكرێت لەگەڵا سمینارێك كە فیستیڤاڵەكە جوان‌و رازاوەتر دەكات. بۆ كتێبەكەش دەخوازم بە جۆرێك بێت كە شایستەی ئەو ژمارە زۆرەی كەسایەتییەكان بێت. 

ئەم پڕۆژەیەم زۆر خۆش دەوێت‌و رۆژانە لەگەڵا ئەو زاتە جوان‌و ماندوونەناسانە دەژیم‌و دەكەومە گفتوگۆ‌و پیاهەڵدان بە یەكتر‌و رۆژانە پەیوەندیم پتەوتر دەبێ‌‌و هەمیشە بە تەلەفۆن‌و ئەنتەرنێت ئاگامان لە یەكتر هەیە‌و داخوازی لەسەر كارەكەم بێ‌ شوومار زۆرە‌و شانازی پێوە دەكەم كەلە میانی ئەم پڕۆژەیە بوومە دۆست‌و هاوەڵی ئەم كەسایەتییانە.

كەواتە ئەم پڕۆژەیە تەواو نابێ‌‌و وەكو بڵێین (كۆتایی) بێ‌ چونكە ژمارەی كەسایەتییەكان زۆرن‌و رۆژانە كەسانی شایستە ناو دەردەكەن‌و بوارەكانیش زۆرن بۆیە دوای ئەو ژمارەیەی كە ئێستا لەبەر دەستمە تەواوبێ‌.. من هەر بەردەوام دەبم بە هەمان شێوە بۆ بەردەوامی پڕۆژەكەم‌و رێزلێنان لە كەسایەتییەكان. بۆیە ئەم پڕۆژەیەم ناو لێدەنێم (پڕۆژەی تەمەن) خۆشییەكە لەوەدایە كەسانی دوور لە هونەر ئەدەب‌و بوارەكانی دیكەی رۆشنبیری ‌و وەرزش ....تد داواكاری زۆریان هەیە كە ژمارەیان گەر (مبالغە)م نەكردبێ‌ نزیكەی (1100) كەس دەبێت. بۆ هەر كەسایەتییەكیش داوا لە یەكێك دەكەم تێكستێك بەناوی پۆرترێت بنووسێت لە نێوان (5-10) خەت زیاتر نەبێت‌و بەدەستخەتی نووسەرەكە بڵاو دەكرێتەوە، بۆیە لە كۆتایی پڕۆژەكەم لەوانە (900) كەس زیاتر بەشداری كتێبەكەم بكەن، بەم كارەم لە مێژوودا چەندین كەسی ناوو قەڵەم‌و دەست خەتیان بە زیندوویی دەمێنێتەوە.