ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئه‌مه‌ به‌شی پێنجه‌هه‌می بابه‌تی (ده‌رباره‌ی چه‌مكی پرۆلیتاریا) یه‌. له‌ به‌شی یه‌كه‌م و دووهه‌مدا چه‌مكی پرۆلیتاریا مان، به‌پێی كاڕڵ ماركس و فریدریك ئه‌نگلس، پێشكه‌ش كرد. ئاماژه‌مان به‌وه‌ش دا كه‌ له‌كۆتایی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌مه‌وه‌ سه‌رمایه‌داری گۆڕانكاری گه‌وره‌و هه‌مه‌جۆری به‌خۆیه‌وه‌ بینی تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ئێستا تیایداین له‌ چه‌رخێكی ته‌واو جیاواز له‌ پێشكه‌وتنیدا. له‌ به‌شی سێهه‌مدا ئه‌و گۆڕانكارییانه‌مان له‌سه‌ر ئاستی په‌یوه‌ندی ده‌وڵه‌ت به‌ بازاره‌وه‌ له ‌سه‌رمایه‌داریدا خسته‌روو و له‌ به‌شی چواره‌هه‌مدا له‌سه‌ر ئاستی شۆڕشه‌ پیشەسازی - تێکنۆلۆژییه‌كان. له‌م به‌شه‌یشدا به‌ده‌رئه‌نجامه‌كان كۆتایی به‌بابه‌ته‌كه‌مان ئه‌هێنین.

كاریگه‌ری شۆڕشه‌ پیشه‌سازییه‌كان، کە لەبه‌شی پێنجه‌هه‌م ئاماژەمان پێ کرد، لە دروستكردنی گۆڕانکاری‌ کۆمەڵایەتی بوونیادی‌ مەزنه‌كان، تەنها له‌سه‌ر چینی کرێکاردا نه‌بوو، بەڵکو سه‌رجه‌م چین و توێژە کومەڵایەتیەکانی تری گرتەوە. هاوكاتبوونی سەرکەوتنی سەرمایەداری نیۆلیبرالی لەگەڵ شۆرشی پیشەسازی سێ یەم، به‌دیاریكراوی شورشی گەیاندن و زانیارییه‌كان، دەرگای خسته‌ سه‌رپشت بۆ وەبەرهێنان لەکەرته‌ نوێیه‌ تازه‌دروست كراوه‌كان، پیشەسازی (ته‌كنیكی زانیارییه‌كان بۆ نموونە) و داراییه‌كان (به‌تایبه‌ت پاره‌ پێدان) کە رێککەوتنه‌ نێودەوڵەتییه‌كانی بازرگانی ئازاد و هه‌ڵگرتنی سه‌رجه‌م به‌ربه‌سته‌كان له‌به‌رده‌م جوڵه‌ی سه‌رمایه‌ و كاڵا كارئاسانی بۆ کردن. ئەمەش بووە هۆی پێكهاتنی توێژی بورژوازی نوێ و گۆرانکاری بەردەوام له‌پێگەكانیان به‌پێی ئاراسته‌كانی وەبەرهێنان.

هەروه‌ها توێژه‌كانی ناوەندیش گۆرانکاری زۆر گه‌وره‌یان بەخۆیانەوە بینی كه‌ قوناغی سەرمایەداری نیۆلیبراڵی سه‌پاندی. کەرتی خزمەتگوزاری بەرفراوانیی بە خۆیەوە بینی لە ئەنجامی ئه‌وه‌ی كه‌ سامانێکی زۆر لەهێزه‌كانی کار و ئامرازه‌كانی بەرهەمهێنان بۆ زیادكرا، پاش ڕاکێشانی لە موڵکداریەتی دەوڵەت و گواستنه‌وه‌ی بۆ بازاڕ. ئه‌مه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی گه‌وره‌ به‌شداریكرد له‌ بەرفراوانبوونی‌ توێژه‌كانی‌ ناوەراست لە ده‌یه‌كانی ئه‌مدواییه‌دا. هەروه‌ها سروشتی بەرهەمهێنانی کاڵای هاوچەرخ و پێداویستییه‌كانی خستنەکارو چاککردن و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی چه‌نده‌ها جۆر له‌وانه‌، پیویستی بە پیشەی نوێ هه‌یه‌ کە نایەنە ژماردن. ئەمەو کومەڵێک لە پیداویستییه‌كانی تر لە بەرێوه‌بردن و ژمێریاری و ڕاگەیاندن و به‌بازاركردن کە بەرهەمهێنانی هاوچەرخ ئەیسەپێنێ، بووە هوێ بەرفراوانی مەزن له‌ توێژه‌كانی ناوەند، نە تەنیا لە وڵاتانی سەرمایەداره‌ پێشكه‌وتووه‌كان، بەڵکو لە هه‌موو جیهاندا.

 

پوختە

 

له‌سه‌رجه‌م ئەوه‌ی پێشتر خرایه ڕوو‪، دەگەینه‌ ئەو ده‌رئەنجامه‌ی كه‌ چین- Class- پێكهاته‌یه‌كی جێ گییرو چه‌قبه‌ستوو نیه‌و پۆلێنكردنیشی پەیوەستە به‌دەستنیشانکردنی سروشتی ئه‌و سیستەمه‌ کۆمەڵایەتیه‌ی له‌كایه‌دا‌یه‌ - شێوازی باوی به‌رهه‌مهێنان-. لێره‌شه‌وه‌ ده‌كرێت تابلۆی کۆمەڵایەتی ئه‌و ووڵاته‌ی مه‌به‌ستمانه‌ شیكاربكه‌ین به‌و گۆڕانكاریانه‌شه‌وه‌‌ كه‌ به‌رده‌وام به‌سه‌ریدا دێت، به‌هۆی ئه‌و فاكته‌رانه‌ی پێشتر باسمانكرد. هه‌ر بۆیه‌ تێبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ تابلۆی كۆمه‌ڵایه‌تی ووڵاتێك جێوازه‌ له‌ ووڵاتێكی تر خاوه‌نی ‌هه‌مان شێوازی به‌رهه‌مهێنان بن و لێكچون لەسیما گشتییه‌كانیاندا هه‌بێت.

بوونی ئەم پوختەیە به‌ پێشه‌كی هەر توێژینه‌وەیەک، كه‌بگه‌ڕێت به‌دوای تێپه‌راندنی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری، گرنگییه‌كه‌ی له‌ئیمرۆدا ده‌رده‌خات، به‌تایبه‌تی كاتێك باس له‌ رۆڵی چینی كرێكاران ده‌كه‌ین له‌ كۆڕانكاریه‌كاندا، كه‌ئه‌مه‌ش‌ لای ماركس جه‌وهه‌رییه‌‌.

- ڕه‌وشی ئیمڕ‌ۆی كرێكاران له‌ ووڵاته‌ سه‌رمادارییه‌ پێشكه‌وتووه‌كاندا هه‌مان ڕه‌وشی ئه‌وكاتی كرێكارانی به‌ریتانیا نیه‌ كه‌ له‌ (مانیفێستی كۆمونیزم)ی سه‌رده‌می ماركس وێناكراوه‌. ئه‌مه‌ش به‌هۆی به‌كارهێنانی ده‌سكه‌وته‌ سه‌رسوڕهینه‌كانی شۆڕشی‌ زانستی، كه‌ مرۆفایه‌تی به‌ده‌ستی هێناوه،‌ له‌ به‌رهه‌مهێنانی كاڵاو خزمه‌تگوزاری كه‌ پێویستی به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی فێربوون و توانایی كرێكاریش هه‌بوو. به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی‌ زانستی و توانای كرێكاریش به‌شه‌كه‌ی له‌ به‌های به‌رهه‌مهێنراو (The value) به‌رز ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌و ده‌سكه‌وتانه‌ی كرێكاران‌ له‌ قۆناغی سه‌رمایه‌داری دسیپلین كراو به‌ ده‌ستیان هێنا له‌ئه‌نجامی تێكۆشان و قوربانیدانیان.

- لەسه‌ر ئاستی وڵاتانی “ده‌وربه‌ر”یش، جیهانگیری ئابووری -Economic globalization- ڕێگای خۆشكرد‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی وه‌به‌رهێنانی به‌رفراوان، به‌تایبه‌تی له‌بواری پیشه‌سازیكردن، بۆ ناوچه‌ جیاجیاكانی كیشوه‌ره‌كانیتر كه‌ ده‌ستیكار تیایاندا هه‌رزانه‌، به‌تایبه‌تی له‌ ووڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، له‌پێش هه‌مووه‌یانه‌وه‌ ووڵاتی چین و تێکهه‌ڵكێشانی ئه‌م ناوچانه‌ له‌گه‌ڵ بازاری سه‌رمایه‌داری جیهانی وه‌ك به‌شدار له‌ به‌رهه‌مهێنانی به‌ها. ئه‌مه‌ش تابلۆی كۆمه‌ڵایه‌تی به‌هه‌موو چین و توێژه‌كانیه‌وه‌ له‌م وڵاتانه‌ گۆڕی‌.

- به‌شێوه‌یه‌‌ی گشتی ناوچه‌كه‌ی ئێمه‌ش هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی به‌رهه‌مهێنانی پێش سه‌رمایه‌داری به‌خۆیه‌وه‌ بینی، به‌ڵام به‌بێ ئه‌وه‌ی بتوانێت له‌نا‌ویان ببات و بنیاده‌ كۆنه‌كان بڕوخێنێت. هه‌ربۆیه‌ تاوه‌كو ئێستا له‌ چوارچێوه‌ی بونیادێكی كۆمه‌ڵایه‌تی پاشكۆدا له‌گه‌ڵ كۆن ده‌ژی، بگره‌ دووباره‌ ئه‌م كۆنه‌ به‌رهه‌مده‌هێنێته‌وه‌ بۆ خۆ گونجاندن له‌گه‌ل ڕه‌وشی نوێ. هه‌ربۆیه‌ش هێزه‌ نه‌ریتیه‌ پارێزخوازه‌كان هێشتا زندوو و كاران و ڕێگری ده‌كه‌ن له‌ هه‌ر خواستێكی كۆمه‌ڵگا‌ بۆ پێشكه‌وتن و هاوچه‌رخبوون. له‌پاڵ ئه‌مه‌دا هێزه‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كان هێشتا گه‌شه‌یه‌كی ئه‌وتۆیان نه‌كردوه‌ تابتوانن خۆیان له‌ پاشكۆیه‌تی ناوه‌نده‌ سه‌رمایه‌داریه‌كان ڕزگاربكه‌ن.

- له‌م چوارچێوه‌یه‌دا هەرێمی کوردستان، لەپاش ساڵی 2003 وه‌ کەڵەکە بوونێكی گه‌وره‌ی‌ سامان بەخۆیەوە ده‌بینێت به‌قه‌باره‌یه‌ك کە پێشتر نەیبینیوه‌. به‌ڵام ئه‌م گەشەكردنه‌ لەسایەی ئابووریه‌كی به‌رخۆری تاک لایەنەی دواکەتوو و كه‌م بەرهەم، دەسەڵاتی بورژوازی بیروکراتی - مشەخۆر به‌ڕێوه‌ی ده‌بات به‌‌ پاشکۆیی ناوەندەکانی سەرمایەداری نیۆلیبرالیزم. ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ هۆی خولقاندنی گۆڕانکاری چلۆنایەتی گه‌وره‌ لە بوونیادی کۆمەڵایەتی سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی کۆمەڵگا.

ئەم بوونیادە پێویستی بە توێژینه‌وه‌ی واقیعییانه‌ و شیکردنەوەی قوڵی ئەزمونگەرانه‌ هه‌یە لەلایەن ئەو هێزە سیاسیانەوه‌ كه‌ خۆیان به‌خاوه‌نی ستراتیژی رەخنەگرتن لەسەرمایەداری و پێویستی تێپه‌ڕاندنی قۆناغه‌كه‌ به‌ئاراسته‌یه‌كی سۆسیالیستی دزانن.

له‌ئیمڕۆدا هیچ ئامرازێكی ترمان نیه‌ له‌ماركسیزم زیاتر وه‌ك میتۆدێك بۆ تێگه‌یشتن له‌م‌ واقیعه‌ی گۆڕانكاریه‌‌ خێراكان ئاڵۆزتری ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها بۆ به‌شداریكردن له‌ دارشتنی رێگای تێپه‌ڕاندنی سەرمایەداری، به‌شێوه‌یه‌كی ئەزمونگەرایی له‌سه‌ر ئاستی نیشتمانی و جیهانیش.

—————————————

به‌شی یه‌كه‌م:

http://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/10520-2017-05-05-17-28-08‌

به‌شی دووهه‌م:

http://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/11247-2017-06-06-12-45-29

به‌شی سێهه‌م:

http://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/11681-2017-06-25-19-20-58

به‌شی چواره‌هه‌م:

https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/12441-2017-07-28-13-01-47