ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ماشێنه‌که‌ به‌ ناڵه‌ ناڵ پێده‌شتی "شێره‌سوار" ی بڕده‌کرد و‌ دیمه‌نه‌کانی گوندی "کۆڕێ" و لۆفه‌کانی مه‌سیف، له‌مدیو خۆڵبارانه‌که‌وه‌، به‌‌ چاوه‌ ژانگرتووه‌کانم ته‌ینه‌ده‌کران. کاتێک ماشێنه‌که‌ گه‌یشته‌ گوندی "حوجران"، شه‌به‌نگی زه‌رده‌په‌ڕێکی سه‌ره‌تای ئێوارەیەکی گرژی زستانی١٩٨٣.١١.٢٨، (ئەو ساڵە بوو کە یەکێتی نیشتمانیی لەگەرمەی مفاوەزاتی بوو) ئێمە وه‌ک مه‌فره‌زه‌یه‌کی پێشمه‌رگه شیوعئ، کە لە بارزانەوە بەرەو رۆژهەڵاتی کۆیێ بۆ روودانی نووسینی داستانێک بەڕێکەوتبووین کە نەدەنووسرایەوە، داستانێک کە خەو لە رژێم تاڵ بکات.

دوای ماوەیەک مانەوە لە گوندەکانی دەڤەری سوورچی خەیلانییدا، ئێوارەیەک له‌به‌رچاوی سه‌ربازه‌کانی رژێم هاتینه‌ ناو ئه‌و گونده، له‌ یاده‌وه‌ری خافڵاومدا بێدار ده‌کرده‌وه‌ و نیگایه‌کانی به‌ره‌و گوندی "هه‌ناره‌" په‌لکێشده‌کردم.

له‌و ئێواره هه‌ڵکوڕماوه‌دا مه‌فره‌زه‌که‌مان، کە نزیکەی ٦٠ پێشمەرگە دەبووین، چەکی قوڕسمان عەفارۆفێکی رووسیی و یەک دوو ئارپێجی بە چەند گوللەیەکی زیادەوە بوو. لە کاتێکدا ئێمە دەمازانی لەگەڵ پەڕینەوەماندا لە سپێدەیەکی درەنگدا لە شەقامی حەریز بێخمەدا، سوپای رژێم خۆی بۆ هێرش کردنە سەرمان ئامادە کرد، تا لە فرسەتێکی گونجاودا بتوانێ رێگە لە چوونمان بەرەو دەشتی کۆیێ، هەولێرو گەرمییان بگرێت.

دوای نانخواردن له‌ گوندی "حوجران" به‌ره‌و گوندی "هه‌ناره‌" به‌ڕێکه‌وتین. له‌ نیوه‌شه‌و‌ێکی به‌ باران ته‌ڕبوودا میوانی ئه‌و گونده‌ بووین، که‌ تازه‌ به‌ده‌م زینده‌خه‌ونی‌ سپێده‌یه‌کی "هه‌ناریی"ه‌وه‌ ده‌بۆرژا. گلۆپه‌کانی "سه‌ری ره‌ش" به‌سه‌ر چیای سه‌فینه‌وه‌ به‌ دڵه‌ڕاوکێوه‌ به‌سه‌ر گوندی هه‌ناره‌یان ده‌ڕوانی، که‌ سه‌گه‌کان به‌ ده‌م بۆنی هاتنی رووداوێکی نه‌گبه‌ته‌وه‌ له‌ وه‌ڕین نه‌ده‌که‌وتن. خه‌ڵکی گوندی "هه‌ناره‌" به‌ میوانداری پێشمه‌رگه‌وه‌ رانه‌هاتبوون، چونکه‌ هێشتا له‌ ژێر کۆنترۆلی رژێمدا دەژیان، بۆیه‌ به‌و نیوه‌شه‌وه‌ میواندارییه‌کی گه‌رمیان کردین. من به‌ رێکه‌وت ماڵی مه‌لای گوندیم به‌رکه‌وت، مخابن، وه‌ک جه‌سته‌ی کوژراوی ئه‌و مه‌لایه‌، ناوه‌که‌ی له‌ یادم نووستووه‌. تا دره‌نگانی شه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌و مه‌لایه‌ زۆرزان و مه‌حشه‌ر به‌تامه‌‌ که‌وتینه‌ گفتوگۆ. گوندی هه‌ناره‌ مه‌لایه‌کی هه‌بوو، وه‌ک ئاوی هه‌نار، سه‌رنجکێش بوو. ئه‌و مه‌لایه‌ هه‌ر ته‌نیا له مانایه‌کانی ئایین و خواناسییدا ده‌م گه‌رم نه‌بوو، به‌ڵکو له‌ جیهانی زانست و تیۆری سیاسیشدا خوێنده‌وارێکی خورت بوو.

کاتێک من و هاوڕێیه‌ک وه‌ک دوا پاسه‌وانی ئه‌و به‌یانییه‌ سه‌یری ئه‌و شه‌قامه‌مان ده‌کرد، که‌ نێوان شه‌قامی هه‌ولێر- مه‌سیف و شارۆچکه‌ی "نازه‌نین" ی پێکه‌وه‌ گرێده‌دا، ده‌ستڕێژێکی "بیکه‌یسی" جه‌سته‌ی من و هاوڕێیه‌که‌می راچڵه‌کاند.

له‌ هیكڕا هێرشی جاش و سه‌ربازه‌کان لە رێگەی هیران و هەولێرەوە ده‌ستیپێکرد. دیاربوو هەر لە ئێوارەوە لەگەڵ پەڕینەوەمان لە شەقامی هەولێر- مەسیفەوە خۆیان ئامادە کردبوو و بە دواماندا هاتبوون، بۆیە لە کاتی شەودا گوندەکەیان گه‌مارۆ دابوو.

ئیتر ئەو بەیانیە زووە گوندی هەنارە بۆ یەکەم جار لەگەڵ گوللەبارانی سوپا و ئێمەدا لە خەو بێدار بووەوە، هەروەک خەونی بە مەحاڵەوە بینیبێت.

به‌ده‌م هێرشی هێزی رژێمه‌وه‌، ده‌بابه‌کانیش له‌ به‌رزایی ئه‌و رێگه‌یەی که‌ له‌ شارۆچکه‌ی نازه‌نینه‌وه‌ غلۆر دەبوونەوە، ده‌رکه‌وتن. به‌ڵام عەلی حاجی لەگەڵ ئارپێجی هەلگرەکەوە بەرەو رووی دەبابەکانەوە بوونەوە، لەگەڵ گڕی یەک ئارپێچیدا دەبابەکان بەرەو دوەوە قووچاندییان.

شەڕ وەک گەواڵەیەکی داکردوو، گەرم بوو. هەروەک جیهان بەم داستانەوە، لە چاوەڕوانی بوون و نەبووندا تێدا مابێت.

تیشکی زیویینی بەیانی زستان دەستی لە ئامێزی ماڵەکانی هەنارە بەر نەدەبوو، کاتیش ئاراستەی لەناو دەستڕێژی گووڵە و ماڵە گڕگرتووەکانی هەنارەدا وێڵ بوو بوو، بۆیە هەر دەتگوت جیهان بە دیار جەنگی ئێمەدا وەستابوو. هەتاوی چێشتەنگاو بەناو کۆڵانە ئاگرگرتووەکانی هەنارەدا رای دەکرد، لە هیکڕا 13 کۆپته‌ریش له‌ سه‌ربازگه‌ی "ره‌شکێن"ه‌وه‌ وه‌ک رەوە گورگێک به‌ره‌و ئێمه‌ ده‌هاتن و ئاسمانییان لە تارمایی خۆیاندا لێڵ دەکرد.

لەو دەمەدا عه‌لی حاجی، فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌که‌مان، هەروەک بڕیاری دابێت سەما بە مەرگ بکات، به‌ مایکرۆفۆن داوای خۆ به‌ده‌سته‌وه‌دانی سه‌ربازه‌کانی ده‌کرد و به‌ حه‌ماسه‌وه‌ ده‌یگوت: "هاوڕێیان بیانکوژن، هیچ نین رژێم وره‌ی رووخاوه‌..." به‌ده‌م هاواره‌وه‌ فه‌رمانیده‌دا که‌ ئێمه‌ له‌ سه‌نگه‌ره‌کانمان خۆمان قایمبکه‌ین. داوامان لە گوندەکە کرد بۆ سەلامەتی خۆیان بچنە دەرەوەی گوند. بە دەم نزیکبوونەوەی کۆپتەرەکانەوە، خه‌ڵکی گونده‌که‌ به‌ کۆمه‌ڵ ماڵه‌ هه‌ڕه‌شه‌لێکراوه‌کانیان به‌جێده‌هێشت.

له‌ هیکڕا تۆپێک بەشێکی ئه‌و خانووه‌ی به‌سه‌ر من و هاوڕێ ئه‌بو دونیادا رووخاند، لە هەمان کاتدا کۆپتەرەکان رەوە سەربازێکیان لەسەر بەرزایی گردەکانی بەردەممان هەڵدەڕشت ئیتر دوای رووخانی ئه‌و خانووه‌، له‌گه‌ڵ شاخه‌وانه‌ سوور، که‌ دوای حه‌فته‌یه‌ک له‌ گوندێکی نزیک شارۆچکه‌ی دێگه‌له‌ به‌ کلاشینکۆفه‌که‌ی کۆپته‌رێکی پێکاند، لە تەنیشت ماڵە گڕگرتووەکانی هەنارەوە گۆڕی "پیاوچاکێک"مان کرده‌ سه‌نگه‌ری خۆمان، که‌ بەسەر شەڕگەی ئەو رەوە جاش و سەربازەکانی رژێمی دەڕوانێ کە لە هیرانەوە هاتبوون.

به‌ره‌ به‌ره‌ ماڵه‌کانی گوندی هه‌ناره‌ کاول ده‌بوون و ئاگریش له‌ کۆڵانه‌کان به‌ده‌م نێله‌ نێله‌وه‌ به‌ره‌ به‌ره‌ ماڵه‌کانی گوندی هه‌ناره‌ کاول ده‌بوون و ئاگریش له‌ کۆڵانه‌کانەوە وەک لافاوێک ته‌شه‌نه‌ی ده‌کرد. له‌گه‌ڵ هاتنی بووڵێڵی ئێواره‌، دوای دوانزه‌ سه‌عات شه‌ڕ کردن له‌گه‌ڵ ده‌یان کۆپته‌ر، ده‌یان تانک و تۆپ و ده‌یان هه‌زار سه‌رباز و جاش، به‌ هه‌ڵگرتنی دوانزه‌ بریندار و به‌ جیهێشتنی پێشمه‌رگه‌یه‌ک، ئه‌بو شوهدی له‌ژێر خانوویه‌کی رووخاوی ئاگرگرتوودا، دڕمان دا به‌ هێزی رژێم، که‌ وه‌ک دڕکه‌زی ده‌وری گوندی هه‌ناره‌یان گه‌مارۆ دابوو.

دوای ئێمه‌ش تا به‌یانی هێزه‌کانی رژێم بێوچان گوندی هه‌ناره‌یان گولله‌باران ده‌کرد، به‌ خه‌یاڵی ئه‌وه‌ی که‌ ئێمه‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌وێدا ماوینه‌ته‌وه‌. به‌یانیش زوو به‌ بلدۆزه‌ر گونده‌که‌ له‌ژێر زه‌ویدا ده‌شارنه‌وه‌ و سه‌رتاپای خه‌ڵکه‌که‌ی له‌ سه‌ربازگه‌ی "ره‌شکین"ی نزیک هه‌ولێر له‌مدیو دڕکه‌زی به‌ند ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ی که‌ ده‌گێڕنه‌وه‌، گوایه‌ داوایان له‌ مه‌لای گوندی کردبوو، که‌ وه‌ک "خائین" باسی ئێمه‌ بکات، که‌چی ئه‌و مامۆستایه‌، چونکه‌ له‌گه‌ڵ خۆی راستگۆ ده‌بێت، پێیان ده‌ڵێت، به‌ گوێره‌ی دینی ئیسلام قسه‌ بکه‌م، ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ "پیاو چاک" و "ئەسحابە" نه‌بوونایه‌، چۆن به‌و ژماره‌ که‌مه‌ و به‌ کلاشینکۆف ده‌یانتوانی رۆژێکی تەواو سه‌عات له‌گه‌ڵ ده‌یان ته‌یاره‌، تانک و تۆپ و ئه‌و هه‌موو هێزه‌ سه‌ربازییه‌ شه‌ڕ بکه‌ن...

ئەوها لە بەیانیی زەووەوە تا سەعات ٨ی شەو، دوای تێکشکاندنی دەیان هێرشی سوپای رژێم بۆ ناو گوند و تۆپاران و بۆردوومان و سووڕانەوەی دەیان هەلیکۆپتەر و فڕۆکەی جەنگ، کە ئەوکات :مقەبا"یان پێدەگوت، بە ١١ بریندار و بەجێهشتنی شەهید ئەبو شوهدی، کە کوڕێکی رەشتاڵەی دڵشیرینی بەسرایی بوو، گوندی هەنارەمان بەجێهشت، کە دارهەنار و ماڵەکانی وەک هەورێکی ئاگرگرتوو لە دوامانەوە دەیناڵاند....

داستانی هەنارە وەک یادەوەریی، نانووسرێتەوە، چونکە زمانی، جەنگیی، هەناریی گەرەکە.

"ئەوها دوای جەنگ بوو کە ڕووبار بوو بە لاوکێک لە نەوای سووتان، مەلاکەی گوندی (هەنارە)ش لەسرووتی بانگداندابوو، بەڕۆشنایی حەقیقەت. درەختێکی هەناریی (هەنارە) وەک پەیکەری خواوەندێکە لەچاوی چیاکەدا. هەنارەکان دەکێشمەوە تا هانات پێببەخشم. ئەو مێژووە وێنەیەکە لە نەگوتراوی. کاتێ ئەو نەگوتراوە دەنووسمەوە، سێبەرم دەزریکێنێ. سێبەر تەنێ بریتییە لە خۆی: سێبەر ناگوترێ." چیایەکانی من

 

تێبینی ئەم کۆپلە نووسینە بە کەمێک دەستکارییەوە، بەشێکە لە "گوڵنارەکانی شوێنپێ لە باغچەکانی تاراوگەدا"