ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

زۆربەی كوردەكانی سنوری دەوڵەتی عوسمانی دڵسۆز و هاوخەمی عوسمانی بوون،جگە لە بوونی هاوبەشی ئاین و كاریگەری لەسەر كوردەكان لەهەمان كات دا هەندێك لە كوردەكانیش پۆست و پلەیان هەبووە لەدەوڵەتی عوسمانی بۆ نموونە :

شەریف پاشا خەلكی شاری سلێمانی بوو باڵوێزی دەوڵەتی عوسمانی بوو لە سوید، وەهەروەها ابراهیم حیدری شێخ الاسلام بوو لە دەوڵەتی عوسمانی خەلكی شاری هەولێر بوو، لەگەڵ ئەوەش دا چەندین شۆڕش و ڕاپەڕین ڕوویان داوە دژی دەوڵەتی عوسمانی لەوانە شۆڕشی شاری بەدڵیس، وەهەروەها شۆڕشی هۆزی هەمەوەند و شۆڕشی شێخ عبدالسلام بارزانی لەساڵی ( 1914 ) . 

لەوكاتەی جەنگی یەكەمی جیهان سەری هەڵ دا كوردەكان یەك دەنگ و یەك هەڵوێست نەبوون بۆ نموونە : 1-بەشێك بێ لایەن بوون و داوایان دەكرد كورد هەڵوێستی بێ لایەنی هەبێت، 2-هەندێك لەگەڵ ڕوس و هاوپەیمانەكان بوونلەوانەش عبدالرزاق بدرخان و سمكۆی شكاك و لایەنگرانی،3-هەندێكی تر لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانی بوون بۆنموونە وەكو ابراهیم حیدری و شێخ محمود، وە دوای ئەوەی ابراهیم حیدری فتوای دا جیهاد بكەن دژی ڕوس و بریتانیا لەوانە شێخ كەوتە ژێر كاریگەری ئاینەوە بەخۆی و هەزاران سوارەی كورد بەشداری شەڕێكی كرد دژی بریتانیا لەساڵی ( 1915 ) بەناوی شەڕی شوعەیبە لەباشووری عێراق لەو شەڕەدا شێخ بریندار دەبێت و دەگەڕێتەوە بۆ شاری سلێمانی، وە لەساڵی ( 1916 ) بارودۆخەكە گۆڕا تایبەت بەكوردەوە ئەو هەڵوێستەی جارانیان نەما بۆ پشتگیری كردن لە دەوڵەتی عوسمانی . 

لازاریـفدەلێ : [ ئەگەربهاتایە سوپای عوسمانی و والی لە ئەستەمبۆل بهاتبانە بۆ شاری موسڵ دەبوو سێ ئەوەندە پاسەوان زیاد بكەن لەترسی بەرەنگاربوونەوە و دژایەتی كوردەكان ] . 

مینۆڕسـكیدەلێ : [لەساڵانی كۆتایی ساڵی ( 7 ) كەس لە كورد ناوی تۆمارنەدەكرد بۆ بەشداریكردن لە شەڕ دژی هاوپەیمانان بەتایبەتیش دوای ئەوەی لەساڵی ( 1916 )شۆڕش و ڕاپەڕین بەرپا بوو دژی دەوڵەتی عوسمانی لەناوچەكانی حیجاز و مەككە و مەدینە بەسەركردایەتی ( شـەریف حسـین )، لەوكاتەش دا شەریفی مەككە لەچەند نامەیەك بۆ مەكماهۆن دووپاتی كردەوە كەئەوان پاڵپشت و یارمەتی دەری بریتانیا و هاوپەیمانان دەبن دژی عوسمانیەكان ] . 

لەوكاتەوەش كوردەكان بەتایبەتی شێـخ محمود هەڵوێستی گۆڕا چونكە لەساڵی ( 1908 ) باوكی شێخ سەعیدی حفید بەدەستی ئیتحاد و تەرەقیەكان كوژرا، بۆیە نوێنەری خۆی ناردە لای بریتانیەكان و پاڵپشتی خۆی و كۆمەڵێك سەرۆك هۆزی بۆ ڕاگەیاندن بەمەرجێك مافی كورد پارێزراوبێت . 

وە لەساڵی ( 1917 ) بریتانیا شاری بەغدای گرت و شارەكانی تری وەكو هەولێر و سلێمانی و دهۆكیش بەبێ شەڕ كەوتەدەستی و سوپای خۆی جێگیركرد لە دەوروبەری شاری موسڵ لەوكاتەش شێخ محمود هەندێك لەپاشماوەی سەربازی دەوڵەتی عوسمانی مابوونەوە ڕادەستی بریتانیەكانی كرد وەتا ساڵی ( 1918 ) شەڕ بەردەوام بوو تا ئاگربەستی مۆدرۆس ڕاگەیەندرا .