ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

زمانی جه‌سته‌(body language) یه‌كێكه‌ له‌ نیمچه‌زانسته‌ نوێیه‌كان و بازاڕێكی گه‌رمی هه‌یه‌ له‌ دونیادا. له‌ كوردستانیش خه‌ریكه‌ وه‌ك هونه‌رێكی (ناوازه‌!) پێشوازیی لێده‌كرێت. لێرەدا بەكورتی ده‌توانین له‌ هه‌ندێ ڕووه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ی بكه‌ین:

 1))ئه‌م جۆره‌ سه‌رگه‌رمییانه‌ گه‌ر سودێكی بچوكیشی هه‌بێت ئه‌وا سوده‌كه‌ی بۆ چینە باڵاكان و سیسته‌می سه‌رمایه‌دارییه‌. میدیا و كلاس و په‌رتوك و بازاڕی ئه‌وانی پێ گه‌رم ده‌كرێت. هاوشانی ئه‌مه‌ به‌زمی تریش زۆربوون وه‌ك: یۆگا، گه‌ڕانه‌وه‌ی عیرفانی شه‌رقی له‌ غه‌رب، ده‌روونناسیی مامه‌ڵه‌ و بازرگانی و هاوڕێیه‌تی و هتد. مرۆڤ له‌ ژینگه‌ و چوارده‌وری خۆیدا ده‌توانێت جووڵه‌ی نزیكه‌كانی خۆی بناسێته‌وه‌. له‌ كورده‌وارییشدا، ژنێكی ساده‌ له‌پێگه‌ی دایكدا باشترین نیشانه‌ناسی مناڵه‌كانی خۆیه‌تی و جووڵه‌كانیان دركده‌كات. ئێستا تۆمه‌تبار و تاوانباری سه‌ره‌كی بریتییه‌ له‌ هەلومەرجە كۆمەڵایەتییەكە(سیستەمەكە) كه‌ مرۆڤی تووشی ده‌یان ڕه‌فتاری ناكۆك و ناخۆش كردووه‌‌ و كێشه‌ی ئینسان له‌ كۆی سیسته‌مه‌كه‌دایه‌ نه‌ك هه‌ندێ جووڵه‌ی له‌ش كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی میكانیكی و پێشوه‌خت ماناكانیان دیاریكراوه‌.

(2)ئه‌و یاسایه‌ی كه‌ گوایا %93ی ده‌ربڕینه‌كانمان نا-زاره‌كیین و له‌ڕێگه‌ی له‌شه‌وه‌یه‌ و %7 زاره‌كییه‌ و هتد، لای خۆیشیان ڕه‌خنه‌ و ڕه‌تكردنه‌وه‌ی له‌سه‌ره‌. من ئه‌م یاسایه‌م لای (ئه‌لبێرت میحرابیان) بینیوه‌ و خۆیشی پێی وایه‌ جموجوڵه‌كانی مرۆڤ له‌م كه‌لتوره‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌لتور ده‌گۆڕێن. بۆیه‌ مه‌دلوله‌كانیشیان هه‌ر ده‌گۆڕێن. زمان زاره‌كی بێت یان نازاره‌كی ڕه‌هه‌ندێكی ته‌ئویلی و هێرمۆنۆتیكییان هه‌یه‌.

 (3)ده‌یان هه‌ڵه‌ و پارادۆكس له‌ جوڵه‌كانی له‌شدا ده‌ستنیشانكراوه‌ كه‌ ئه‌م نیمچه‌زانسته‌ ناتوانێت وه‌ڵامیبداته‌وه‌. بۆنمونه‌، تۆ كه‌سێكی ڕاستگۆیت به‌ڵام له‌ترسی ئه‌وه‌ی به‌رامبه‌ره‌كه‌ت بڕوات پێنه‌كات تووشی جووڵه‌یه‌ك ده‌بیت كه‌ له‌ جووڵەی درۆ ده‌چێت. ئه‌م نیمچه‌زانسته‌ دیاله‌كتیكیی نیه‌ و پتر میكانیكییه‌. بۆیه‌ نیشانه‌ناسییه‌كی ساده‌ و نادیاله‌كتیكییه‌. چونكه‌ خه‌سڵه‌ت و سایكۆلۆژیای مرۆڤه‌كان جیاوازه‌. ‌مرۆڤ ده‌توانێت نمایش بكات. ده‌توانێت واخۆی ده‌ربخات كه‌ واخۆی ده‌رده‌خات.

 (4)دیوه‌ ڕیكلامییه‌كه‌ی ئه‌م سه‌رگه‌رمییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بینینی یه‌كه‌م له‌ بازرگانی و دیداری دیكه‌دا گرنگه‌. دیاره‌ مرۆڤ هه‌رگیز له‌ سه‌ره‌تا و بینینی یه‌كه‌مدا قابیلی ناسین نیه‌. ئه‌وه‌ جۆرێكه‌ له‌ ئوستوره‌ و ئه‌فسانه‌. مرۆڤ وه‌ك توێكڵی پیاز كۆمه‌ڵێك شه‌خسیه‌تی له‌ناویه‌كی جیاجیای هه‌یه‌ و به‌پێی هه‌لومه‌رج ده‌یانگۆڕێت. پاشان مرۆڤ كاڵا نیه‌ تاكو له‌ بینینی یه‌كه‌مدا بڕیاری له‌سه‌ربده‌یت و كۆنترۆڵی بكه‌یت و ڕوانینێكی به‌سه‌ردا بسه‌پێنیت. هه‌میشه‌ش دیداری یه‌كه‌م جیایه‌ له‌ دیداره‌كانی دواتری مرۆڤ. دیداری یه‌كه‌م پڕه‌ له‌ نمایش و ماسك كه‌ كه‌سه‌كه‌ خۆیشی به‌ئاسانی بۆی ته‌فسیرناكرێت. هه‌ندێ جووڵه‌ له‌ مرۆڤدا هه‌ن كه‌ بۆ خۆیشی قابیلی ته‌فسیر نین.

 (5)ئه‌م نیمچه‌زانسته‌ په‌یوه‌ندییه‌كی ئۆرگانیی به‌ ده‌روونشیكارییه‌وه‌ نیه‌، ته‌نیا هێنده‌ نه‌بێت كه‌ ده‌وترێت مرۆڤ نائاگایانه‌ و له‌ نه‌ستی خۆیدا هه‌ندێ جووڵه‌ی له‌ش‌ ده‌رده‌بڕێت كه‌ پێچه‌وانه‌ی ناوه‌وه‌یه‌تی. له‌ڕاستیدا نه‌ست و ناخودئاگا مه‌سه‌له‌یه‌كی ئاڵۆزه‌ و ته‌نیا له‌ جه‌سته‌دا كورتنابێته‌وه‌. ئه‌و كاتانه‌شی كه‌ له‌سه‌ر جه‌سته‌ ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌م زانسته‌ ده‌ره‌قەتی نایه‌ت. بۆنمونه‌: به‌پێی فرۆید له‌ده‌م‌ده‌رچوون و له‌ده‌ستده‌رچوون هه‌یه‌ كه‌ له‌ هۆكاری كۆن و سه‌یروسه‌مه‌ره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن. بۆنمونه‌: ئه‌مڕۆ تۆ گرژییه‌كی ده‌روونییت هه‌یه و له‌ «دیبه‌یت»ێكدا كاری تێكردوویت‌، كه‌ ڕه‌نگه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ڕابردوویه‌كی دوور نه‌ك ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ی دیبه‌یته‌كه‌‌.

 )6)) له‌ ده‌روونشیكاریی لاكاندا، زۆر جووڵه‌ هه‌ن مانایان نیه‌، به‌ڵام ناشتوانین له‌ ژیانی شه‌خسه‌كه‌ بیكه‌ینه‌ده‌رێ. كچه‌كه‌ی ستالین باسی جووڵه‌ی ده‌ستی باوكی ده‌كات له‌ چركه‌كانی سه‌ره‌مه‌رگدا كه‌ گوایا هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ دكتۆره‌كان كردووه‌. به‌ڵام ژیژه‌ك پێی وایه‌ ئه‌م جووڵه‌یه‌ هیچ مه‌دلولێكی دیاریكراوی نیه‌ و ژویسانسی ڕووته‌، واته‌ «زیاده‌«یه‌كی تاریك و ته‌فسیرنه‌كراوه‌. مادام ستالین پێشوه‌خته‌ پیاوێكی توند بووه‌، ئیتر به‌پێی ئه‌و توندییه‌ حوكم به‌سه‌ر جووڵه‌ی ده‌ستیشیدا ده‌ده‌ن له‌ كاتی مردندا. له‌نێوان ده‌روون/جه‌سته‌، دال/مه‌دلول، جووڵه‌/مانادا پێچ و پچڕان هه‌یه‌. جگه‌ له‌وه‌ی جووڵه‌ هه‌یه‌ خووه‌، ڕێكەوتە.

 (7)له‌سه‌رده‌می سه‌رمایه‌داریی دواییندا كه‌ ئێستایه‌، دونیا به‌ره‌و بێمانایی و نیهیڵیزم ڕۆیشتووه‌ و ده‌یانه‌وێت له‌م نمایشه‌ نیمچه‌زانستییه‌ گاڵته‌جاڕانه‌دا بۆ «مانا» بگه‌ڕێن. بۆنمونە پێشتر له‌ كێشەكەی عەبدوللە‌تیف سه‌له‌فی و هتدا، گرنگ نیه‌ كابرا له‌ ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ درۆده‌كات یان قه‌له‌قه‌، كه‌یسه‌كه‌یان ڕوونه‌ و پێویست به‌ فاڵگرتنه‌وه‌ ناكات.

 8) لە كەلتوری ئێمە و كەلتورەكانی خۆرهەڵات بەگشتییدا، جەستە پڕە لە ڕاز و ڕەمز و بەشێوەیەكی میكانیكی ناخوێنرێتەوە. واتە گەر لە جەستەدا ڕەهەندێكی تەئویلی و ئاڵۆز هەبێت، ئەاو ئەم ڕەهەندە لە كەلتورە خۆرهەڵاتییەكاندا ئاڵۆزتردەبێت و جەستە چەندین پێچ و پەردەی هەیە بۆ خۆشاردنەوە. بەر لەم جۆرە زمانە جەستەییە، پێویستمان بە هەڵدانەوەیەكی فیكری و مێژوویی درێژخایەنە. بە دەربڕینێكی تر، جەستەی خۆرهەڵاتی زیاتر «نادوێت» تا «بدوێت». ئەوەی دەریدەبڕێت زۆر كەمترە لەوەی كە دەیشارێتەوە.

 سەبارەت بەوەش كە كەلتوری ئێمەش لەناو جیهاندا دەژی و كاریگەرە بەو سیستەمە جیهانییە، بۆیە ڕەنگە باشتر بێت بڵێین: ئەمڕۆ بەدەر لەم كۆلكەزانستە، زمانێكی گەورەتری جەستە لەئارادایە كە بریتییە لە مۆد و ژێست و جووڵەكانی جەستە كە بازاڕەكان و ئەستێرەكان و ماركەكان و كۆمپانیاكان، ئاماژە و مەدلولەكانی دیاریدەكەن: لەم مەراسیمانەدا، جەستە هیچ زمانێكی بۆ نامێنێتەوە لە «زمان» بچێت. هەر بەو چەشنەی كە زمان لە هەواڵەكان و لای كاندیدەكان، ڕەهەندێكی فاشیۆنی و ڕیكلامی وەردەگرێت، بەتایبەت لای بەشێك لە ژنە كاندیدەكان كۆی جەستە دەبێتە زمانێك و هەموو ئاماژەكانی پۆڕنۆگرافیای تیا دەردەكەوێت. جەستە وەك شتێك نا كە بدوێت، بەڵكو وەك خودی زمان كە مەودای نێوان سیاسەت و پۆڕنۆ دەسڕێتەوە.

  • 1