ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە سیاسەتی خەڵوەتییەوە بۆ چێژی سیاسیی

و. هه‌ندرێن هه‌ندرێن - له‌ فه‌لسه‌فه‌ی کۆچه‌رییه‌وه‌

 

لە پەراوێزی ریفراندۆمی خەڵوەتسازییدا

جارێکی تریش ئەنتی ئۆدیپۆسی ژیل دولۆز و گواتاری

لەناو ئه‌و هه‌موو به‌ فیڕۆدانه‌ ترسناكه‌ی هزر و چه‌مكه‌ تازانه‌دا، كتوپڕ پێویست ناكا له‌ فه‌لسه‌فه‌ بكۆڵینه‌وه‌: ئه‌نتی ئۆدیپۆس، په‌یه‌كه‌رێكی بریقه‌دار نییه‌، به‌ بڕوای من باشترین شێوه‌ بۆ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و كتێبه‌، خوێندنه‌وه‌ و به‌رانگاربوونه‌وه‌یه‌تی وه‌ك جۆره‌ "هونه‌رێك"، به‌هه‌مان واتای ئه‌و مه‌به‌سته‌ی كه‌ ده‌ڵێ: بۆ نموونه‌، "هونه‌ری ئێرۆس - ئەڤین". ئه‌نتی ئۆدیپۆس به‌ رێگه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی مه‌یل به‌ واقیع و "ئامێر ئامێز"ی سه‌رمایه‌داری، وه‌رامی پرسیاره‌ هه‌ستپێكراوه‌كان پێشكه‌شده‌كا. خودی پرسیاره‌كان هۆكاری تشته‌كانی به‌لاوه‌ گرینگ نییه‌، به‌ قه‌د ئه‌وه‌ی كه‌ چۆنایه‌تیه‌كانی به‌لاوه‌ گرینگه‌. چۆن مه‌یل له‌ناو هزر و گوتاری سیاسی و ره‌فتاردا تێكه‌ڵا و ئامێته‌ بكه‌ین؟ چۆن مه‌یل ده‌توانێ، (چۆن ده‌بێ) كه‌ هه‌وڵه‌كانی ته‌رخان بكات بۆ چوارچێوه‌ی سیاسیی و هه‌روا خۆی له‌ ره‌وتی دڵی رژێمی باڵاده‌ستدا چڕبكاته‌وه‌؟

لێره‌وه‌ كتێبی ئه‌نتی ئۆدیپۆس رووبه‌ڕووی سێ نه‌یاردا خۆی ده‌بینێته‌وه‌: ئه‌م سێ نه‌یاره‌ش وه‌ك یه‌ك نین له‌ هێز و له‌ هه‌ڕه‌شه‌یاندا ئاستی جیا جیا ده‌نوێنن. كتێبی ناوبراویش به‌ كه‌ره‌سه‌ی جیاواز شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ ده‌كا:

1-سیاسیه‌ خه‌ڵوه‌تنشینه‌كان، شۆڕشگێڕه‌‌ خوێن تاڵه‌كان (لاته‌ریکه‌کان) و غه‌مخۆره‌كان، تیۆریکاره‌ تێرۆریسته‌كان، ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێ پارێزگاری له‌ سیسته‌می ته‌واوی سیاسی و گوتاری سیاسی بكه‌ن، شۆڕشگێڕه‌ بیرۆكرات و مووچه‌ خۆره‌كان.

2-ته‌كنیكاره‌ مه‌یلخوازه‌ ره‌نجكێشه‌كان: ده‌روونناسه‌كان، نیشانه‌ناسه‌كان، ئه‌وانه‌ی هه‌موو به‌ڵگه‌ و هۆكارێك تۆمار ده‌كه‌ن و مه‌یل رێكخستنی هه‌مه‌جۆر ده‌شێوێنن و بۆ قانوونی بنه‌ما و پسپۆڕیی دووانه‌یی به‌رته‌سكی ده‌كه‌نه‌وه‌.

3- له‌ كۆتادا، نه‌یاری ستراتیژی، دوژمنی گه‌وره‌، واتا فاشیزم. (هه‌ڵبه‌ت هاوكاتی ئه‌مه‌ش كه‌ ئه‌نتی ئۆدیپۆس بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دوژمنانی تری، ئیلتیزامێكی مانۆڕیانه‌ پێكدێنێ).

ئه‌م كاره‌ی دولۆز هه‌ر ته‌نیا فاشیزمی مێژوویی له‌ خۆی ناگرێ: فاشیزمی هیتله‌ر و مۆسۆلینی، كه‌ زانیان چۆن مه‌یلی جه‌ماوه‌ر مێلیتاریزه‌ بكه‌ن. به‌ڵكو -ئه‌نتی ئۆدیپۆس، ئه‌و فاشیزمه‌ی كه‌ له‌ناو هه‌ر هه‌مووماندا ده‌ژی و به‌سه‌ر ئاوه‌ز (عه‌قڵ) و ئاكار و ره‌وشتی رۆژانه‌ماندا فه‌رمانڕه‌وایی ده‌كا، ریسوا ده‌كا. ئه‌و فاشیزمه‌ی كه‌ بۆ ده‌سه‌ڵات گرتنه‌ ده‌ست مه‌ستمان ده‌كا، كه‌ واشمان لێده‌كا ئه‌و كه‌سانه‌مان خۆشبوێ و پێیان دڵگیر بین كه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتدارن و ده‌مان چه‌وسێننه‌وه‌.

كتێبی ئه‌نتی ئۆدیپۆس (با نووسه‌ره‌كه‌ی رێگه‌م بدات بڵێم): كتێبێكه‌ له‌ بواری ره‌وشتناسیدا. یه‌كه‌م كتێبه‌ كه‌ له‌ بواری زانستی ناوبراو له‌ فه‌ره‌نسه‌دا بنووسرێ و بگره‌ فه‌ره‌نسا له‌ مێژه‌ كتێبی وای به‌ خۆیه‌وه‌ نه‌بینیوه‌. (ره‌نگه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ش بێ كه‌ سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ی ته‌نیا له‌ نێو خوێنه‌ره‌ پسپۆڕ و پیشه‌ییه‌كاندا نه‌مایه‌وه‌: ئه‌گه‌ر مرۆڤ ئه‌نتی ئۆدیپۆس بوو، ئه‌وكات به‌ جۆرێك له‌ جۆره‌كانی ژیان ده‌ژی و به‌ جۆرێكیش بیر له‌ ژیان ده‌كاته‌وه‌: ده‌بێ چی بكه‌ین هه‌تا نه‌بین به‌ فاشیست، ئه‌مه‌ش به‌ تایبه‌تی له‌ كاتێكدا كه‌ وا ده‌زانین. گوایه‌ ئێمه‌ خه‌باتگێڕ و یاخین؟ چۆن ئاوه‌ز و كار و دڵ و چێژه‌كانمان له‌ فاشیستیه‌ت رزگار بكه‌ین؟ چۆن فاشیزمی ره‌گ داكوتاو له‌ناو ره‌فتار و ئاكارماندا ریشه‌كێش بكه‌ین؟ نووسه‌ره‌ ره‌وشتناسه‌ مه‌سیحییه‌كان له‌ناو ستایشه‌كانی رووحدا شوێنه‌واری جه‌سته‌یان ده‌كۆڵیه‌وه‌، به‌ڵام ژیل دولۆز و فلیكس گواتاری، له‌ زۆر باردا له‌ خودی جه‌سته‌دا سه‌رگه‌ردانی و گومڕایی فاشیزم ده‌ستنیشانده‌كه‌ن.

ئه‌م هونه‌ره‌، هونه‌ری ژیانه‌ له‌ دژی هه‌موو شێوه‌كانی فاشیزمه‌، جا ئه‌و فاشیزمه‌ جێگیر بێ یان ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ڵپه‌یه‌تی تا خۆی جێگیر بكات. ئه‌م هونه‌ره‌ ژماره‌یه‌كی دیاریكراو له‌ پرنسیپی كاكڵه‌یی له‌ خودی خۆیدا هه‌ڵگرتووه‌، ئه‌گه‌ر ویستت ئه‌م كتێبه‌ مه‌زنه‌ بكه‌یته‌ ئامرازێك بۆ رێنماییكردنی ژیانی رۆژانه‌ت، ئه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ ئه‌م پرنسیپانه‌ كۆ ده‌كه‌مه‌وه‌:

_-كاری سیاسی له‌ گشت شێوه‌یه‌كی وڕێنه‌ی په‌ره‌نۆیای گشتگیریی_Paranoie unitarire et totalisante رزگار بكه‌ن.

_ كار و هزر و مه‌یل، له‌ بری دابه‌شکردنی به‌ش به‌شییانه‌ و به‌ره‌ به‌ره‌یی هه‌ڕه‌مییانه‌، بۆ له‌ دایكبوون و كۆكردنه‌وه‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ په‌ره‌ بپێبده‌ن.

_-خۆتان له‌ گوته‌گه‌لێكی وه‌ك كۆن و ناله‌بار و نێگه‌تیڤه‌كان (قانوون له‌مپه‌ر، پووتی، خۆ به‌كه‌مگری، ئاسته‌نگ ) رزگار بكه‌ن، به‌و مانایه‌ی كه‌ جۆرێكه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتداریی و شێوازێكه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ واقیع، كه‌ هه‌میشه‌ هزری رۆژئاوا، ئه‌وانه‌ی په‌رستووه‌. پۆزه‌تیڤ و به‌رفره‌یی به‌سه‌ر تاكه‌ شێوه‌یی و دوورخستنه‌وه‌، لق و پۆپداری و به‌سه‌ر یه‌كه‌كاندا بسه‌پێنن، _ پۆلێنكردن و رێزبه‌ندی بزۆكی، به‌سه‌ر سیسته‌مدا بسه‌پێنن و بڕه‌وی پێبده‌ن. بڕوا به‌وه‌ بێنن كه‌ خودی به‌رهه‌مهێنانی به‌ پیت و به‌ره‌كه‌ت بزوان و به‌رده‌وامییه‌، نه‌ك چه‌قین و وه‌ستان.

_-وا مه‌زانن كه‌ مرۆڤ بۆ ئه‌وه‌ی ببێ به‌ شۆڕشگێڕ، ده‌بێ دڵته‌نگ بێ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و تشته‌ی كه‌ شه‌ڕیشی له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌ین دزێو و چه‌په‌ڵیش بێ. په‌یوه‌ندی مه‌یل به‌ واقیعه‌وه‌، خاوه‌نی هێزێكی شۆڕشگێڕانه‌یه‌، (نه‌ك راكردن به‌ره‌و شێوه‌كانی نوێنه‌رایه‌تیكردن).

_-له‌ پێناوی جۆره‌ ره‌فتارێكی سیاسی، هزر به‌كار نه‌هێنین، وه‌ك تاكه‌ نرخێكی راستینه‌؛ هه‌روا چاڵاكی سیاسی بۆ به‌رته‌سككردنی هه‌ر جۆره‌ هزرێك، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ مه‌به‌ستی پێكدادانیش بوو، به‌كار نه‌هێنین. ره‌فتاری سیاسی وه‌ك ئامرازێك بۆ چڕكردنه‌وه‌ی هزر و لێكۆڵینه‌وه‌ش بۆ فره‌كردنی شێوه‌ و بواره‌كانی ره‌فاتركردنی سیاسی به‌كار بێنین، به‌و واتایه‌ی كه‌ خودی هزر، چه‌نده‌ها شێوه‌ی هه‌یه‌ و ده‌چێته‌ ناو بواره‌كانی كاری سیاسییه‌وه‌.

_-له‌ سیاسه‌ت مه‌خوازن بكرێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌ك بۆ"مافه‌كان" ی تاكه‌كه‌س، به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ فه‌لسه‌فه‌ ئه‌و كاره‌ی كرد.

_ تاكه‌كه‌س به‌رهه‌می ده‌سه‌ڵاته‌. ئه‌ركی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ رێگه‌ی زێده‌گۆیی گۆڕان و پۆلێنكردنی پایه‌ جیاوازه‌كان "نه‌كرێ به‌ تاكه‌که‌سایه‌تی": "de`sindividualisation . نابێ كۆمه‌ڵێك ئه‌ندامی گرێدراوی یه‌كگرتوو هه‌بێ. به‌ڵكو ده‌بێ ببێته‌ له‌ دایكبوونه‌وه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی له‌ پێناوی له‌ناو بردنی شێوه‌ی تاكه‌كه‌سیی.

-_ به‌ ئه‌شقی ده‌سه‌ڵات مه‌ست مه‌بن.

ئێمه‌ ده‌توانین دوورتر بڕوانین و بڵێین، كه‌ دۆلوز و گواتاری به‌ ده‌گمه‌ن حه‌ز له‌ ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌ن. بگره‌ هه‌وڵیانداوه‌ كاریگه‌ریی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ی، كه‌ به‌ ئاخاوتنه‌ تایبه‌تمه‌نییه‌كانی خۆشیانه‌وه‌ گرێدراوه‌، نیشان بده‌ن. جا دوای هه‌موو ئه‌مانه‌وه‌، ئه‌و گه‌مه‌ و ته‌نز و ساتیرانه‌ دێن، كه‌ له‌ ناخی كتێبی ئه‌نتی ئۆدیپۆسدا، ساتمه‌یان لێده‌كه‌ین. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ كه‌ وه‌رگێڕانه‌كه‌ی ده‌كاته‌ ئه‌زموونێكی سه‌خت و تواناییه‌كی تایبه‌تیش ده‌خوازێ.

به‌ڵام كاره‌كه‌ به‌ ته‌ڵه‌ ئاسایی و باوه‌كانه‌وه‌ نه‌به‌ستراوه‌ته‌وه‌: ته‌ڵه‌ی واژه‌-و داڕشتن، ئه‌و فێڵانه‌ی كه‌ هه‌وڵده‌ده‌ن خوێنه‌ر وێڵ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كۆتادا سه‌ركه‌وتن به‌ ده‌ست بێنن، بگره‌ كه‌ له‌ گه‌مه‌‌ش به‌ دوورن. وه‌ك مه‌سه‌له‌ی نووسه‌ران: فێڵه‌كانی ئه‌نتی ئۆدیپۆس، فێڵی ساتیری شۆخییه‌: زێده‌ترین بانگكردنه‌ بۆ ده‌ست هه‌ڵبڕین و وه‌ده‌رنان. بۆ واز هێنان له‌ ده‌ق، كه‌ دوای ئه‌وه‌ی كتێبه‌كه‌ داده‌خه‌ین.

كتێبی ئه‌نتی ئۆدیپۆس به‌ زۆره‌كی به‌ره‌و مه‌زه‌نده‌یه‌كت ده‌با كه‌ ته‌نیا گاڵته‌ و یاری نییه‌، بگره‌ له‌و بابه‌تانه‌ی، كه‌ ئه‌و گاڵته‌ و یاریانه‌ش پێش دێن. وێڕای ئه‌مه‌ش ئه‌و گاڵته‌ و یاریانه‌ تشتگه‌لێكی سه‌ره‌كین، تشتگه‌لێکن له‌ جدیه‌تیش جدیترن: راونان و په‌رده‌ هه‌ڵماڵینه‌ له‌سه‌ر هه‌موو شێوه‌كانی فاشیزم، ئه‌و شێوه‌ فاشیزمه‌ به‌هێزانه‌ی كه‌ گه‌مارۆمانده‌ده‌ن، بگره‌ هه‌تا ئه‌و شێوه‌ بووده‌ڵانه‌ی که‌ ژیانی رۆژانه‌مان ده‌كه‌ن به‌ زۆردارییه‌كی تاڵ، وردوخاشمان ده‌كه‌ن.

تێبینی! ئه‌مه‌ به‌شێکه‌ له‌ گوتارێکی میشێل فوکۆ له‌سه‌ر ئه‌و کتێبه‌ هاوبه‌شه‌ی گواتاری و دولۆز، هه‌ندێک جار، ره‌نگه‌ نووسینی ئه‌وها بۆ خۆناسین و دۆخناسین باش بێت؟

وێنە: دولوز لە دوا کاتەکانی ژیانی لە ماڵەکەیدا