ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

دوای هەڵوەشاندنەوی ئەنجومەنی نوێنەران لە ئەستەمبۆل لەلایەن هاوپەیمانان پێویست بوو حكومەتێكی تر جێگای بگرێتەوە بۆ پڕكردنەوی ئەو بۆشایی یەی كەلە دەسەڵات دروست ببو، بۆیە مستەفا كمال بەڕاوێژ كردن لەگەڵ هاوڕێكانی بڕیاریان دا ئەنجومەنێك پێك بهێنن، ئەم ئەنجومەنە ناونرا ئەنجومەنی نیشتمانی گەورە :

ئەنجومەنی نیشتمانی گەورە لە(233)ئەندام پێك دەهات، لەم ئەندامانە(105) كەس ئەوانە بوون كە لە ئەستەمبۆل ڕایان كردبوو، لە (23/نیسان/1920 ) ئەنجومەنی نیشتمانی كرایەوە و یەكەم دانیشتنی ئەنجام دا، مستەفا كمال پاشا كرا بەیەكەم سەرۆكی ئەنجومەن و ئەنجومەنی نیشتمانی بەتاكە دەسەڵاتی گەڵ هەژمار كرا .

ئەنجومەنی نیشتمانی چەند بڕیارێكی دەركرد كە گرنگترینیان :

1-بڕیار درا لەسەر دامەزراندنی دەوڵەتێكی توركی، وەك ئەوەی لەبەڵێن نامەی نیشتمانی دا ئاماژەی پێكراوە .

2-ڕتكردنەوی هەموو ئەو ڕێكەتنامانەی لە پاش ئاگربەستی مۆدرۆس مۆركرابوون،وەهەروەها هەموو ئەو بڕیارانەی لە دوای (16/ئازاری/1920)دەركرابوون ڕتكرانەوە، چونكە لەپاش ئەم ڕێكەوتە دەسەڵات سەربەخۆ نەبووە لەژێر فشاری هاوپەیمانان دا بووە .

لە(24/ نیسانی /1920) مستەفا كمال پاشا لەبەردەم ئەنجومەن ووتارێكی پێشكەش كرد تیایدا تیشكی خستەسەر ڕووداوەكان لە ئاگربەستی مۆدرۆسەوە تا كردنەوەی ئەنجومەن، هەرچەندە ئەنجومەن دامەزرا بەڵام تا (2/مایسی/1920) حكومەت پێك نەهات كەنۆ وەزارەتی لەخۆدەگرت :

[1-وەزارەتی دەرەوە . 2-وەزارەتی دارایی . 3-وەزارەتی ئابووری . 4-وەزارەتی داد . 5-وەزارەتی پەروەردە . 6-وەزارەتی تەندروستی . 7-وەزارەتی شەرعیە (ئەوقاف) . 8-وەزارەتی جەنگ . 9-وەزارەتی برگری میللی . ] .

دوای ئەم هەنگاوەی حكومەتی ئەنقەرە حكومەتی سوڵتان و هێزەكانی هاوپەیمانان تواناكانیان خستەگەڕ بۆ لەناوبردنی بزووتنەوەی نیشتمانی :

1-سوڵتان فەرمانی دەركرد بەلەناو بردنی بزووتنەوەكە.

2- داوای كرد گەنجەكان بەشداری بكەن لەسوپای خەلیفە .

3-لە(11/مایسی/1920) مەحكەمەی سەربازی بڕیاری لەسێدارەدانی غیابی بۆسەركردەكانی بزووتنەوەكە دەركرد كەلەنێوانیان دا(مستەفا كمال پاشا)هەبو .

4-لەڕێگەی پیاوانی ئایینی فتوا دەركرا كەلەناوبردنی بزووتنەوەی كمالی كارێكی شەرعیە .

5-هەروەها چەندان خۆپیشاندان و ناڕەزایی ڕێكخران لەدژی حكومەتی ئەنقەرە بەڵام ئەم ناڕەزایەتیانە ئەنجامی نەبوو.

6-ئۆپەراسیۆنی فراوان بۆ دەستگیركردنی لایەنگرانی بزووتنەوەكە دەستی پێكرد .

مەبەست لەم كارانەی سوڵتان گەڕانەوەی دەسەڵاتی بوو بۆسەر ئەنادۆڵ،بەڵام بەم كردارانە سوڵتان نەیتووانی سەركەوتن بەدەست بهێنێ،بەلكو بەپێچەوانەوە لەم قۆناغەدا بزووتنەوەی كمالی لەقۆناغی ناڕەزایی و خۆپیشاندان كەوتە قۆناغی شەڕی چەكداری،لەماوەی ساڵی 1920 چەندان شەڕو پێدادان لەگەڵ داگیركەر ڕووی دا .

بزووتنەوی نیشتمانی توركی لەناوچەكانی [ئورفا و مەرعەش و عنتاب و ئەدەنە و مێرسین ] لەدژی فەرەنسا سەركەوتنیان بە دەست هێنا، لەهەمان كاتیشدا فەرەنسیەكان و ئینگلیزەكان لە عیراق و سوریا و میسر ڕووبەڕووی شۆڕش و ڕاپەڕین بوونەوە .

بۆیە هاوپەیمانان بیریان لەوەكردەوە هانی یۆنانیەكان بدەن بۆ لەناوبردنی بزووتنەوەی نیشتمانی،هەربۆیەش هێرشی یۆنانیەكان لە(22/حوزەیرانی/1920) دەستی پێكرد و توانیان هەندێك ناوچەی ئەنادۆڵ لەڕۆژهەڵاتی تەراقیا داگیربكەن .