ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

چۆن شكست دەبێت بە دۆخێكی ئۆنتۆلۆژی ؟‎

”كورد بوونێكە لە شكستدا، هێندەی شكست و نسكۆكانی ڕایگرتووەو هێشتویەتییەوە، هێندە سەركەوتنەكانی ڕاینەگرتووە”

١

‎بوون ئەوەیە كە هەیەو تێیدایت، هەموو هەبوون و تێدابوون و تیاژیانێك دەرهاویشتەی ململانێی هێزەكانە لە ئاستێكی ئۆنتۆلۆژیدا. ئاستێكی ئۆنتۆلۆژی بوونێك لە دەركەوتنیدا ئەبستراكت و ڕوت و قوت نییە لەوێ، بەڵكو بوونێكە لێرەداو لە ناو هەلومەرجە ماتریالی و نا ماتریالییەكاندا. فینۆمینۆلۆژیای ئێمە لێرەدا، لە ئاستە جڤاكی، سیاسی، سۆسێۆ- ئەنترۆپۆلۆژییەكەیدا هەمان بوونی ئۆنتۆلۆژیی ئێمەیە لە دەركەوتن و مانیڤستبوونماندا. بەمشێوەیە ئاستە سۆسیۆ- سیاسییەكانی دەركەوتن و لێرەبوون و بەشداریی و حوزورمان لە جیهاندا، هەمان دۆخی ئۆنتۆلۆژییە بە ئیمانێنت. ئەوەی هەیە بەركەوتنی هێزەكانە، بە بێ پایانی و بە كۆتانەهاتوویی بەریەككەوتنی هێزەكان، لە ناو ئەم بەریەككەوتنەدا ستراتیژێك هەیە: ستراتیژی هەیمەنەو زاڵبوون و دەستبەسەراگرتن. لەم پێناوەدا، ستراتیژی زاڵبوون و سەیتەرەكردن لە هەناوی خۆیدا فۆرمیولەبوونە سۆسیۆ- سایكۆلۆژییەكان، بەهاو مۆراڵ، دەركەوتن و ستایلی ژیان و بوون لە دونیادا دیاری دەكات. هێزەكان. ڕوت و قوت نین، بەڵكو ستراتیژیان سەپاندنی دونیابینی و مەنزومەی مۆراڵی خۆیەتی كە دەیەوێت بیسەپێنێت، ناچارە بیسەپێنێت. سەپاندن و دامەرزراندنی گوتارو نەزمێكی بەهاییش هەرگیز مەرج نییە لە ڕێگەی فشارو زەبرەوزەنگ و توندوتیژییەوە بێت، بەڵكو دەس ڕادەكێشێت بۆ دۆخە سۆسیۆ- سایكۆلۆژییەكی بوونی جڤاكێك لە ڕێگەی بڕوا پێهێنان و قەناعەت پێكردنەوە. لە ڕێگەی شەرعییەت و ڕەوایەتی وەرگرتنەوە. هێزێك تەنیا بوونێكی میكانیكی نا ئۆرگانی نییە، بوونێكی زیندو جوڵاوە، بۆیە كاری كۆنترۆڵكردن و دەستگەیشتە بە تەواوی پانتایی و كایەو پنتەكا، واتە سەراپاگیربوون و گشتیكردنی نەزمی بەهایی خۆیی و بەرهەمهێنانەوەی لە ناو شەرعییەتدا، بە واتایەكی تر، هێزێك ناچارە وا خۆی نیشان بدات كە ناچاری و پێویستییەكە، هێزێك ناچارە خۆی وەك خاوەن ماڵ و وەك خاوەندارێتی بنوێنێت، ناچارە نەهێڵێت وەك نامۆو غەریبەیەك دەركەوێت و درزێك بكەوێتە ناو شەرعییەتی بوون و مانەوەی. لێرەوە نەزمی مۆراڵیی و بەهایی خۆی بەرهەمدێنێتەوە. زاڵیی و لە سەرەوەبوونی هێزێك بوونێك نییە لە فشارو زۆرە ملێدا، بوونێكە لە ناو ڕەزامەندییەكی بەرهەمهێنراو و ڕەزامەندا. لێرەوە هێز مانا بە هەموو شت و پەیوەندییەك دەبەخدێت و دەیكات بە پێناسەكراوی باو و وەرگیراو. دەسكاریكردنەوەی تەواوی پەیوەندییەكان تا وێنەیەكی ئۆنتۆلۆژی لە ناو دەركەوتەكانیدا بچەسپێنێت.

٢

‎هێز ناوەستێت لە جوڵەو خۆ بەرهەمهێنانەوە، تەنانەت لە پێناو مانەوەو ستراتیژی خۆ بەرهەمهێنانەوەدا گەمەو یاساو ڕێسای گەمەی خۆی هەیە،هێزی نەیارو دژ دەمێنێت بەڵام بە پاسیڤیی، واتە هێزەكانی خوارەوەی ژێردەستە لە ناو وێناكردن و وێناكراویی و نەزمی بەهایی هێزی سەركەوتودا. ئەم هێزە پاسیڤانە یان دەچنە دۆخی تەماهییبوون و توانەوە لە گەڵ هێزی زالدا، یاخود لە پەراوێزەكاندا، لە ناو هێڵی هەڵهاتندا سوژەو سوبژێكتیڤیتێیەكی بەرەنگاری سەر ڕێگس دەخەن، لێرەدا كارەسات ئەوەیە كە هێزێكی بەرەنگاری لە ناو ستراتیژو گەمەی هێزی زاڵدا بەرگری لە وێنەو وێناكردنێك بكات كە بەرهەمهێنراوی هێخی زاڵ و هەژموونكارە و، وا دەزانێت وێنەیەكی ڕەسەن و ئەسڵ و ئۆریجناڵە لە سەر خۆی،لە كاتێكدا وێنەیەكی هێخی زاڵەو لە پێناو مانەوەو بەردەوامیبوونیدا بەخشیویەتی. لێرەدا، لە ناو ستراتیژی نەریەككەوتنی هێزەكاندا ئێمە سەرقاڵی بەرهەمهێنانەوەی وێنای هێزی باڵادەستین لە ناو وەمی خۆبوون و بەرگرییكردن لە خۆو خۆبوون. یاخود لە ناو هەلومەرجێكداین كە هێزی بەرەنگار جۆرێك وشیاریی خۆ/ ئەویتری بە دەستهێناوەو، بەڵام هێشتا هێزی زاڵ نییە، بوونێكە لە وشیارییەكی شەرمن و پاسیڤدا، بوونێك كە وشیارییەكەی بەر شكست و نسكۆ دەكەوێت لە ئەنجامی بەریەككەوتنی لە گەڵ هێزی باڵادەست، ئەم. هێزەش لە خوارەوە ناتوانێت دەسبەرداری مەنزومەی بەهایی خۆی نەبێت تا شەرعییەت و ڕەوایەتی بە خەبات و بەرەنگاربوونەوە بدات، ئەم هێزەی خوارەوە دەبێت خاوەنی پۆلێنكاری و دابەشكاریی و ماكینەی تەعریفكردن. و خۆجیاكردنەوە بێت، هەم خۆی بناسێت، هەم ئەویتری خۆیشی، لێرەدا ئێمە لە بەرانبەر جیابوونەوەیەكی ئەم. هێزەداین لە گەڵ هێزی پاسیڤ، هێزی بەرهەمهێنراوی ناو گەمەكانی هێزی زاڵ لەوێدا خاوەنی جۆرێك لە وشیاریی ڕادیكاڵە بە خۆیی و بە ئەویتر خۆی. لێرەدا، لە ناو بەركەوتن و دەرگیربوونی هێزەكاندا زئر جار شكست ڕوودەدات، بەڵام ئیمە لێرەدا بەرانبەرین بە وشیاری بە شكست، ئەگەر وشیارییەك نەبێت، ئەوا بە شكستی نازانین و مەنزومەو سیستەمی ناولێنانی هێزی زاڵ بە شكستی نازانین. وشیاری بە شكست ئاستێكی باشی وشیاری هێخێكە بە خۆی. بەڵام وەك لە دۆخی ئۆنتۆلۆژی كوردییدا دەیبینین،هەمیشەیی شكستەكان بووە بە دۆخێك كە كورد بەرخۆی دەكەوێت، بەردەوامیی شكستەكان وات لێدەكات ( بوونێك) لە شكستدا جێگیر ببێت، واتە شكست دەبێتە دۆخێكی جێگیرو ئاشناو ناچاریی و زەرورەت تا ئاستی خۆبوون لە شكستدا، وە لەو دیو شكستەوە نامۆبوون، ترس، نیگەرانیی، دودڵیی، دڕدۆنگی، بۆیە ئارامیی و یەقین و هێمنییەكی ئۆنتۆلۆژی كە نەك بوێری ئەكتێك بوونی هەیە كە بییەوێت تێیپەڕێنێت و دەرچێت، بەڵكو ترسی دەرچوون لە شكستەكە خەمی بنەڕەتی خۆیەتی. ئامادەگی زەمینە سۆسیۆ- سایكۆلۆژییەكانی ئێمە بۆ ئەوەی شكست بەڕێوەیە، دەبێت ئامادە بین، یاخود خۆشیی و شادومانییەك دێت ناچارە بڵێین : خوا بە خۆشی بگێڕێت و هەلنەگەڕێتەوە لێمان..... سەدان ڕستەی دیكەی ترس لە دەرچوون لە شكست. ئێمە دەترسین نەشكێیم و شكست نەهێنین. لەم دۆخەدا، لە دۆخی شكست و نسكئدا ئێمە دەمێنینەوەو بەرگریی لە بوونێك دەكەین لە شكستدا. لێرەوە شكست ڕایگرتووین. .