سروشت و سه‌رما و گولله‌ی هێزه‌ نیزامیه‌کانی ئێران به‌ ته‌نها هۆکاری گیان له‌ده‌ستدانی کۆڵبه‌رانی زه‌حمه‌تکێشی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان نین ، به‌ڵکوو خراپی رێگاوبان و کۆنی ئۆتۆمبیله‌کان هۆکارێکی تری مه‌رگه‌ساتی مردنی کۆڵبه‌رانن .

سایتی کوردپا له‌ هه‌واڵێکیدا بڵاوی کردۆته‌وه‌ لە کەلی تەتە و لە ئاکامی وەرگەڕانی ماشێنێک لە جۆری پەیکان کە موسافرەکانی کۆڵبەر بوون، پێنج کۆڵبەری خه‌ڵکی مه‌ریوان له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستن بوونە قوربانی.

دوێنێ یه‌ک شه‌ممه‌ 14-5-2017 ، بە هۆی وەرگەڕانی ماشینی کۆڵبەران له گوندی دزڵی شاری مەریوان، دوو کۆڵبەر گیانیان لە دەست دا و سێ کەسی دیکە بە سەختی بریندار بوون.

ناسنامه‌ی ئەو دوو کۆڵبەرە ئیدریس مورادی و هادی شێروانی یه‌ راگه‌یه‌نراوه‌ ، ئەو ٥ کۆڵبەرە خەڵکی گوندی(بلچە سوور) ی ناوچەی کۆماسی شاری مەریوان بوون ، گوایه‌ شوفیری پەیکانەکە بە هۆی خەو لێ کەوتوویەوە لە کاتی لێخوڕین هۆکاری ئەو ڕووداوە بووه.

پێشتریش، لە ڕێکەوتی ١٣ی بانەمەڕ، بەهۆی وەرگەڕانی مینی‌بووسی کۆڵبەران له ڕێگای مڕانێ بۆ بازاڕچەی پیرانی مەریوان نزیکەی ٢٠ کۆڵبەری تر بریندار ببوون.

ڕۆژی هه‌ینی 5 ی ئایار ، ساڵڕۆژی جیهانی ده‌ست شۆردنه‌ و له‌و ڕۆژه‌دا ڕێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان له‌ ڕێگه‌ی حکومه‌ت و دامه‌زراوه‌ تایبه‌ته‌کانه‌وه‌ هه‌وڵ بۆ به‌رز کردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاری خه‌ڵک ده‌دات سه‌باره‌ت به‌ ده‌ست شۆڕدن ، چونکه‌ به‌و هۆیه‌وه‌ هاوڵاتیان زیاتر له‌ نه‌خۆشیه‌کان به‌ تایبه‌ت نه‌خۆشیه‌ گواستراوه‌کان پارێزراو ده‌بن .

ده‌بلیو ئێچ ئۆ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌کات پاک و خاوێنی ده‌سته‌کان یه‌کێک له‌ هۆکاره‌ زۆر گرنگه‌کانی خۆپارێزی مرۆڤه‌ له‌ نه‌خۆشیه‌ گواستراوه‌کان ، بۆیه‌ گرنگه‌ ساڵڕۆژی جیهانی ده‌ست شۆردن بکه‌ینه‌ ده‌رفه‌تێک بۆ هاندانی هاوڵاتیان تا به‌رده‌وام ده‌ستیان به‌ صابوون بشۆن و پاک و خاوێنی ده‌ستیان ڕابگرن .

راگەیێندراوی رێکخراوی تەندروستی جیهانیی بۆ رۆژی جیهانیی دەست شوشتنی ئەمساڵ دەڵێ پەیوەندییەکی پتەو هەیە لەنێوان رێوشوێنەکانی خۆپارێزی (بۆ نموونە دەست شوشتن) لەلایەک و بەرەنگاربوونەوەی گرفتی پەیدابوونی بەرگری میکرۆبەکان لە دژی دەرمانە ئەنتی بایۆتیکەکان لە لایەکی دی .

ماوه‌ی 9 ساڵه‌ له‌سه‌ر یه‌ک ڕێکخراوه‌که‌ ساڵانه‌ له‌و ڕۆژه‌دا پڕۆگرامی تایبه‌ت به‌ هۆشیاری هاوڵاتیانی له‌مه‌ڕ گرنگی ده‌ست شۆردن هه‌یه‌ .

بیرۆکه‌ی دانانی ڕۆژێک بۆ ده‌ست شۆردن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 2008 و له‌ میانه‌ی ئاهه‌نگه‌کانی هه‌فته‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڕێکخراوه‌که بۆ ‌زیاده‌ ڕه‌وه‌ی به‌کارهێنانی ئاوی له‌ شاری ستۆکهۆڵمی ووڵاتی سوید گه‌ڵاڵه‌ کرا .

لە رۆژی جیهانیی دەست شووشتندا، رێکخراوی تەندروستی جیهانی تێشکدەخاتە سەر گرنگیی پاکوخاوێنی دەستەکان لە بواری خۆپاراستنی تەندروستیدا

ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیی دەڵێ بەبێ گۆڕینی هەڵسوکەوتی ئاسایی رۆژانەمان بە ئاراستەیەکی تەندروستانە، مەترسییەکانی گرفتی پەیدابوونی بەرگری میکرۆبەکان لە دژی دەرمانە ئەنتی بایۆتیکەکان روو لە زیادبوون دەکات

هه‌ر بۆیه‌ هه‌ڵمه‌تی ئه‌م ساڵی ڕێکخراوه‌که‌ له‌ رۆژی جیهانیی دەست شووشتن به‌ دروشمی "رووبەڕووی پەیدابوونی بەرگری لە دژی ئەنتی بایۆتیکەکان ببنەوە، کارەکە لە دەستی خۆتاندایە به‌رێوه‌ ده‌چی .

له‌و ڕۆژه‌دا له‌ 70_90 ووڵاتیا دونیا ڕێکخراوه‌که‌ چالاکی جۆراو جۆر به‌ڕێوه‌ ده‌بات و له‌ قوتابخانه‌ و شوینه‌ گشتیه‌کان هاوڵاتیان له‌ باره‌ی گرنگی ده‌ست شۆردن به‌ چابوون و پاک و خاوێنی ده‌ست هۆشیار ده‌کرێنه‌وه .

‌ 

ڕێکخراوه‌که‌ ده‌ڵێ به‌گۆڕینی هه‌ڵسوکه‌وتێکی ساده‌ی ڕۆژانه‌ ده‌توانین ڕووبه‌رووی مه‌ترسیه‌کی گه‌وره‌ له‌ ژیانی ڕۆژانه‌مان ببینه‌وه‌ ، ئاماژه‌ به‌وه‌ش نه‌خۆشی سکچوون هۆکاره‌ی یه‌که‌می مردنی منداڵانی خوار ته‌مه‌ن پێنج ساڵیه‌ له‌ جیهاندا به‌ جۆرێک ساڵانه‌ 3.5 هه‌زار منداڵ له‌ جیهان به‌و نه‌خۆشیه‌ ده‌مردن ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاوڵاتیان گرنگی به‌ پاک و خاوێنی ده‌سته‌کانیان بده‌ن ده‌توانین ڕێژه‌ی مردنی ساڵانه‌ به‌ نه‌خۆشی سکچوون بۆ نیوه‌ که‌م بکه‌ینه‌وه‌ ، به‌ جۆرێک ژماره‌که‌ بۆ 1.800 هه‌زار که‌س بێنینه‌ خواره‌وه .

جگه‌ له‌وه‌ش هاوڵاتیان به‌ پاک و خاوین ڕاگرتنی ده‌سته‌کان و زوو زوو شۆردنیان به‌ صابوون ده‌توانن خۆیان له‌ هه‌وکردنی توندی سیه‌کان و نه‌خۆشیه‌ گواستراوه‌کانی کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان بپارێزن ..‌

وەزارەتی پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان، لەراگەیێندراوێكیدا تایبەت بەهێرشی فڕۆكەكانی توركیا بۆسەر شەنگال رایگەیاند" بۆردوومانی ناوچەكانی شنگال هەمووی لە ئەنجامی هەبوونی پەكەكەیەو بوونیشیان سەرئێشە و گرفتی بۆ خەڵكی ناوچەكە و هەرێمی كوردستان ناوەتەوە و سەرباری ئەوەی لەهەموو لایەكەوە زۆریش داوایان لێكراوە كە چیای شنگال چۆڵ بكەن، بەڵام گوێیان بۆ كەس نەگرتووە".وەزارەتی پێشمەرگە داوا لە پەكەكە دەكات و دووپاتی دەكاتەوە كە "پەكەكە هێزەكانی لە چیای شنگال و دەوروبەری بكشێنێتەوە و چیتر نەبنە مایەی نا سەقامگیری و قووڵتربوونی كێشەكان لە ناوچەیەدا و رێگە بدەن ژیان بۆ خەڵكی ناوچەكە بگەڕێتەوە

هەر لەو راگەیەنراوەدا وەزارەتی پێشمەرگە ئاماژە بەوەدەكات" شەهیدبوونی پێشمەرگە جێگەی داخێكی زۆرە و بۆردوومانكردنی پێشمەرگە لەلایەن فڕۆكەكانی توركیا قابیلی قبوڵ نییە".

 

 

 

دوای كۆتایی هاتنی كۆبوونەوەكەی رۆژی 2ی ئایاری 2017ی ئەنجومەنی وەزیرانی حكومەتی هەرێم تیایدا هاتووە" ستراتیژیەتی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی" وەك پڕۆژەیەكی هاوبەشی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی پەسەندكراوە، كەلەلایەن پەرلەمانی كوردستان و ئەنجومەنی دادوەری و داواكاری گشتی و دەستەی دەستپاكی و دیوانی چاودێریی دارایی و ئەنجومەنی ‌وەزیران، بە ڕاوێژ لەگەڵ رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی لەژێر سەرپەرشتی رێكخراوی (وێستمینستری بەریتانی بۆ دیموكراسی) دارێژرابوو.

ئەوەشهاتووە" لەو ستراتیژییەدا میكانیزمەكانی بەرەنگاربوونەوەی ‌گەندەڵی لەسەر چوار ئاستی سەرەكی داڕێژراوە، كە بریتین لە خۆپاراستن و ڕێگەگرتن لە گەندەڵی، سەروەریی یاسا، هۆشیاری و ڕاهێنان و هەماهەنگی و هاوكاریی نێوان لایەنە پەیوەندیدارەكان لەنێوان خۆیانداو لەگەڵ كۆمەڵی مەدەنیش". 

تەوەرێكی دیكەی كۆبوونەوەكە تایبەت بووە بە بارودۆخی‌ پەروەردەو پشتیوان سادق وەزیری پەروەردە رایگەیاندووە" ئەمساڵ ساڵێكی قوڕس بووە بۆ پرۆسەی پەروەردە بە هۆی بایكۆت و دەوامنەكردنی چەند شوێنێكەوە، "بەڵام توانراوە مامەڵە لەگەڵ دۆخەكەدا بكرێت و كێشەكان چارەسەر بكرێت.

 

فرۆشتن و بەکرێدانی پێناسە و حسابی بانک بەو کەسانەی کە ئیقامەیان نییە و بەنایاسایی لە سویددا دەژین، بەئاشکرا ئەنجام دەدرێت.

بە بڕی 2500 کرۆن کەسێکی پەنابەر کە بە نهێنی لە سویددا ماوەتەوە، دەتوانێت ژمارەی کەسێتی (personnummer) و ژمارەی بانک (Bankkonto) لە کەسێک بە کرێ بگرێت یاخود بکڕیتەوە. بەو شێوەیە دەتوانێت ئەو بەڵگە و پێناسانە بۆ گرێبەستی کار بەکاربهێنێت.

بەشی هەواڵەکانی ڕادیۆی سوید، ئێکۆت هەروەها ئاشکرای کردووە کە پاسپۆرت و پێناسەی وڵاتانی یەکییەتیی ئەورووپا بەساختە دروست دەکرێت و دەفرۆشرێتە کەسانێک کە بە نایاسایی لە سوددا دەژین و کار دەکەن، بۆ نموونە قسەیان لەگەڵ یەکێک لەو کەسانە کردووە کە خەڵکی ئاسیای ناوەڕاستە و بە بڕی 1500 یورو پێناسەیەکی بولگاریی بۆ دروست کراوە. ئەو دەڵێت ئەو هەوییەی کاتێک بەکاردەهێنم ئەگەر پۆلیس لە تونێلبانا، واتا شەمەندەفەری ژێرزەمین داوای پیناسەم لێ بکەن، با وابزانن کە من کۆچەریی ئەورووپیم.

ئەو دەڵێت ڕیزێکی زۆرم بۆ سویدی و کۆمەڵگەی سوید هەیە و دەزانین کە ساختەکاریی لەو شێوەیە هەڵەیە بەڵام هیچ ڕیگەیەکی دیکەمان نییە، کەسوکارمان لە وڵاتی خۆمان برسین و دەبێت ئێمە یارمەتییان بدەین.

هەر لە راپۆرتەکەی ئێکۆتددا هاتووە، گەر لە ئینتەرنێت بگەڕێیت بە ئاسانی ئەو سەکۆیانە دەدۆزیتەوە کە بە زمانی ڕووسین و خەڵکی تێیدا زانیاریی دەگۆڕنەوە و کڕین و فرۆشتنی کەلوپەل ئەنجام دەدەن بەڵام هەر لەوێ گرێبەستی ساختەی کار، ئەدرێس، هاوسەرگیریی ساختە، پێناسە و مۆڵەتی شۆفێریی وڵاتانی بەلتیک هەروەها ڤیزای پۆڵۆنی دەفرۆشرێت.

جێی باسە ڕەحمەت ئەکیلۆڤ ئەو پیاوە گومانلێکراوەی بە ئوتومبێلێکی بارهەڵگر کردە تیرۆریستییەکەی ستۆکهۆڵمی ئەنجام دا بەهەمان شێوەی لە سویددا ژیاوە بۆیە وا ئازادانە لە ستۆکهۆڵمدا سوڕاوەتەوە. بەپێی کەسێکی نزیک لە ئەکیلوڤ، گومانلێکراو بە ڤیزایەکی ساختەی پۆلۆنی هاتۆتە سوید و بەڵگەی لەو جۆرەی بە کەسانی دیکەش فرۆشتووە.

ئینگێیرد ڤیدەل بەرپرسی تۆماری هاوڵاتییان لە (Skatteverket) دەستگەی باج دەڵێت ئەم جۆرە کارانە پەسەند نییە و لێ دەکۆڵینەوە ئاخۆ پێشتر ئەم پرسە هاتۆتە بەردەستمان یاخود نوێیە و دەبێت کاری زیاتری بۆ بکرێت.

سه‌رچاوه‌ - http://sverigesradio.se