ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەهای خەیاڵی نووسین بە تەنیا نەبەستراوەتەوە بەڕابردووەوە، وەكو ئەفسانەناسی و كەلەپورناسی گرنگی پێدەدەن، بەڵكو گرێدراوە بەو ویست و ئەو شتانەی كە داهاتووی لەسەر بونیات دەنرێت، ئەم تێزە داوای وێنەی زیندوومان لێدەكات لەو شتانەی كە ژیان گەرەكیەتی، بەتایبەتی وێنەی ئازادی و خۆشگوزەرانی كە واقیعی مێژوویی دەنووسێتەوە، نەك ئەو وێنەیەی كە لەترسی بیركردنەوە ئینسانی تیا گەمارۆدراوە، وەزیفەی نووسین ئەلێرەوە دەست پێدەكات. 

بۆیە خەیاڵ ئەو قەید و بەندانە ڕەت دەكاتەوە كە تارمایین بەسەر ئازادی بیركردنەوە لەلایەك، ڕەتكردنەوەی وەزیفەی ڕەخنەیی بەگوناه و تاوان كە لەلایەن دەسەڵاتی چاودێری و كۆمەڵگەی هەژموونكراو بە دەسەڵاتی سیاسییەوە لەلایەكی تر. ئەمە ئەگەر خەیاڵ لەو خەونانەی دوورخستینەوە كە كۆمەڵگە بە مەحاڵی تێگەیشتووە و لەهەندێ‌ حالەتدا تابۆ و قەدەغەی كردووە، ئارگۆمێنت بۆ بەئاسایی وەرگرتنی ئەم تێگەیشتنە، هێنانەوەی نموونەی ئەفسانەی پرۆمیسۆسە، چونكە پرۆمیسۆس تەنیا ئەو سیمبولە نییە كە بۆ سەلماندنی ئەفسانەی نووسراو لەپێناو سەلماندنی شارستانییەت بە نموونە بهێنرێتەوە، بۆیە پرۆمیسۆس وەكو نموونەی بەهێزی ئەفسانە وەردەگرین، چونكە ململانێ‌ كردن لەگەڵ خواكانی دەسەڵات و ئەو كەرەستانەی كە دەسەڵات بەهەموو كایەكانی خۆیەوە ڕێگری بەردەم خەیاڵی نووسین و خەیاڵەكانی دیكەی زانستیین، لەڕێگەی مەعریفەوە دەسەلمێنرێت و وێنەی جێكەوتە لەزەینی ئینسانی ئاسایی ڕەت دەكاتەوە كە لەبری بیركردنەوە بۆ گۆڕینی ستایلی ژیان، وێنەیەكی ترسناكی لەلا جێكەوتە كردووە، نووسەر ئەمە ئەرك و بەرپرسیارێتییەكەیەتی. 

بەشێكی گرنگ لەخەیاڵ كردن لەنووسیندا، پەیوەندی ناڕاستەوخۆی بە كایەی سایكۆلۆژییەوە هەیە، فرۆید ژیانی كاریگەری نائاگاهی و ناهۆشیاری چالاك كردووە و دەیكات بە یاسا و ڕێسایەك كە هەژموونی بەسەر عەقڵدا هەیە و ترساندوویەتی، ئەو هەژموونەی كە ژیانی كۆنتڕۆڵكراوی كردووە بە واقیع، واقیعێك كە كاریگەری بەسەر ستایلی بیركردنەوەی نووسەر و ڕەخنەی خەیاڵییەوە هەیە، تاكو بەهای مەعریفە لەلای خوێنەر و بینەر نەبێ‌، ڕەخنەگرتن لە عەقڵانییەت لەوێوە سەرچاوەی گرتووە كە خەیاڵ وەكو مەحاڵ تەماشا دەكات، یان بە پێوەری لۆژیكی كاری لەسەر ناكات، چونكە ئەو فەزایەی كە عەقڵانییەتی جێكەوتە كە لەلایەن دەسەڵاتەوە ڕەواجی وەرگرتووە، هەموو بەربەستەكانی بۆ دژایەتی كردنی خەیاڵە بەتایبەتی لەلای نووسەر و هونەرمەند.

كێشەی نەمانی خەیاڵ لە ئینسانەوە دەست پێدەكات كە هیچ پێوەرێكی بەدەستەوە نەماوە كاری پێبكات، ئەمە بیرۆكەكەی فۆكۆمان بۆ زیندوو دەكاتەوە كە لەدوای مردنەكەی نیچەوە بۆ چەمكی خودا، باسی لە مردنی ئینسان كرد، كرۆكی باسەكە هەڵكۆڵین بوو لە بنچینەی نەمانی ئەو بەهایەی كە ئینسانی لەڕێگەی عەقڵانییەتەوە والێكرد بەر لەخۆی خەیاڵی خۆی بكوژێت، ئێستا ئەم سۆبجێكتە لەئەدەبیاتیشدا ڕەنگیداتەوە بەتایبەتی كە لەشیعری هاوچەرخدا ئەو چێژە نەماوە بۆ خوێنەر، ئەو پنتە نەماوە بۆ بیركردنەوە كە دەقێك دەخوێنرێتەوە، كە ئەدیب هەموو مەبەستەكەی خۆسەپاندنە لەبری ئەوەی بیەوێ‌ بەهای ئینسانییەت بگەڕێنێتەوە، لەبری ئەوەی زمانێكی دەرەوەی لۆژیكی سیاسی بسەپێنێ‌، ئەم فەزایە خەیاڵی كۆمەڵگەشی كوشت نەك تەنیا تاك، كەواتە بەراورد لەنێوان خەیاڵی نووسین و نووسینی خەیاڵی هیچ مانایەكی نییە، ئەگەر خەیاڵەكە بۆ گۆڕینی بەهای ئەدەبی.

  • 1