ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

(3)

به‌پێی چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كی مێژوویی، مێجه‌رسۆنی حاكمی سیاسیی سلێمانی له‌ ساڵی 1919دا، له‌ بروسكه‌یه‌كدا كه‌ بۆ ئاڕنۆڵد ویڵسن-ی حاكمی گشتیی عێراقی ناردووه‌، وتوویه‌تی: :بۆ به‌دبه‌ختی، لێره‌ خه‌ڵكی خه‌ریكن له‌ بیروباوه‌ڕی به‌لشه‌ویك تێئه‌گه‌ن". دیاره‌ به‌لشه‌ویك(به‌لشه‌فیك) حیزبه‌كه‌ی لینین بوو و دواتر به‌ناوی به‌لشه‌فیزمه‌وه‌ له‌ مێژوودا جێكه‌وت و سه‌ره‌تا ئینگڵیزه‌كانی تۆقاندبوو. بۆیه‌شه‌ دواتر چه‌رچڵ ده‌ڵێت: گه‌ر له‌ تۆوه‌كه‌دا كۆمۆنیزممان له‌بارببردایه‌، ئێستا نه‌ده‌بوه‌ كێشه‌ بۆمان.

پرسیاری سه‌ره‌كی لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ بۆچی ئۆكتۆبه‌ر و كه‌لتوری ئۆكتۆبه‌ر له‌ مێژووی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیریی ئێمه‌دا جێگیرنه‌بوو؟ له‌ڕووی سیاسییه‌وه‌ لایه‌نه‌ باڵاده‌سته‌كان نه‌یانتوانی كه‌لتوری ئۆكتۆبه‌ر هه‌رسبكه‌ن و بیهێننه‌ ناو مێژووی كوردستان و خه‌ڵكی كوردستانه‌وه‌. تاڵه‌بانی له‌ (دیداری ته‌مه‌ن)دا باسی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ دوو خه‌ت به‌ناو ژیانی سیاسیی ئه‌ودا درێژبوونه‌ته‌وه‌، خه‌تێكی نیشتمانی و خه‌تێكی چه‌پانه‌. به‌ڵام تاڵه‌بانی له‌ هه‌مان دیداردا، وه‌ڵامه‌كه‌ی خۆی نه‌فیده‌كاته‌وه‌ و ده‌ڵێت ئیتر نازانم هه‌وراز و نشێوه‌كان چییان به‌و خه‌تانه‌ كردبێت. واته‌ ڕه‌نگه‌ هه‌وراز و نشێوی مێژوویی و واقیعی و ته‌نانه‌ت شه‌خسییش، ئه‌م خه‌تانه‌ی به‌ره‌و پێچه‌وانه‌كه‌ی ئاراسته‌كردبێت. بۆنمونه‌ خه‌ته‌ چه‌پگه‌راییه‌كه‌ له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ و بگره‌ زۆریش به‌ر له‌وه‌، قرتابوو. هاتنی ئه‌مریكاش له‌دوای شه‌ڕی كه‌نداو بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و دواتریش عێراق، خاڵێكی بۆ هه‌ر سیاسه‌تێكی چه‌پانه‌ دانا كه‌ ویستبێتی له‌سه‌ر ئه‌رزی واقیع كاربكات و خۆی فراوانبكاته‌وه‌. ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی زۆری له‌سه‌ر كه‌لتور و كۆمه‌ڵگاكانی ئه‌م ناوچه‌یه‌ هه‌بوو. دوای ڕاپه‌ڕینیش حیزبه‌ كوردییه‌كان سه‌رقاپێكیان به‌سه‌ر كۆنه‌پارێزییه‌كانی كۆمه‌ڵگادا دا و كه‌لتوری چه‌پ نه‌ڕژێنرایه‌ ناو جومگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و دابونه‌ریته‌وه‌.

له‌ ئاستی نوخبه‌ی ڕۆشنبیرییشدا، ڕۆشنبیری كورد له‌ دژه‌-چه‌پترین نوخبه‌كانه‌. ئه‌مه‌ش هه‌ر درێژكراوه‌ی ئه‌و كۆنه‌پارێزییه‌ی ناو كۆمه‌ڵگایه‌ كه‌ له‌ كه‌لتوری چه‌پ ترساوه‌. له‌ ناوچه‌كه‌شدا هیچ نوخبه‌یه‌ك وه‌ك نوخبه‌ی كوردی كۆنه‌پارێز و ترسنۆك نه‌بووه‌. بۆنمونه‌ نوخبه‌ی ڕۆشنبیریی فارسی(به‌ فیكر و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر هتده‌وه‌) نوخبه‌یه‌كه‌ كه‌لتور و زمانی چه‌پانه‌ی تێڕژێنراوه‌ و ئه‌و دژایه‌تییه‌ نه‌خۆشه‌ی له‌ باشور ده‌رهه‌ق به‌ كه‌لتوری چه‌پ هه‌بووه‌ له‌ هیچكوێی ناوچه‌كه‌دا بوونی نه‌بووه‌.

ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ره‌تا بۆ لای قسه‌كه‌ی مێجه‌رسۆن و ده‌ڵێین: نوخبه‌ی سیاسی و ڕۆشنبیری به‌درێژایی سه‌ده‌یه‌ك ڕێگربوون له‌وه‌ی خه‌ڵك له‌ به‌لشه‌ویك تێبگات...به‌ڵام ئێستا ده‌رفه‌ته‌كان زۆرن...به‌لشه‌فیك وه‌ك گرووپێك نا، به‌ڵكو وه‌ك نه‌ریتێكی گه‌وره‌ی بیركردنه‌وه‌ و پراكسیس.