ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

كتێبی گوناح و ئیمان كە توێژینەوەیەكی ئەكادیمی و مەیدانییە لەسەر گروپە ئیتنیە جیاوازەكانی كوردستان كە بریتین لە ئێزدی و كاكەیی و سابیئەی مەندائی و ئەرمەن و هەقە و قەرەج. لەلایەن نووسەر و رۆشنبیر سمكۆ محەمەد هاتە چاپ كردن و لەسەر ئەركی ئەكادیمیای كوردستان چاپ و بڵاوكرایەوە كە بریتیە لە كتێبێكی ناوازەی پڕ لە زانیاری لەسەر بارودوخی مێژووی و كولتووری و فەرهەنگی و ئایینی و نەتەوەیی پێكهاتە كوردستانیەكانی دەرەوەی ئایینی ئیسلام. 

ئەم كتێبە كە لەلایەن سمكو محەمەد وەكو توێژینەویەەكی مەیدانی كاری لەسەركردووە/ چیرۆكەكەی بەپێی پێشەكییەك كە نووسەر نوسیویەتی، دەگەڕێتەوە بۆ بەر لە17 ساڵ گە ئەوكات وەكو كارێكی پەراوێزخراوی رۆژنامەوانی كاری لەسەر كردووە، دواتر بیری لێكردۆتەوە كە بیكات بە پرۆژەیەك بۆ ئەوەی خوێنەر و توێژەران زیاتر ئاشنایەتی دۆخی جوگرافی و مێژوویی و فەرهەنگی و ئایینی ئەم پێكهاتە ئیتنییانە بن لەرووی ئایینیەوە، لەدوتوێی 336 لاپەرە، كە لەسەر ئەركی ئەكادیمیا ی كوردستان چاپكراوە. 

لەبارەی ئەو زانیارییە وردانەی كە بەرچاو دەكەون بۆ نموونە خاڵی هاوبەشی ئایینەكانی وەكو ئێزدی و كاكەیی و ئەرمەنی و سابیئە و هەقە و كاكەیی و هتد، نووسەر گەڕاوە و زانیاری وردی چنگ كەوتووە و دركاندوویەتی، وەكو خۆی دەڵێ" بەشێكی زۆر لە دواكەوتنی كارەكانم بریتی بوو لەوەی سەید و پیر و شێخ و دەم سپی ئەو پێكهاتانە، قسەیان نەدەكرد و نهێنی ئایین و كولتوورەكەیان نەدەدركاند، كارەكە بۆ ئەوان ناموو بوو، چونكە هێندە لەلایەن ئایینە زاڵەكانەوە پێشتر سەركوت كراون، بە ئەستەمیان دەزانی ئەو نهێنیانەی ژیانی كولتووری و ئایینیان بدركێنن، بۆیە كارەكەی كردۆتە دوو بەشەوە، بەشێكی پشتی بەسەرچاوەی رۆژهەڵاتناسەوە بەستوە و بەشێكی تری دوای ماندوو بوونێكی زۆر لێدوانی لە پیرو سەید و شێخەكان وەرگرتووە تاكو كێشەی بۆ درووست نەبێ لە هەم لە زانیاری و هەم لو كۆسپ و گروپە توند رەوانەی بە ئاسانی توێژینەوە لە سەرناواخنی دینەكەیان پێ هەزم ناكرێ، هەروا ئەو نەهاتووە لە خۆوە و بەپێی گوتەی ئەوانی دی زانیاریەكان شیبكاتەوە بەڵكو پشتی بەچەندین سەرچاوەی زیندوو بەستوەو بەناویاندا گەڕاوە كەسە ناودارەكانیانی دۆزیوەتەوەو زانیاری لێوەرگرتوون، چۆتە كرۆكی دینەكانیانەوەو گەڕاندوونیەوە بۆ ئەو سەرچاوانەی لە كتێبە كانیاندا هاتوون،هەروەك چۆن لە نێو كتێبەكەشدا تیشكی خستۆتە سەرو زۆر بەوردی و لێزانانە گواستویەتییەوە.

لە پێشەكی كتێبەكەیدا باس لە ئاین و ئەفسانە دەكات رونی دەكاتەوە كە پەیوەندیەكی تۆكمە لەنێوان ئەم دوو زاراوەیەدا هەیە هەروەك ئەوەی پێمان بڵێ جگە لەوەی بەشێك لە ئاینەكان ئەفسانە داگیری كردوون هاوبەشیەكی زۆریش لەنێوان تەواوی ئاینەكاندا هەیە هەم لە رووی ناوەرۆكو هەم لەرووی ئەفسانەییەوە كە وەك كلتوورێكی هاوبەش درێژەپێدەری یەكترین، بەتایبەتیش خودا كە دەكرێ بڵێین لە پێناسەدا زۆر لێك نزیكن، ئەگەرچی هەندێ جار شێخ و كائینەكانیان ئەم رۆڵە دەبینن، سمكۆ لە پێشەكیەكەیدا دەڵێ: ( بەشێكی ئەم كتێبە پەپیوەندی بەو ئەفسانانەوە هەیە لەنێو ئاینەكاندا فەزایەكی گەورەیان داگیر كردووە، چونكە زۆربەی ئەو شتانەی لەپیاوە روحانی، یان رۆشنبیرەكانم بیست، یان لە سەرچاوەكان خوێندومەتەوە سەبارەت بەئایین، بەشێكی زۆری ئەو دیمەنە ئەفسانەییانە بوون كە قەناعەتی بڕوادارانی ئاینەكانی راگرتووە، ئەفسانە هاوكاری ژیانی خواكانی سەرزەمینی كردووە، وێنەی كێشاوە، هەروەها پەیوەندی خواكانی رابردووی بەوەچەكانەوە گرێدراوە، هەرەوەك ئەوەی دەبینین سەرجەلەی ئاینەكان و پلەكانیان لەرێگەی وەچەكانەوە درێژەی پێدراوە، بەڵام ئەو داتا كەمە ناچاری كردم كار بەسەرچاوە بكەم بۆ زیاتر دەوڵەمەندكردنی كتێبەكە.

هیچ ئاینێك بەخۆڕایی و لەبۆشاییدا سەریهەڵنەداوە، بەڵكو ژینگەیەكی رۆشنبیری هێناویەتیە كایەوە، بۆ نموونە بوزییەت لەهیندەوە سەریهەڵدا، چونكە زەمینەی واقیعی هەبوو، مەسیحیەت لەسەر زەمینی واقیعی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەریهەڵدا و دواجار لەرۆژئاوا گەشەی كرد و بوو بەسیستم و ئاڵوگۆڕیشی بەسەرهات، چونكە كۆمەڵگە پێویستی بەژینگەیەكی دیكەی خوداپەرستی هەبوو دوور لە توندوتیژی و دەمارگیری، ئیسلام وەكو رۆشنبیرییەكی نوێ كە ئیلهامی لە سەرچاوەكانی پێش خۆی وەرگرتووە، چونكە فەلسەفەیەكی دیكە چاوەڕوانی دەكرد، فەلسەفەی ئاینیش لەبەر ئەوەی لەسنووری عەقڵدا دەوەستێت، ئەفسانەش یەكێكە لەو گرێیانەی كە بەفەلسەفەش ناكرێتەوە بەئاینەوە گرێدراوە، ئەم ئاینانەی لێردا باسمان كردوون هیچیان سنووری لۆكاڵیان نەبڕیوە، ئەگەرچی خورافە گرێدراوی ئایین نییە، بەو پێیەی بەر لەئەفسانە ئایین هەبووە و ناشتوانین كێشەی ئاین و شێوازی جۆراوجۆری خوداپەرستی لەسنوورێكدا رابگرین، لەحاڵێكدا ئەم ئاینزایانە پڕن لە ئەفسانە و خورافیات و هیچ كاریگەرییەكیان نەبووە بەسەر ئەوانی ترەوە. 

لەروویەكی ترەوە ئەوەم تێبینی دەكرد كە لەگەڵ هەر پیاوێكی روحانی سەر بەئاینەكانی كوردستان گفتوگۆم كردووە سەبارەت بەئاینەكەیان، وابەستەیە بەقسە یان ئەو چیرۆكانەی كە كاهینەكانیان درووستیان كردووە، ئەمەش بۆ سەروەختی خۆی جۆرێك رۆشنبیری بووە كە توانیویەتی خەڵك قەناعەت پێبهێنێ، ئەگەر زێدەڕۆیی نەبێ هێندێكجار خودا لەپیاوێكی روحانیدا كۆكراوەتەوە، هەروەك ئەوەی باوەڕدارەكانیان ئەوەندەی باس لەپیاوە روحانیەكانیان دەكەن، ئەوەندە باس لە خودای یەكتا ناكەن، بۆیە گومانەكە هێشتا نەڕەویوەتەوە لەو فەلسەفەی ئاینەكان، ئەمە بۆمن جێگەی سەرنج بوو، بەڵام كۆك بوونیان لەسەر وشەی خودا، بەشێكی زۆری لەفەزای باوەڕدارێتی داگیر كردووە.) 

لە بەشێكی دیكەی كتێبەكەیدا باس لە قەرەج دەكا دین و پێكهاتەی ئەم توێژە جیهانییە زۆر بەوردی شیدەكاتەوە دەیانكاتە پێنج بەشەوەو پێشمان دەڵێ قەرەجەكانی كوردستان لە كوێوە هاتوون و چۆن بێرەدا بڵاو بوونەتەوە، چۆن كلتووری نەتەوە جیاوازەكانیان گواستۆتەوە كوردستان و لەگەڵ ئێمەش خۆیان راهێناوە، بەڵام هەرگیز داب و نەریتی خۆیان لەدەست نەداوەو بەڵكو هەمیشە بەرگریان لێكردووە، لەم بەشەیدا پێناسەیەكی وردو پڕ لە زانیاری دەداتە خوێنەرو كە لە ناواخنیدا پێمان دەڵێ ئەگەرچی قەرەج نیشتمانێكی دیاریكراویان نییە بەڵام هەموو جیهان بە نیشتمانی خۆیاندەزانن سەرسەختانەش داكۆكی لە خۆیان و پێكهاتەكانیان دەكەن.

دواجار ئەم كتێبە كە حەفدە ساڵی رەبەق كاری تێدا كردووە ماندوو بوونێكی زۆری پێوە دیارەو شایەنی ئەوەیە بخوێندرێتەوەو قوتابیانی تایبەتمەند سوودی لێببینن هەم بۆ نامەكانیان و هەم بۆ ئەو زانیاریە وردانەی لەسەر دینەكانی كوردستان، كە تەواوی لەنێو ئەم كتێبەدا دەست دەكەوێ.