ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ڕانان: سەدیق سەعید ڕواندزی

ئەم ناونیشانەی سەرەوە، ناوی كتێبێكی نووسەر و ڕۆژنامەنووسی بە ئەزموون و دیاری كورد (مومتاز حەیدەری)یە، كە لەبارەی هاوڕێی كۆچكردوو (عەزیز محەمەد) لە چلەی كۆچی دواییدا ئامادەی كردووە. ناوەڕۆكی ئەم كتێبە دوو دیمانەی سەرەكی لەخۆدەگرێت، وێرای ئەوەی لەپێشەكی كتێبەكەشدا، نووسەر بەچەند وشەیەك ناو و ناسنامەی ئەو هاوڕێ تێكۆشەرەی باس كردووە. خوێنەر كە ئەو كتێبە دەخوێنێتەوە، بە كورتی ئاشنای چەندین پرس و بابەتی سیاسی و مێژوویی دەبێت. هاوڕێی كۆچكردوو لەم كتێبەدا بە زمانێك دەدوێت، كە زمانی ڕەنجدەران و چەوساوانە. بۆیە ئامادەكاری كتێبەكە بەهەمان ئەو زمانە كتێبەكەی ئامادە كردووە كە بە بڕوای من ئەمە جوانییەكی بەو كتێبە بەخشیوە، چونكە خاكیبوونی هاوڕێ دەگەیەنێت كە ئەوەندەی مەبەستی بووە وەك ڕۆڵەیەكی ئەم گەلە بدوێت، ئەوەندە مەبەستی نەبووە وەك سەركردەیەك بپەیڤێت.

لەسەرەتای كتێبەكەدا، باسی منداڵی و قۆناغی سەختی ژیانی هاوڕێ عەزیز محەمەد دەكات. كە دایكی هاوڕێ لە سەروبەندی كۆتایی هاتنی جەنگی یەكەمی جیهانی، ئاوارەی باشوور دەبێت و هاوڕێ لەو شارەدا چاو بەژیان هەڵدێنێت. سەرەتای ژیانی بەسەختی و كولەمەرگی دەست پێدەكات و خۆی باس لەوە دەكات كە ئەوەندە هەژار و نەدار بووە شەرمی كردووە بچێتە ناو خەڵكو بەڵام ئەمە نابێتە هۆی گیانی خۆ بەكەمزانین و نائومێد بوون لەژیان. بەڵكو خۆڕاگرانە ڕووبەڕووی ئەو ژیانە دەبێتەوە. تا دەچێتە قۆناغی سەرەتایی و بەداخەوە ناتوانێت خوێندن تەواو بكات، بەڵام دواجار ئەو دەبێتە دەرچووی قوتابخانەیەكی دیكە، كە تا مردنی شوناسی نەمری پێ بەخشی. 

ئەو توانی بگاتە ترۆپكی ڕێبەریكردنی حزبێك كە هەزاران خوێندەوار و ڕۆشنبیر و خاوەن بڕوانامە تیایدا ئەندام بوون. بۆیە ئەگەر هاوڕێ بڕوانامەی خوێندنی نەبێت، ئەوا بڕوانامەی تێكۆشان و شۆڕشی هەبووە. هاوڕێ لەتەمەنێكی زوودا دەبێتە ئەندامی حزبی هیوا. دواتر وردە وردە ئاشنای بیری چەپ دەبێت و لە ساڵی 1946دەبێتە ئەندامێكی حزبی شیوعی. وردە وردە پلەی حزبی دەبڕێت و تا لەساڵی 1959دا دەبێتە ئەندامی بیرۆی سیاسی و لێپسراوی دارایی، كە بەشێكی هەستیار بووە لەناو حزبدا. لە سۆنگەی ئەو بیر و باوەڕەشیەوە زیندان و ڕاوەدوونانی زۆر دەبینێت.

لەبەشێكی كتێبەكەیدا، باسی ژیانی سەختی زیندان و ئەو دۆخە دەروونییە دەكات كە زیندانییەكانی تێدا بووەو كە ئەگەر مرۆڤ خاون بڕوا و خۆڕاگرییەكی بەهێز نەبێت، ئەوا لە ڕووی دەروونی و جەستەییەوە دەڕووخێت. بەڕووخانیشی خزمەتێكی زۆر بە دوژمنان و نەیارەكانی دەكات، هاوكات گیانی سەدان كەسی تریش دەخاتە بەر مەترسی پەتی سێدارە. هاوكات ڕەخنەش دەگرێت كە هەندێك كاریان كردووە لە زیندان هەڵە بووە و نەدەبوو بیانكردایە كە ئەوكات لایان وابووە ڕاست بووە. بۆنموونە لەسەردەمی شۆڕشی چواردەی تەمووز و پەیوەندی نێوان ئەوان و پارتی، ئاماژە بەوە دەكات كە زمانی گفتوگۆمان نەبوو. واماندەزانی ڕاستی هەر لای خۆمانە. هاوكات ڕەخنەی ئەو بارودۆخەش دەكات. كاتێكیش بەعسییە فاشییەكان دەسەڵات دەگرنە دەست، ئیدی دەكەونە وێزەی هاوڕێیان و هەزاران كەسیان لێ شەهید و زیندانی دەكەن.

لەبارەی ئەوكات هاوڕێ لە دیمانەكەیدا ئاماژە بەوە دەكات كە چووەتە لای بارزانی نەمر لە قەڵادزێ، ئەویش ئامێزی بۆ كردوونەتەوە و داڵدەی داون و هەوڵی ئەوەیداوە دڵنەواییان بكات و ناكۆكی ڕابردوو لەبیر بكەن. لەبارەی پرسیارێكی كە ئەو چۆن ئەو بەرپرسیاریەتییە هەڵدەگرێت كە ماوەی سی ساڵ سكرتێری حزب بووە، هاوڕێ عەزیز ڕاشكاوانە لە بەرپرسیاریەتی ڕاناكات و دان بەهەڵە و كەموكورتییەكان دەنێت. باس لەوەش دەكات كە ئەو نەیویستووە تاكلایەنە بڕیارێك بدات. ئەو گەرچی بە قۆناغی خوێندەواری و پلەی بڕوانامە، لە زۆربەی هەرە زۆری سەركردە و هاوڕێكان، لەدواوەتر بووە، بەڵام ئەو ماوەی كە ڕێبەرایەتی حزبی كردووە كە هەزاران خاوەن بڕوانامەی بەرز تیایدا ئەندام بوون، هەوڵیداوە لەئاست ئەو ئەرك و بەرپرسیاریەتییە مێژووییە بێت كە پێی سپێردراوە.

لەبارەی پرسی یەكسانی نێوان ژن و پیاویش، هاوڕێ بۆچوونی خۆی دەربڕیوە كە لای ئەو هیچ جیاوازیەكیییان نییە. ئەو چونكە پەروەردەی دەستی دایكێكی چەوساوە بووە و لەسۆزی باوك بێبەش بووە. ئیدی هەموو پەیوەستبوونێكی ژیانی خۆی لەڕووی پەیوەندەی خێزانیییەوە لە دایكی بینیوە. بۆیەشە سەرەتای ئەو تێگەیشتنە یەكسانخوازییە و بەهێز تەماشاكردنی ئافرەت وەك بوونەوەرێكی خاوەن ئیرادە لەدایكییەوە بۆ دروست بووە. چونكە چەندین جار ئاوارەیی و دەربەدەری بینیوە لە سۆنگەی ژیانی سیاسی كوڕەكەی، دواجاریش توانیویەتی ڕۆڵەیەك پێ بگەیەنێت كە لەخزمەت گەل و خاكەكەی تێكۆشان بكات. تەنانەت هاوڕێ ڕەخنەش لە نائامادەیی ڕەگەزی مێ دەگرێت لە كۆڕ و كۆبوونەوە و چالاكییە حزبییەكاندا، بە حزبەكەی خۆیشییەوە كە نابێ ئامادەیی ئافرەت هێندە سنووردار بێت.

لە وەڵامی پرسیارێكی دیكەدا لە بارەی دەوڵەتی كوردی، هاوڕێی كۆچكردوو دەڵێت: دەبووایە سەد ساڵ بووایە خاوەن دەوڵەت بوواین، بەڵام بونیادنانی دەوڵەت زەمینەی خودی و بابەتی، هەڵومەرجی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی دەوێت. دەبێ لەسەرەتادا پایەكانی دروستكردنی دەوڵەت بونیاد بنێین ئەوكات بیر لە دروستكردنی بكەینەوە. دەنا ناتوانین بێ زەمینەی سیاسی و مێژوویی، دەوڵەت دروست بكەین.

بەشێوەیەكی گشتی لەو كتێبەدا، هاوڕێ عەزیز تیشك دەخاتە سەر زۆر پرس و بابەتی سیاسی و مێژوویی، هاوكات مێژووی خەباتی حزبی شیوعیش. ئەو دوو دیمانەیە ئەگەر فراونتر بووایە، بڕوام وایە بایەخی زیاتری دەبوو لە ڕووی مێژوویی و پەردەلادان لەسەر بەشێك لە واقیعی سیاسی كۆمەڵگەی كوردی. چونكە هاوڕێی كۆچكردوو لە پەراوێزی گێڕانەوەی ڕووداوەكاندا، باسی زۆر پرس و بابەتی سیاسی و مێژوویی گەلی كوردی كردووە، بەتایبەتیش لەسەرەتای ساڵانی چلەكانەوە تا ڕاپەڕین.

لە كۆتاییدا دەستخۆشانە لە مامۆستا (مومتاز حەیدەری) دەكەم، كە هەمیشە پۆرترێتی كەسایەتییە ناودارەكان و تێكۆشەرانی گەلی كورد، بە خامەكەی دەكێشێت. دڵخۆشم كە دەبینم لەو تەمەنەشەوە، هێشتا لە ژوانی نووسین و كتێبدایە. بەهیوای تەمەندرێژی و بەرهەمی زیاتر بۆ نووسەر و بنەماڵەی دیار و ڕۆشنبیر و تێكۆشەری حەیدەرییەكان بەگشتی.

*پەراوێز/ناوی كتێب (عەزیز محەمەد ناو و كتێبێكی گەورەی مێژوویی) نووسین و ئامادەكردنی مومتاز حەیدەری/ بڵاوكراوەی ئەرشیڤی نووسەر/2017.

 

  • 1