ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

57 ساڵ بەسەر شۆڕشی چواردەی تەمموزی ساڵی 1958 تێدەپەڕێت، كە بەهۆی ئەو شۆڕشەوە سیستەمی فەرمانڕەوایی عێراق لە پادشایەتییەوە بۆ كۆماری گۆڕا، دواتر لەهەشتی شوباتی 1960 و سێداو لەلایەن نەتەوە پەرستان و بەعسیە شۆڤینیەكان كودەتا بەسەر شۆڕشەكە كراو كۆتایی پێهێنرا، لەرۆژی سێی تەمووزی هەمان ساڵ بۆ جارێكی دیكە حەسەن سەریع و پۆلێك لەهاورێكانی هەوڵییان دا شۆڕش زیندوو بكەنەوە، لەچەند هەولێكی سەرەتاییشدا سەركەوتنیان بەدەستهێنا، بەڵام بەهۆی پیلانی سەرانی ئەو كاتی فەرمانڕەوا، كۆتایی بەبزووتنەوەكەیان هێنرا.

لەشۆڕشی چواردەی تەمووزدا چەندین كەسایەتی و بزووتنەوە بەدی دەكرێن، كە هەریەكەیان رۆڵی بەرچاویان لەسەرخستنی شۆڕشەكەو بەئامانج گەیاندنی هەبووە، بەڵام هەندێك لەو كەس و بزوتنەوانە بەپیلان و دەستی دوژمنانی دیموكراتی لەناوبراون، كە هەولی زۆریان دا درێژە بەشۆرش بدەن، بەڵام هەوڵەكانیان بەبێ ئامانج كۆتایی هات.

یەكێك لەو بزوتنەوانە، بزووتنەوەی حەسەن سەریع و هاوڕێكانی بوو كە وەك رەنگدانەوەی شۆڕشی چواردەی تەمووز سەیری دەكرێت، ئەمەش دوای كودەتای نەتەوە پەرستان و بەعسیە شۆڤینیەكان هات كە لەهەشتی شوباتی هەزارو نۆ سەدو شەست و سێ كۆتاییان بەشۆڕشەكە هێنا.

لەدوای كودەتای نەتەوە پەرستەكان و بەعسیەكان، حەسەن سەریع و هاوڕێكانی كە پێكهاتبوون لە عورێبی محەمەدو مەحمود تەڵال و جودی مەهدی و چەندان قارەمانی دیكە، لەڕۆژی سێی تەمووزی ساڵی هەزارو نۆ سەدو شەست و سێ، لەقوتابخانەی ئەندازیاری میكانیكی كارەبایی، دەستیان كرد بەچاڵاكی و لەماوەیەكی كەمدا توانیان چەندین بەندكراوی شۆڕشگێرو ئازادیخواز لەگرتوخانەكانی سەربازگەی رەشید ئازاد بكەن، هەر لەو رۆژەدا توانیان تاڵب شەبیب و حازم جەواد وەزیری دەرەوەو مونزر ئەلوەنداوی سەرۆكی پاسەوانی نیشتمانی كودەتا چیەكان دەستگیر بكەن.

بەهۆی سەپاندنی ترس و دڵەڕاوكی بەزەبری هێز بەسەر هاوڵاتیان و سەركردە سەربازیەكانی ئەو كات، بزوتنەوەكەی حەسەن سەریع و هاوڕێكانی نەیتوانی بگاتە گەورەترین گرتوخانە كە سەرجەم ئەفسەرانی باڵای شۆڕشی چواردەی تەموزی كە ژمارەیان هەزارو دوو سەد كەس بوو تێدا بەندكرابوو.

شارەزایانی سایسی دەڵێن، ئەگەر بزووتنەوەكەی حەسەن سەریع دەرگای ئەو گرتوخانەی شكاندبووا، بێ گومان شۆڕشێكی دیكەی هاوشێوەی چواردەی تەمووز لەعێراق سەری هەڵدەدایەوەو كۆتایی بەدەسەڵاتی نەتەوە پەرستان و بەعسیە شۆڤینیەكان دەهێنا.

هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگەڕێنەوە كە ژمارەیەكی زۆر لەو كەسانەی لەگەڵ حەسەن سەریع بوون، لەرووی سەربازی و ئیدارەدانەوە شارەزایەكی ئەوتۆیان نەبوو، هەر بۆیەش نەیانتوانی لەپاڵ دەنگی ناڕەزای خەڵك و سەركردایەتیكردنیان بوەستن، بەتایبەت لەبەرامبەر پیلانە گەورەكانی دەسەڵاتدارانی ئەو كات كە بەهۆیەوە بزووتنەوەكە لەماوەیەكی دیاریكراو توایەوە.

ئەوەبوو لەلایەن دادگای ناڕەوای ئەو كاتی عێراق، بەتۆمەتی جیاجیا فەرمانی لەسێدارەدان بەسەر حەسن سەریع و هاورێكانی سەپێنراو بزوتنەوەكەیان كۆتایی پێ هات.

جیاوازی گەورە لەنێوان شۆڕشی چواردەی تەمووزی هەزارو نۆ سەدو پەنجاو هەشت و بزووتنەوەكەی حەسن سەریع لەسێی تەمووزی هەزارو نۆ سەدو شەست و سێ بەدی دەكرێت، شۆڕشی چواردەی تەمووز لەلایەن سەركردایەتیەكی سەربازی بەئەزموون و بەتوانا سەرپەرشتی دەكراو جەماوەرو پارتە نیشیتمانیەكانیش پاڵپشتیان دەكرد.

هەرچی بزوتنەوەكەی حەسەن سەریعە لەمانگی تەمووزی ساڵی شەست و سێ، بەهۆی كەمئەزموونی هەندێك لەسەرانی بزووتنەوەكەو نەبوونی پاڵپشتی جەماوەری فراوان بۆ بزووتنەوەكە ئەنجامی راستەقینەی خۆی نەپێكا و بەهۆیەوە قوربانی زۆریدا.

شۆرشی چواردەی تەموز بەبەرنامە پلانی تۆكمە ئەنجامدرا، بەجۆرێك پێش ئەنجامدانی، سەركەوتنی تێدا بەدیدەكرا، بەڵام بزوتنەوەكەی حەسەن سەریع و هاوڕێكانی جگە لەخوێن گەرمیان بۆ گیان بەخشین لەپێناو نیشتمان و خاكیان و ئازادی بۆ هاوڵاتیان، پلانێكی تۆكەمەیان دانەڕشتبوو.

بەهەر جۆرێك بێت بزووتنەوەكەی حەسەن سەریع و هاوڕێ شەهیدەكانی، بەدرێژایی مێژوو لەبیرەوەری شیوعیەكان و تەواوی عێراقیەكان بەزیندووی دەمێنێتەوە.