ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ خۆم له‌وێ هه‌ستم پێ كرد ئاشكرایه‌ كه‌ میسر وڵاتی خاوه‌ن شارستانییه‌تی زیاتر له‌ پێنج هه‌زار ساڵه‌یه‌ و گه‌له‌كەی یه‌كێكه‌ لەو گه‌له‌ زیندووانه‌ی دنیا كه‌ ڕۆژگارێك پێش خه‌ڵكی تر كه‌وتوون و تروسكایی شارستانیه‌ت و پێشكه‌وتن له‌لای ئه‌وانه‌وه‌ تیشكه‌كانی به‌ره‌و گه‌لانی تر ڕۆیشتوون. هه‌رچه‌نده‌ نه‌وه‌ك ته‌نها میسر، به‌ڵكو گه‌لانی تری وه‌كو یۆنانی و هیندی و كورد (میدی) و ....هتد تووشی دابڕانی شارستانیه‌ت بوون، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا میراتگری شارستانیه‌ت هه‌میشه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندتره‌ و هۆشیارترە، چونكه‌ به‌ ئه‌زموونتره‌ و زووتر درك به‌ هه‌ڵه‌كان ده‌كات و زووتریش ده‌توانێت ڕاستی له‌ هه‌ڵه‌كان جیا بكاته‌وه‌. 

له‌ سه‌رده‌می هاوچه‌رخیشدا میسر هه‌ر ڕۆڵێكی پێشڕه‌و و ڕابه‌ری هه‌بووه‌ له‌ پێشكه‌وتنه‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، به‌تایبه‌تیش له‌ گۆڕه‌پانی جیهانی عه‌ره‌بی و ئه‌فریقی و ... هتد. له‌ بواره‌كانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ... هتد. دیاره‌ ئه‌م وڵاته‌ش له‌ سه‌رده‌می نوێدا و له‌ بواری سیاسیدا بێبه‌ش نه‌بووه‌ له‌ سه‌رهه‌ڵدان و دروستبوونی حزبی سیاسی عه‌لمانی و ئیسلامی و ... هتد. نامه‌وێت بچمه‌ نێو باسی مێژووی دروستبوونی هه‌موو ئه‌و حزبه‌ سیاسییانه‌، ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ من مه‌به‌ستمه‌ كه‌ ئه‌ویش (ئیخوان موسلیمین )ه‌ كه‌ له‌ ساڵی ( 1929) له‌ لایه‌ن (حه‌سه‌ن به‌ننا) ه‌وه‌ دامه‌زرێنرا.‌ ئه‌م حزبه‌ دیاره‌ به‌ زۆر قۆناغدا تێپه‌ڕیوه‌، زیاتر ئه‌وه‌ی كه‌ خۆشیان باسی لێوه‌ ده‌كه‌ن پڕ بووه‌ له‌ گرتن و ڕاوه‌دوونان و به‌ندكردن و دوورخستنه‌وه‌ به‌تایبه‌تیش دوای هاتنه‌ سه‌ر حوكمی جه‌مال عەبدولناسر و به‌دواوه‌ش، ئه‌وان به‌ درێژایی ئه‌م مێژووه‌ دوور و درێژه‌ هه‌ر به‌ ئاوات و به‌دیهێنانی خه‌ونی گرتنه كورسی ده‌سه‌ڵات و ‌ حوكم سه‌ریان ده‌خسته‌ سه‌ر سه‌رین و خه‌وتوون. تا دوای ئه‌وه‌ی كه‌ پێی ده‌گوترا به‌هاری عه‌ره‌بی و خۆخزاندنه‌ ناو خۆپێشاندانه‌كان و خۆتێكه‌ڵ كردن له‌گه‌ڵ توڕه‌یی خه‌ڵك له‌ (2011)دا كه‌ له‌ ڕاستیشدا ئه‌وان خاوه‌ن و بزوێنه‌ر و ڕابه‌ری خۆپێشاندانه‌كان نه‌بوون، به‌ڵكو ئه‌وه‌ خه‌ڵكی عه‌وام بوو، به‌ڵام دواتر ئیخوانه‌كان خۆیان لێكرد به‌ خاوه‌ن و پاشانیش به‌شداری هه‌ڵبژادنه‌كانیان كرد و له‌ (2012 ) حوكمی میسریان گرته‌ ده‌ست و (محەمەد مورسی) بوو به‌ سه‌رۆك كۆماری ئه‌و وڵاته‌. ئه‌وان هه‌ر له‌ (1929) تا (2012 ) خه‌ریكی خۆپێگه‌یاندن له‌ڕووی زانستی ئیداری و حوكمدارییه‌وه‌ نه‌بوون، به‌ڵكو وه‌كو حزبێكی ئیسلامی خه‌ریكی كاری ده‌عه‌وی بوون، جگه‌ له‌وه‌ش كه‌ پێشتر ئاماژه‌مان پێ كرد ئه‌وان هه‌ر خه‌ریكی خۆشاردنه‌وه‌ و ڕاوه‌دوونان و ... بوون له‌ لایه‌ن حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان هه‌روه‌كو خۆشیان ئاماژه‌ی پێ ده‌كه‌ن و ته‌نانه‌ت شانازیش به‌م مێژووه‌وه‌ ده‌كه‌ن. پاشان كه‌ هاتنه‌ سه‌ر حوكم به‌رنامه‌یه‌كی توكمه‌ی ئابووریان نه‌بوو، ئه‌وان له‌بیریان چووبوو كه‌ وڵاتێك به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن ڕێژه‌ی دانیشتووانه‌كه‌ی نزیكه‌ی سه‌د ملیۆن ده‌بوو كه‌ وڵاتێك ئه‌وه‌ ڕێژه‌ی دانیشتووانه‌كه‌ی بێت و نه‌وتی نه‌بێت و كشتوكاڵه‌كه‌شی هێنده‌ زۆر نه‌بێت و ڕێژه‌ی بێكاریشی زۆر بێت و ..هتد، ئاخۆ پێویست به‌وه‌ ناكات كه‌ پڕۆژه‌ی ئابووری گه‌وره‌ گه‌وره‌ی تێدا جێبه‌جێ بكرێت بۆ بوژاندنه‌وه‌ی كه‌رته‌كانی ئابووری و پیشه‌سازی و .. هتد؟! با هه‌ر تۆ حزبێك بیت و پاشگری ئیسلامی یاخود هه‌ر دینێكی تر به‌ ناوی حزبه‌كه‌ته‌وه‌ بێت، به‌ڕێوه‌بردنی وڵات پێویستی به‌ پڕۆژه‌ی ژیانیی هه‌یه‌ بۆ بوژاندنه‌وه‌، خۆ ئه‌وان په‌یامبه‌ر نه‌بوون، ته‌نانه‌ت كه‌ (یوسف) په‌یامبه‌ریش حوكمی ئه‌م وڵاته‌ی گرته‌ ده‌ست سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌وانه‌یه‌ ڕێژه‌ی دانیشتووانیشی به‌م زۆرییه‌ نه‌بووبێت ئینجا هات و ته‌نها باسی تقوسه‌ دینییه‌كانیانی بۆ نه‌كردن، به‌ڵكو گه‌وره‌ترین پرۆژه‌ی ئابووری خۆی خسته‌ به‌رده‌م پاشای ئه‌م وڵاته‌ و خه‌ڵكی له ‌برسیه‌تی و قات و قڕی ڕزگار كرد، له‌ قورئانیشدا له‌ سوره‌تێكی كامل ئاماژه‌ی پێ كراوه‌. جگه‌ له‌وه‌ش ئیخوانه‌كان ده‌ستیان بۆ بڕینی سه‌رچاوه‌ی قووتی خه‌ڵكیش برد كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ به‌یل و جێگره‌وه‌ بدۆزنه‌وه‌ بۆ سه‌رچاوه‌ی قوتی خه‌ڵكی، ئه‌وان ده‌ستیان بۆ واجیباته‌ دینیه‌كان برد و لایه‌نی مافه‌كانیان پشت گوێ خست كه‌ ئه‌مه‌ش ته‌نانه‌ت له‌لایه‌ن خودی ئیسلامیشه‌وه‌ قبوڵ نه‌كراوه‌ هه‌روه‌كو دكتۆر (ئەحمەد شەوقی ئەلفنجری) ده‌یڵێت.

هاتن به‌ناوی گوناه و تاوان ویستیان له‌ كه‌رتی گه‌شتوگوزاریش بده‌ن و په‌كی بخه‌ن، ئه‌وانه‌ی ئه‌م وڵاته‌یان بینیبێت ده‌زانن كه‌ ڕێژه‌یه‌كی زۆری دانیشتووانی ئه‌م وڵاته‌ قووتی ژیانیان به‌نده‌ به‌م كه‌رته‌وه‌. هه‌روه‌ها جگه‌ له‌وه‌ش ده‌ستیان برد بۆ كه‌رتی ڕۆشنبیری و دژایه‌تی كردنی هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندان و هه‌وڵیاندا سانسۆر و فلته‌ر بۆ به‌رهه‌مه‌ هونه‌ری و ئه‌ده‌بییه‌كان دابنێن، جگه‌ له‌وه‌ش كلتورێكی نامۆیان خزانده‌ نێو گه‌لی میسرییه‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌هجه‌ و جل و به‌رگ و ... هتد، جەزیره‌ی عه‌ره‌بییان كردبووه‌ شتێكی شائیع و به‌ربڵاو، ئه‌وه‌ی جه‌له‌بیه‌ی سه‌عیدی بینبێت ده‌زانێت كه‌ جیاوازتره‌ له‌ جه‌له‌بیه‌ی خه‌لیجی، ئه‌وه‌ی یه‌كه‌میان ڕه‌سه‌نتره، كه‌چی ئیسلامییه‌كان له‌ میسر ئه‌وه‌ی دووه‌میان كردبووه‌ شتێكی شائیع له‌ناو گه‌لی میسریدا. جگه‌ له‌وه‌ش نه‌یانتوانیوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر باش خوێندنه‌وه‌ بۆ فره‌یی بكه‌ن له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا و زیاتریش ته‌با بن له‌گه‌ڵ مه‌سیحییه‌كان و كلتووری دژایه‌تی كردنی ئه‌وانیان زیندوو كرده‌وه‌ له‌م وڵاته‌ ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین ئه‌وان دا‌هێنه‌ری بوون.

ئه‌وان به‌ ئاشكرا دژایه‌تی مه‌سیحییه‌كانیان ده‌كرد و به‌ سوك و كه‌م سه‌یریان ده‌كردن و خه‌ڵكی موسڵمانیشیان فێری كلتووری به‌كه‌م سه‌یركردن و ڕێزنه‌گرتن و گاڵته‌ كردن به‌ مه‌سیحییه‌كان ده‌كرد و ته‌نانه‌ت حه‌زیان نه‌ده‌كرد مامه‌ڵه‌شیان له‌گه‌ڵ بكه‌ن. له‌بیرمه‌ جارێكیان تاكسیهک‌م گرت و پێم گوت بمبات‌ بۆ لای كه‌نیسهیە‌ك كه‌ له‌ گه‌ڕه‌كێك بوو كه‌ له‌ نزیك ئه‌و كه‌نیسه‌یه‌ كتێبخانه‌یه‌كی لێ بوو كتێبی تێدا ده‌فرۆشرا، وایان ده‌زانی من مه‌سیحییم، كه‌ ده‌مگوت ده‌چمه‌ لای كه‌نیسه‌ هیچ تاكسییه‌ك ئاماده‌ نه‌بوو بمبات بۆ ئه‌و شوێنه‌، تا دواجار تاكسییه‌ك هات و ڕای گرت، به‌ڵام ئه‌و خۆی بۆ نه‌گیرا و پێی گوتم: تۆ مه‌سیحییت ؟ 

گوتم : نه‌خێر .

گوتی: ئه‌ی بۆ ده‌چیت بۆ لای ئه‌و كه‌نیسه‌یه‌؟

گوتم: چونكه‌ كتێبخانه‌یه‌كی لێیه‌ و كتێبی تێدا ده‌فرۆشرێت و من ده‌چم بۆ ئه‌و كتێبخانه‌یه‌ كه‌ له‌ نزیك كه‌نیسه‌كه‌یه‌.

ئینجا ئاماده‌ بوو كه‌ بمبات بۆ ئه‌و شوێنه‌ و له‌ ڕێگاش پێی گوتم:

ئه‌گه‌ر مه‌سیحی بوویتایه‌ ڕازی نەده‌بووم‌ سواری تاكسیه‌كه‌مت بكه‌م.

جگه‌ له‌ هه‌وڵی زاڵكردنی ئایینی، هه‌وڵ زاڵكردنی حزبیشیان دا و زۆرجار ده‌گوترا كه‌ هه‌وڵیان ده‌دا زۆرترین كه‌سه‌ پله‌دار و پۆستداره‌كانی ناو حكوومه‌ت ئیخوانی بێت. به‌ جۆرێك ئه‌وانه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی ئیخوان بن له‌ ده‌سه‌ڵاتی دوور بخه‌نه‌وه‌. بۆنموونه‌ محه‌مه‌د مورسی 17 پا‌رێزگاری دانا، له‌ كۆی ئه‌و 17 پارێزگاره‌، حەوتی ئه‌وانه‌ بوون كه‌ ئینتیمایان بۆ حزبه‌كه‌ی مورسی هه‌بوو . 

له‌ كۆی قسه‌كانمان ده‌گه‌ین به‌و ده‌ره‌نجامه‌ی كه‌ ئه‌وان نه‌یانتوانی سه‌ركه‌وتوو بن له‌ حوكمداریه‌تیان بۆ میسر و له‌ هه‌موو لایه‌نه‌كان فه‌شه‌لیان هێنا، كه‌ ئه‌م هۆكارانه‌ و چه‌ندین هۆكاری تریش هه‌بوون كه‌ بوون به‌هۆی هه‌ڵنه‌كردن و خۆنه‌گونجاندن و خراپ به‌ڕێوەبردن و نه‌خوێندنه‌وه‌ی شته‌كان وای له‌ ئیخوانه‌كان كرد كه‌ ببنه‌ ڕه‌وتێكی نه‌خوازراو و قبوڵنه‌كراو وه‌كو حزبێكی سیاسی كه‌ بتوانێت حوكمی ئه‌م وڵاته‌ بكات. من ناچمه‌ سه‌ر ئه‌و باس و هۆكاره‌ سیاسییانه‌ی كه‌ بۆچی و چۆن لابران له‌سه‌ر حوكم و به‌ جۆریك كه‌ ئیسلامییه‌كان ناویان ناوه‌ ئینقیلابی سه‌ربازی و ده‌ستی ده‌ره‌كی و هه‌شه‌ ده‌ڵێت نه‌خێر، به‌ڵكو ئه‌مه‌ ده‌نگی گه‌لی میسر و توڕه‌یی و بێزاری ئه‌وان بوو به‌رامبه‌ر به‌م حزبه‌ فاشیله‌ فاشیسته‌ كه‌ نه‌یتوانی وڵات به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاست و دروست به‌ڕێوه‌ ببات و دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی و خۆشگوزه‌رانی بهێنێته‌ كایه‌وه‌ و هه‌ر خودی گه‌لیش له‌سه‌ر ته‌ختی حوكمی لابردن، من باسم له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆچی ئه‌وان بوونه‌ هێزێكی نه‌خوازراو و قبوڵنه‌كراو له‌لایه‌ن خودی گه‌له‌وه‌، چونكه‌ دواجار من به‌ چاوی خۆم بینیم كه‌ ئه‌وكات له‌ گه‌ڕه‌كی ئیبراهیمییه‌ بووم له‌ چێشتخانه‌یه‌كی ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌ دانیشتبووم (كوشه‌ری)یم ده‌خوارد كه‌ خواردنێكی زۆر خۆش و به‌تامی میللی میسرییه‌، بینیم كه‌ چۆن گه‌ل گردبوونه‌وه و‌ خۆپێشاندانیان ده‌كرد دژی مورسی و ده‌گوترا كه‌ ژماره‌ی خۆپێشانده‌ران زیاتر بووه‌ له‌ 30 ملیۆن.

خۆپێشاندانه‌كان دژی مورسی له‌ مانگی حوزەیرانەوە ده‌ستی پێكرد و له‌ مانگی تەموزی 2013 له‌سه‌ر حوكمیان لابرد. ته‌نانه‌ت ئه‌و حزبه‌شیان به‌ یاسا هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ و له‌ ده‌ستوری نوێیان له‌ ماده‌ (74) ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ نابێت هیچ حزبێكی سیاسی له‌سه‌ر بنه‌مای ئایینی یاخود مه‌زهه‌بی دابمه‌زرێت.

*ماستەر لە یاسای گشتی زانکۆی ئەسکەندەریە – میسر

 

 

  • 1