ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەشی هەشتەهەم

{په‌یوه‌ندی تیۆر و پراکتیک له‌ حیزبی کۆمۆنیست دا}

بوونی به‌کردار و به‌رجه‌سته‌ی حیزبی کۆمۆنیست، له‌ تێورو پراکتیکدا ئه‌توێته‌وه‌. واته‌ تێوری هه‌ر حیزبێک، چاوگی زانستی به‌کرداری کردنییه‌تی له‌ ناو کۆمه‌ڵدا، هه‌روه‌ها پراکتیکیش لایه‌نی پرۆسیس کردنی چاوگی حیزبه‌.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ تێورو پراکتیک په‌یوه‌ندییه‌کی دیالێکتیکی ده‌یان به‌ستێـت به‌یه‌که‌وه‌،‌و ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دیالێکتیکییه‌ ده‌توانێت ئامانج و هه‌وڵه‌کانی حیزبمان بۆ ده‌ستنیشان بکات.

تێور لایه‌نێکی ووته‌یی و نووسراوی حیزبه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیاتر هه‌موولایه‌نه‌کانیڕامیاری و هزری و ده‌ربڕی ئایدۆلۆجیای حیزب ده‌بێت، هه‌روه‌ها ده‌ستنیشان کردنی ستراتیژ و دیالۆگ کردن له‌گه‌ڵ ده‌وروپشت و هه‌موو ئایدۆلۆژیه‌کانی، تاودانی ڕه‌خنه‌و جیاوازبوونه‌کانی له‌گه‌ڵیاندا، ناوه‌ڕۆکی تێوری حیزب پێک ده‌هێنێت.

به‌ڵام پراکتیک کردنی تێوری له‌ لایه‌ن ئه‌ندامه‌کانی حیزبه‌وه‌ بریتییه‌ له‌ به‌رجه‌سته‌ کردنی تێوورو پرۆسیس کردنی ئامانج و هه‌ڵوێسته‌کانی له‌ ناو کۆمه‌ڵ و چینی کرێکاردا. واتا ناتوانرێت تێور بێ پراکتیک ده‌وره‌ زانستییه‌که‌ی خۆی ببینێت و، هه‌روه‌ها پراکتیکیش ناتوانیت به‌ ئامانجی کرداری خۆی بگات،هه‌تا تێور چاو ساغی نه‌کات. واته‌ خواسته‌کانی تێور له‌ ڕێگه‌ی پراکتیک کردنییه‌وه‌ جێ به‌جێ ده‌بێت.

پراکتیکیش پرۆسه‌ی به‌ کرداری کردنی تێوره‌و به‌رجه‌سته‌کردنی مێشکی حیزبه‌. به‌م پێودانگه‌ تێورلایه‌نی مێشکی حیزب پێکده‌هێنێت و پراکتیکیش ده‌ووری دڵی حیزب ده‌بینێت. که‌واته‌ ئه‌م دوو لایه‌نه‌ی حیزب پێکه‌و بوونیان له‌ یه‌ک کات و ساتدا. گرنگی و به‌هاکه‌یان ده‌توانێت ده‌ستنیشانی په‌یکه‌رو ناوه‌ڕۆکی حیزب بکات.

هه‌روه‌ها ده‌توانرێت له‌ ڕێگه‌ی په‌یوه‌ستی ئه‌و دوو لایه‌نه‌وه‌ ئاسۆکانی حیزب و هه‌وڵه‌کانی و ئامانجه‌که‌ی ده‌ستنیشان بکرێت. واتا ئه‌گه‌ر تێور چووه‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئامانج و ئاواته‌کانی چینی کرێکار ده‌ربڕێت. ئه‌وا پراکتیکیش به‌پێی ڕێنوێنی کردنی تێوری و جووت کردنی له‌ گه‌ڵدا، ده‌توانێت خواسته‌کانی پرۆلیتاریا به‌رجه‌سته‌ بکات له‌ ناو کۆمه‌ڵدا.

لێره‌وه‌ و له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ ده‌چینه‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ پێوانێکی زانستی بۆ(حککع) و بزووتنه‌وه‌ی بنیاتنان بکه‌ین و بتوانین له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی ئه‌و دوولایه‌و هه‌وڵه‌کانیان له‌ پێناوی چ دایه‌ بخه‌ینه‌ ڕوو.

ئه‌وه‌نده‌ی (حککع) یاری و باز بازێنی به‌ڕێنوێنی و لایه‌نی تێوری خۆی ده‌کرد، ئه‌وه‌نده‌ به‌ئامانجی بزووتنه‌وه‌ی چینی کرێکار مامه‌ڵه‌ی نه‌ده‌کرد. هه‌ر لایه‌نێکی له‌ لایه‌نه‌کانی ناو تێوری ئه‌و حیزبه‌ بگرێت.به‌رگه‌ی یه‌ک هه‌ڵوێستی به‌ پراکتیک کردنی ئامانجێکی حیزبه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی خۆی نه‌ده‌گرت، بێجگه‌ له‌وه‌ی که‌ هه‌موو به‌هاکان له‌حیزبدا له‌ ڕێگه‌ی ئاوه‌زێکی برنیشتاینییه‌وه‌ جێ به‌جێ ده‌کرا، ده‌وترا تێور هیچ شتێک نییه‌ به‌ڵام پراکتیک هه‌موو شتێکه‌. واتا ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ش له‌ سه‌ره‌تا دا له‌ ڕێگه‌ی دیالۆکه‌ نادیالێکتیکییه‌کانییانه‌وه‌ ده‌رکه‌وت، به‌ڵام له‌ دواتردا به‌ شێوه‌یه‌کی ڕوون و ئاشکرا ئه‌و ووته‌ زایه‌ ده‌رنه‌ده‌بڕا به‌ڵام له‌ هه‌ڵسووکه‌وتی پراکتیک کردنیدا، زاناو لێهاتوویان تاوده‌دا. هه‌تا گه‌یاندبویانه‌ ئه‌و ئاسته‌ی که‌ئه‌ندام وه‌رگرتن له‌ حیزبدا، په‌یوه‌ست نه‌ده‌کرا به‌وه‌وه‌ که‌ چه‌ند تێوری حبزب یان ستراتیژوو سیاسه‌تی حیزب وه‌رده‌گرت و قبووڵه‌، به‌ڵکو کۆمه‌ک کردن مه‌رج بوو و هه‌روه‌ها ده‌ستنیشانی ئه‌ندامێتی حیزبیشی ده‌کرد. بێجگه‌ له‌وه‌ی که‌تێوری و ئایدۆلۆژیای حیزبیان سه‌ربه‌ چینی کرێکار و هه‌ڵئینجاوی ئایدیای مارکسیزم نه‌بوو. به‌ڵکو تێکه‌ڵ وپێکه‌ڵ کردنی چه‌ند هزری ئایدۆلۆژیای بۆرژوازی بوو و ده‌یانکرد به‌ ترۆپکی لێکدانه‌وه‌و توێژینه‌وه‌ی مارکسیزم.

بزووتنه‌وه‌ی بنیاتنانیش له‌ هه‌مان خانه‌دابوون و له‌هه‌مان چوارچێوه‌ی تێوریدا مامه‌ڵه‌یان ده‌کرد. واتا ئاوه‌زی تێور هیچ شتێک نییه‌ و پراکتیک هه‌موو شتێکه‌. ئه‌م ووته‌زایه‌ بۆخۆی خاوه‌نی تێورییه‌که‌یه‌تی. بۆیه‌ ئێمه‌ لێره‌شدا ده‌ڵێین مامه‌ڵه‌ کردنی له‌گه‌ڵ ئه‌و تێوره‌دا و به‌و شێوه‌ ناوازه‌ پارتایه‌تییه‌،تا کاتی گرتنی کۆنفراسی دووه‌میان شتێکی ڕوون و ئاشکرابوو.

هه‌روه‌ها له‌ دوای ئه‌وه‌شه‌وه‌ ناتوانرێت جیاوازیییه‌کی ئه‌و تۆ ببینرێت چونکه‌ ئاوه‌زییان بیرکردنه‌وه‌یه‌کی جیاوازی له‌ گه‌ڵیاندا تێ نه‌په‌ڕاندووه‌. بۆیه‌ له‌ زۆر لایه‌نیدا چوونه‌ته‌وه‌ سه‌ریه‌ک سیستمی ئاوه‌زی هزری و یه‌ک دیدوتێز ڕێنوێنیان ده‌کات،ئه‌ویش به‌هۆیه‌کی یه‌ک جیهان بینی نادروست و نه‌ خۆش.

نزار عبدالله له‌ ووتاری (ده‌رک و میتودلۆژی کۆمۆنیزمی کرێکاری (ئینتقالی چینایه‌تی)دا که‌له‌ کۆنفرانسدا خوێندویه‌تییه‌وه‌ درکێکی زۆر ناڕۆشنی له‌سه‌ر پیوه‌ندی تێور و پراکتیک هه‌یه‌ له‌ناو حیزبداو هه‌روه‌ها لێکدانه‌وه‌یه‌کی زۆر کورتی له‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نه‌ کردووه‌ و نه‌یتوانیوه‌ ئاوه‌زێکی دیالێکتیکی ڕاڤه‌ بکات له‌به‌رجه‌سته‌ کردنی په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیک.

نزار عبدالله له‌ باره‌ی تێورو پراکتیکه‌وه‌ ده‌ڵێت [ کاتێک منسوری حیکمت له‌وه‌ڵامی پرسیارێکدا پێناسه‌ی کۆمۆنیزمی کرێکاری ده‌کات له‌ نووسراوی (جیاوازیه‌کانمان)دا ده‌ڵێت کۆمۆنیزمی کرێکاری بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، مه‌کته‌بێکی فکرییه‌ و به‌چه‌ند شتێکی تریش پێناسه‌ی ده‌کات. لێره‌دا تێورو پراکتیک له‌یه‌ک جیاناکاته‌وه‌ و به‌یه‌ک شت ته‌عریفی ده‌کات. دروسته‌ که‌ مارکسیزم له‌گه‌ڵ کۆمۆنیزمی کرێکاری دا وه‌کو بزووتنه‌وه‌یه‌کی ماددی ئاوێزان بووه‌ و مورشیده‌ عه‌مه‌لیه‌که‌یه‌تی، به‌ڵام ئه‌مه‌ هۆیه‌ک نییه‌ بۆ جیانه‌کردنه‌وه‌ی تێور له‌ پراکتیک (ل _48 _ باس و به‌ڵگه‌نامه‌کانی کۆنفرانسی دووه‌می کادرانی حیزبی کرێکارانی کۆمۆنیست _ عێراق _ کانوونی دووه‌می_2000) ] بێگومان هه‌موو بزوتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی بزووتنه‌وه‌یه‌کی هزری خۆشی هه‌یه‌. به‌ڵام مه‌رج نییه‌ هه‌موو بزووتنه‌وه‌یه‌کی هزری بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌پشت بێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و بزووتنه‌وه‌ هزرییه‌ سه‌ر به‌ ڕه‌وه‌ندێکی چینایه‌تی بۆرژوازی یان وورده‌ بۆرژوازیش بێت. چونکه‌ جاری وا هه‌یه‌ ئه‌ندێشه‌کانی ئه‌ندێشه‌مه‌ندێک ته‌نها له‌چوارچێوه‌ی توێژینه‌وه‌ و نووسراوێکدا ده‌مێنێته‌وه‌ و ناچێته‌ ناو دنیای پراکتیکه‌وه‌.

به‌ڵام بۆ (کۆمۆنیزمی کرێکاری ) ئه‌م لایه‌نه‌یان جیاوازییه‌کی هه‌یه‌. چونکه‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند ئه‌ندامێکی که‌میش بن یان له‌ناوچه‌یه‌کی به‌رته‌سکدا بجووڵێن له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا سه‌رچاوه‌یه‌کی هزرییان هه‌یه‌. به‌ڵام ئه‌م سه‌رچاوه‌یه‌ له‌گه‌ڵ خواست و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی چینی کرێکاردا لێک جوودا و ناوازه‌ن. بۆیه‌ پراکتیک کردنیان به‌پێی تێوره‌که‌ی پراکتیکێکی وورده‌بۆرژوازییانه‌ ده‌بێت.له‌په‌ڕه‌گراڤه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌داو له‌ تێڕوانینه‌کانی منسوری حیکمت دا، کێشه‌ی تێور و پراکتیک جوداکراوه‌ته‌وه‌ و هه‌روه‌ها بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی و لایه‌نه‌ تێورییه‌که‌ی سه‌ر به‌چینی کرێکار و هه‌ڵئینجاوی میتۆد و هزرو فه‌لسه‌فه‌ی مارکسیزم نییه‌.

بۆ زۆرتروڕوون تر ڕوون بوونه‌وه‌ی ئه‌م دیده‌ی ئێمه‌ له‌و په‌ره‌گراڤه‌ی سه‌ره‌وه‌یدا، زۆر به‌ڕوونی دیاره‌ و ده‌ڵێت بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی بریتییه‌ له‌ هه‌وڵه‌ پراکتیکه‌که‌ی و مه‌کته‌بی فکرییه‌که‌یشی بریتییه‌ له‌لایه‌نه‌ تێورییه‌که‌ی.

به‌ڵام ڕه‌خنه‌ی نزار عبدالله ته‌نها له‌پێناوی ئه‌وه‌دایه‌ که‌ به‌رگی نامارکسیست بوونی ڕه‌خنه‌که‌ی خۆی له‌ڕێگه‌ی درکێکی ناڕۆشن و دۆگماوه‌ په‌رده‌پۆش بکات. ئه‌گینا نه‌چووه‌ته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار و سه‌رچاوه‌ی ئه‌و تێڕوانینانه‌ ڕیڤیژینیزمه‌، وه‌له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ ناتوانێت ئامانجێک به‌ لێکدانه‌وه‌که‌ی نزار عبدالله ببه‌خشێت، بێجگه‌ له‌سه‌ر لێشێواوی و دڕدۆنگی له‌ڕه‌خنه‌کاندا. هێشتا ئاوه‌زی نزار عبدالله له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بنجی گرتووه‌، که‌مورشیدی (ڕابه‌ری) پراکتیکی (کۆمۆنیزمی کرێکاری) مارکسیزمه‌. ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ لێکدانه‌وه‌یه‌کی هه‌ڵه‌ هیچی تریان لێ سه‌وز نابێت. ئه‌گینا تیۆر و پراکتیک به‌ هه‌ردووکیان له‌ دوو شوێندا یه‌ک جه‌سته‌ پێک ده‌هێنن. چونکه‌ مارکسیزم ئه‌توانێت ته‌نها له‌ چوارچێوه‌ی نووسراوێک یان ئه‌ندێشه‌ی ئه‌ندێشمه‌نده‌که‌وه‌ بمێنێته‌وه‌ و له‌ خولگه‌ی خۆیدا سووڕبخوات. له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ ده‌توانێت پراکتیک بکرێت و ببێته‌ کایه‌ی پرۆسه‌ی هه‌ڵسووڕان و خه‌باته‌وه‌.

ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ فۆرم و فه‌لسه‌فه‌ی هه‌ڵقوڵاوی ناوکایه‌ی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری. به‌ڵام ئه‌مه‌یان که‌م بایه‌خه‌و نازانستی ده‌بێت که‌ تێور و پراکتیک له‌یه‌ک شۆێندا دابنێین. چونکه‌ وه‌ک ئێمه‌ بۆی ده‌چین تێور مێشک و پراکتیکیش دڵی جووڵاندنی جه‌سته‌یه‌.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ جه‌سته‌ی زیندوو بێ هیچیان ناتوانێت جه‌سته‌ی له‌سه‌ر پێ ڕاوه‌ستاو و بزۆک بێت. ئه‌گه‌ر مارکسیزم له‌ تیۆری و ئایدۆلۆژیای خۆیدا بیری زانستی گۆڕان و شۆڕشی هه‌ڵنه‌گرتایه‌و ده‌ستنیشانی چینه‌کان و ئه‌رکی مێژوویی چینی شۆڕشگێڕی نه‌کردایه‌ بێ گومان ته‌نها هه‌وڵه‌کانی له‌ چوارچێوه‌ی تێوردا ده‌بوو، وه‌نه‌ده‌زانرا پراکتیک کردنی تێور له‌ لایه‌ن چ لایه‌ن و چینێکه‌وه‌ دێته‌ پێشه‌وه‌ و چۆن حیزبی ئه‌و چینه‌ له‌سه‌ر پێ ڕاده‌وه‌ستێت وده‌ست به‌چه‌مکه‌کانی گۆڕان و ژێروژوری ده‌سه‌ڵاتی چینایه‌تییه‌وه‌ ده‌گرێت. بێگومان تێوری و ئایدۆلۆژیای مارکسیزم، ده‌ووروکاریگه‌ری سپاردنی گۆڕانی مێژوویی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌چینی کرێکار له‌ گۆڕانکاریدا، هه‌مووی هه‌ڵئینجاوی ناو ڕه‌وه‌ندی مێژوو بووه‌ وهه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ شیکارییه‌کانی گۆڕانی مێژوو و لێکدانه‌وه‌ و شیکاری کردنی دیالێکتیکی بۆیان، هه‌لوومه‌رجی په‌یوه‌ندی ڕامیاری، ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی سیسته‌مه‌ جیاجیاکان و به‌تایبه‌تیش پرۆسه‌ی به‌رهه‌م هێنانی سه‌رمایه‌داری و ده‌ووری و کاریگه‌ری چینی کرێکار له‌و پرۆسه‌یه‌دا و سه‌رچاوه‌ی زێده‌بایی و به‌رهه‌می زیاده‌ی کۆمه‌ڵ له‌ڕێگه‌ی هێزی کاری ئه‌وانه‌وه‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت.

ئه‌مه‌ سه‌رچاوه‌ بوون له‌ گۆڕاندا، چونکه‌ سه‌رچاوه‌ بووه‌ له‌ زیاد بوونی سه‌رمایه‌دا. بێجگه‌ له‌وه‌ی که‌ سیسته‌می ئاینده‌ی ڕۆشنکردووه‌ته‌وه‌ و ده‌وری دیکتاتۆریه‌تی پرۆلیتاریا و سۆسیالزمی زانستی و کۆمۆنیزمی زانستی هه‌موو ئه‌مانه‌ی کردووه‌ به‌ سه‌رچاوه‌ی تێوری فه‌لسه‌فه‌که‌ی و هه‌روه‌ها بووه‌ته‌ هۆیه‌ک بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ده‌وری پراکتیک کردنی ئه‌و تێوره‌ و گۆڕانیش له‌ ئه‌ستۆی چینی کرێکاردابێت. چونکه‌ له‌پێش مارکسیزمدا، چه‌ند تێوری و داڕشتنێکی گوباویانه‌ له‌سه‌ر سۆسیالیزم و کۆمۆنیزم بوونیان هه‌بووه‌.

هه‌روه‌ها ده‌وور گێڕانه‌ مێژوویییه‌که‌و ژێر و ژوور کردنه‌ یه‌ک جاریه‌که‌ی ده‌سه‌ڵاتی چینایه‌تی ڕۆشن نه‌بوو له‌لای ئه‌و بیریارانه‌. له‌ ڕێگه‌ی چه‌ند لێکدانه‌وه‌یه‌کی ئه‌ندێشه‌یییانه‌وه‌ ده‌یانویست له‌ ڕێگه‌ی داڕشتنی سیسته‌می به‌ره‌به‌ره‌وه‌، سۆسیالیزمه‌ گوباویییه‌که‌ی خۆیان بنیات بنێن.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ ڕوون ده‌بێته‌وه‌ که‌ شۆڕش به‌ پێی لێکدانه‌وه‌یه‌کی مێژوویی، ئه‌و ڕه‌ووشی ناو سیسته‌مه‌ مێژووییه‌کان، ده‌ستنیشانی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ شۆڕش ڕووده‌دات. به‌ڵام نازانرێت ئامانجی کۆتایی شۆڕش له‌ ڕێگه‌ی کاری خودبه‌خودی و بێ ڕێنوێنی زانستی چی به‌سه‌ردێت.

ئایدۆلۆژیای مارکسیزم چه‌ند لایه‌نی شیکاری سیسته‌می چینایه‌تی تیادا ڕاڤه‌ کراوه‌ ئه‌وه‌نده‌ش وانه‌ی ڕێنوێنی کردن و دامه‌زراندنی سیسته‌می کۆمه‌ڵایه‌تی بێ چینی ده‌ستنیشان کردووه‌.

هه‌روه‌ها ئێمه‌ ناڵێین کاتێک مارکسیزم نه‌بووایه‌ سیسته‌مێکی هزری تر دانه‌ده‌مه‌زرا. ڕاسته‌ مارکسیزم به‌رهه‌می هه‌ل‌ومه‌رجی گۆڕانکارییه‌ مێژوویییه‌کانه‌. به‌ڵام مارکسیزم لایه‌نێکی گرنگی ڕۆشنکردنه‌وه‌ی ئامانجی کۆتایی چینی ده‌سه‌ڵات و بێ ده‌سه‌ڵاتی په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی ئێستایه‌ و ئامانجی کۆتایی چینی کرێکارو ڕێنوێن و مامۆستای پراکتیکی شۆڕشگێڕانه‌کانییه‌تی.

واتا کاتێک مارکسیزم له‌ چوارچێوه‌ی پراکتیکدا پرۆسیس ناکرێت، ئه‌وا ته‌نها فه‌لسه‌فه‌یه‌که‌ له‌چوارچێوه‌ی په‌رتۆکه‌که‌یدایه‌. هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر پراکتیک ئه‌نجام ده‌درێت و مارکسیزم ڕێنوێنی ناکات ناتوانیین بڵێین سه‌د ده‌ر سه‌د به‌ئامانجی مێژوویی پرۆلیتاریا ده‌گه‌ین. به‌ڵام پێکهاتی میتۆدی مارکسیزم تێوورو پراکتیک تیایدا په‌یوه‌ندییه‌کی دیالێکتیکیده‌یان به‌ستێت به‌یه‌که‌وه‌،ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ش ده‌توانێت مامه‌ڵه‌یه‌کی ماددی و بابه‌تی خه‌بات و تێکۆشانی پرۆلیتاریا بێت.

به‌م پێوودانگه‌ ئیترئه‌و تێڕوانینانه‌ی نزار عبدالله و منسوری حکمت و ئایدۆلۆژیه‌که‌یان له‌ گه‌ڵ مارکسیزمدا ناوازه‌و لێک جودان. له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و هزره‌ ناتوانێت ئامانجی ماددی و چاوبینی چینی کرێکار بێت.

نزار عبدالله بۆ ده‌رخستنی دیدو بۆ چوونی خۆی له‌ هه‌مان ووتاردا، له‌ ڕێگه‌ی کاڵ فامییه‌وه‌ ده‌یسه‌لمێنێت که‌[ له‌ سه‌ره‌تایی ئه‌م سه‌ده‌یه‌دا مه‌سه‌له‌که‌ به‌جۆرێکی تربوو. کۆمۆنیزم و مارکسیزم به‌ڕۆشنی دیاری ده‌کران و جیاش ده‌کرانه‌وه‌ له‌یه‌ک. به‌ڵام له‌ ته‌جروبه‌ی کۆمۆنیزمی کرێکاریدا ئه‌م جیاکردنه‌وه‌یه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دیالێکتیکییه‌ وجودی نه‌بووه‌. له‌بناغه‌دا (پراکتیک ) زه‌عیفترین ئه‌ڵقه‌ بووه‌ له‌ سیستمی سیاسی و فکری ئه‌و جه‌ره‌یانه‌دا. ئه‌وه‌ی ووتراوه‌و کراوه‌ و وجودی بووه‌ هه‌م وه‌کو پراکتیک هه‌م وه‌کو تێور پێناسه‌ کراوه‌.( ل 48_باس و به‌ڵگه‌نامه‌ی کۆنفرانسی دووه‌می ……کانوونی دووه‌می-2000)] ئه‌م په‌ره‌گراڤه‌ ده‌ربڕی کاڵ فامی پێناسه‌ی په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیکه‌، که‌په‌یوه‌ندی تێوروپراکتیک چییه‌؟

له‌پێش ئه‌و په‌ره‌گراڤه‌دا و ئه‌وه‌ی که‌ له‌ پێشدا ڕه‌خنه‌مان ئاڕاسته‌ کردووه‌، لێک جوودان و دوو تێروانینی دژ به‌یه‌کن. به‌ڵام ئه‌م لایه‌نه‌ له‌ تێکه‌ڵ و پێکه‌ڵی نیشاندان و بێ په‌ره‌نسیپی و کاڵ فامییه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی تێوروپراکتیک. له‌لایه‌ک په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیک به‌یه‌ک ناوه‌ندو مه‌به‌ست پێناسه‌ ده‌کات و ده‌ڵێت مارکسیزم مورشیده‌ پراکتیکییه‌که‌یه‌تی و له‌لایه‌کی تره‌وه‌ ده‌ڵێت له‌ کۆمۆنیزمی کرێکاریدا ئه‌م جیاکردنه‌وه‌ و په‌یوه‌ندییه‌ دیالێکتیکییه‌ بوونیان نییه‌. واته‌ ئه‌مه‌ ڕه‌خنه‌یه‌که‌ که‌ دوولایه‌نی دژ به‌یه‌کی هه‌یه‌ و ئاڕاسته‌ی کۆمۆنیزمی کرێکاری ده‌کات.

دوالیزمه‌ی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ نادروستی له‌ هه‌ڵوێسته‌کانشیاندا هه‌یه‌ و ناتوانێت ڕه‌گه‌ی ڕیڤیژینیزمی. لێوه‌ هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌،به‌ڵکو جارێکیتر به‌رهه‌م هێنانه‌وه‌ی ڕیڤیژینیزمه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌ئه‌زانێت په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیک چ په‌یوه‌ندییه‌که‌و له‌کۆی په‌یوه‌ندییه‌کاندا چ به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟! له‌پێشدا ڕوون کردنه‌وه‌ی زیاتر و فراوانترمان له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیک کردوه‌و جارێکیتر پێویست به‌دووباره‌کردنه‌وه‌ ناکات.

له‌لایه‌کی تره‌وه‌ ئه‌حمه‌د معین له‌هه‌مان کۆنفرانسدا و دوابه‌ دوای قسه‌و باسه‌کانی نزار عبدالله له‌سه‌ر تێوری مارکسیزم و په‌یوه‌ند نه‌بونی (کۆمۆنیزمی کرێکاری) به‌و هێڵه‌ هزری و فه‌لسه‌فه‌یه‌کانی مارکسیزمه‌وه‌، جه‌خت له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ تێڕوانینێکی جیاوازییان هه‌یه‌.به‌ڵام ڕه‌خنه‌یان له‌سه‌ر ڕامیاری و ستراتیژ و تاکتیک ی ئه‌وحیزبه‌ نییه‌.

(ئه‌حمه‌د معین) ئاوا باس ده‌کات [ له‌چوارچێوه‌ی قسه‌و باسه‌کانماندا ئیشاره‌م پێکرد که‌ جیاوازی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ جه‌ره‌یانی کۆمۆنیزمی کرێکاریدا له‌چوارچێوه‌ی جیاوازیه‌ له‌بواری تێوری و مارکسیزمدا نه‌ک ڕخنه‌ له‌ئاست تاکتیک و سیاسه‌ت به‌گشتی، ئێمه‌ ڕه‌خنه‌ی جه‌وهه‌ریمان هه‌یه‌ له‌ جه‌ره‌یانی کۆمۆنیزمی کرێکاری له‌ بواری مه‌سائیلی پایه‌یی و نه‌زه‌ری و ده‌رکی ئه‌وان له‌سه‌ر مارکسیزم و مه‌سه‌له‌ بنه‌ڕه‌تیه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی. به‌و پێ یه‌ ئێمه‌ جیاوازی بنه‌ڕه‌تیمان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و جه‌ره‌یانه‌دا ( ل50_باس و به‌ڵگه‌نامه‌کانی کۆنفرانسی دووه‌می کادرانی…… کانونی دووه‌می _2000) ] به‌ڕاستی به‌م په‌ره‌گراڤه‌ی ئه‌حمه‌د معین ناتوانێت جیاوازی بنه‌ڕه‌تی و تێووری له‌گه‌ڵ (کۆمۆنیزمی کرێکاری ) به‌یان بکات.

چونکه‌ به‌یانکردنی جیاوازی له‌ ڕووی تێوری و پراکتیکییه‌وه‌، ته‌نها به‌ده‌ربڕینی ڕسته‌یه‌ک ته‌واو نابێت به‌ڵکو توێژینه‌وه‌ی پایه‌ هزری و فه‌لسه‌فییه‌کانی مارکسیزمه‌ و پراکتیک کردنییه‌تی له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ڵسووڕان و په‌یوه‌ندی گرتنی یان به‌کۆمه‌ڵ و چینی کرێکاره‌وه‌، واتا ئه‌مان به‌ بێژان سۆسیالیستین، به‌ڵام به‌پراکتیک وورده‌بۆرژوازین. ئه‌مه‌ش ناکاته‌ ئه‌وه‌ی که‌ به‌ په‌یڤین و تێور سۆسیالیستیبن. مانای مارکسیست بوونیان ده‌سنیشان بکات، به‌ڵکو ته‌نها به‌کارهێنانی ده‌سته‌واژه‌ی مارکسیزم و سۆسیالیزم و هاوشێوه‌کانی خۆیانی به‌مارکسیزم پێ به‌یان ده‌که‌ن.

سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌ره‌ له‌لایه‌ک ده‌بێژن جیاوازی ڕامیاریمان هه‌یه‌ و جیاوازی تێورییمان نییه‌ و له‌لایه‌کی تر و له‌ دواتردا ده‌ڵێن جیاوازی تێوریمان هه‌یه‌ و له‌سه‌ر ڕامیاری و تاکتیک په‌یڤینمان نییه‌.

هه‌ردوو لایه‌نی لێکدانه‌وه‌کانیان له‌ ناڕۆشنی و که‌م فامی مارکسیستییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن. چونکه‌ کاتێک جیاوازی ڕامیاریست هه‌بوو بێگومان ئه‌و جیاوازییه‌ هه‌ڵئینجاوی کێشه‌ تێوری و چینایه‌تییه‌کانه‌و هه‌روه‌ها کاتێکیش جیاوازی تێوریت هه‌بوو بێ گومان جیاوازی ڕامیاری و چینایه‌تیت هه‌یه‌.

هه‌روه‌ها به‌کارهێنانه‌ تاکتیکی و ستراتیژه‌ ڕامیارییه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی گشتی له‌ پێناوی ئامانجێکی جیاوازتردا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت. بۆیه‌ پایه‌ی ڕامیاری جیاوازیش له‌ پایه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی جیاوازه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، و هه‌ردوو پایه‌که‌ش به‌پێی تێوره‌ی به‌کار هاتووییانه‌وه‌ ده‌توانرێت ئامانجی ئاینده‌ و ئێستاشیان ده‌ستنیشان بکرێت. چونکه‌ له‌هه‌ندێک ڕه‌وشدا چینی کرێکار به‌تێورێکی تر ژه‌هر خوارد ده‌کرێت.له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت جه‌سته‌یه‌کی مردوو و له‌گه‌ڵ ڕه‌ووتی شۆڕش و بزووتنه‌وه‌ی چینایه‌تی و مێژوویی خه‌باتی چینی کرێکاردا ئاڕاسته‌ی جیاواز وه‌ربگرێت. که‌واته‌ ئه‌و لێکدانه‌وه‌یه‌ی ئه‌حمه‌د معین لێکدانه‌وه‌یه‌کی میتافیزیکییانه‌ و بێ ناوه‌ڕۆکه‌، چونکه‌ له‌ تێڕوانیین و دیدی پێشووتر و له‌ دوای جیابوونه‌وه‌یان له‌ (حککع) جیاوازی ده‌خاته‌ نێوان تێوورو پراکتیکه‌وه‌. چونکه‌ هه‌ڵسووڕانی ڕامیاری حیزب و چینه‌که‌ی پێناسی پراکتیکی تێوری حیزبه‌.

بۆ یه‌ ڕخنه‌ له‌سه‌ر ئاستی تێوری یان پراکتیکی ده‌بێت ڕه‌خنه‌ش بێت له‌ پراکتیکی و تێوری دروست بوو. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م دوانه‌ یه‌ک جه‌سته‌ پێک ده‌هێنن و ده‌توانن یه‌ک جه‌سته‌ش وه‌ک ماتریالێکی زیندوو ڕابگرن. که‌واته‌ تاکتیکی بزووتنه‌وه‌ی کۆمۆنیستی زانستی جیاوازه‌ له‌پراکتیک و تاکتیکی حیزبه‌ بۆرژوازییه‌کان. به‌هۆی ئه‌وه‌ی تاکتیکی ئێمه‌ له‌ پێناوی ئه‌وه‌ دایه‌ که‌ دزیکه‌ر و فێرکه‌ری به‌شێوه‌یه‌کی ماددی و چاوبینی بگرین و ڕێگه‌ی ستراتیژ و مێژوویمان ته‌خت (لیڤڵ) بکه‌ین و کۆسپه‌کانی به‌رده‌ممانی پێ لابه‌رین.

به‌ڵام حیزبه‌ بۆرژوازییه‌کان له‌پێناوی هێشتنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و سیسته‌می چه‌وسێنه‌رانه‌یاندا به‌کاری ده‌به‌ن و ده‌بێته‌ به‌شێک له‌هه‌وڵه‌کانیان له‌پێناوی هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و خۆڵکردنه‌ چاوی چینی کرێکار و به‌لاڕێبردنی بزووتنه‌وه‌که‌ی.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ له‌دیدو بۆ چوونی ئه‌واندا هێشتا جیاوازی پراکتیکی و تێورییان به‌ته‌واوی له‌گه‌ڵ (کۆمۆنیزمی کرێکاری) دا نییه‌. بۆیه‌ هه‌تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ش ئه‌وان هێشتا شۆکی ڕامیاری و تێزه‌کانی ڕابردوویان پێوه‌یه‌، و نه‌یان توانیوه‌ جیاوازییه‌کی پراکتیکی و تێوری دروست بکه‌ن له‌نێوان خۆیان و میتۆدی (کۆمۆنیزمی کرێکاری ) دا . له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌تا ئێستا دیدگایه‌کی ڕوونی مارکسیستییان نییه‌و هه‌روه‌ها هه‌ڵسه‌نگاندنی چاوبینی ئێستاو ڕابردوویان نییه‌،و درکێکی ته‌واو ماددییان له‌سه‌ر ڕه‌ووشی ده‌ووروبه‌ریان نییه‌. بۆیه‌ هه‌تا ئێستاش نه‌یان توانیوه‌ به‌شێوه‌ زانستییه‌که‌ی، به‌بینیین و ڕانانه‌وه‌ دیالێکتیکییه‌که‌ی په‌یوه‌ندی تێورییان هه‌بێت له‌گه‌ڵ مارکسیزمدا و له‌ پراکتیکیشدا ڕامیاری و ئامانجه‌کانی چینی کرێکار به‌رجه‌سته‌ و چاوبینی بکه‌ن.

ئه‌و ئاوه‌زه‌ی ئه‌حمه‌د معین لێکدانه‌وه‌یه‌کی ئه‌بستراکت ی پێکردووه‌و دیدی خۆی ڕوونکردووه‌ته‌وه‌ له‌ په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیکه‌وه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ لێکدانه‌وه‌یه‌کی وه‌ک ئه‌وه‌ی سه‌ره‌وه‌ی (ئه‌حمه‌د معین) ناتوانێت لێکدانه‌وه‌یه‌کی مارکسیستی بێت له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی تیۆر و پراکتیک و ناتوانێت له‌شۆک و جێ ده‌ستی ڕیڤیژنییزم و بیرکردنه‌وه‌یه‌کی وورده‌ بۆرژوازی ده‌ربچێت.

بۆ زیاتر ڕوون بوون و ده‌رکه‌وتنی بڕواو بۆچوونه‌کانی ئێمه‌ په‌ره‌گراڤێکی (ئه‌حمه‌د معین) له‌هه‌مان شوێندا ده‌خه‌ینه‌ڕوو و ده‌ڵێت [ به‌ڵکو شکستی ئه‌ونه‌زه‌ریه‌ و ده‌رکه‌ له‌ کۆمۆنیزم و مارکسیزم و بینای ئه‌حزاب حه‌تمی ده‌بوو، به‌ڵکو شکستی دکتریین ئینتیقالی چینایه‌تی که‌ پێشتر به‌ دوورو درێژی قسه‌مان له‌سه‌ر کرد.(ل 52_باس و به‌ڵگه‌نامه‌کانی کۆنفرانسی دووه‌می کادرانی ...کانوونی دووه‌م_2000) ] له‌پێشتردا په‌یڤینێکی بێ په‌ره‌نسیپ بێ ئه‌وه‌ی بتوانێت له‌ کێشه‌ی بنه‌ڕه‌تی ئه‌و شکسته‌ بکۆڵێته‌وه‌و ڕه‌گه‌ی شکسته‌کانی بزانێت له‌ کوێوه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ و ته‌نها به‌ ڕامیاری و ئامانجێکی ڕه‌دووکه‌وتن جێگای (کۆمۆنیزمی کرێکاری )یان به‌جێ هێشتووه‌و له‌ هه‌وارێکی تر له‌هه‌مان خێڵ هه‌واریان گرتووه‌. بێگومان له‌په‌ره‌گراڤه‌که‌ی پێشتردا ئه‌وه‌مان ڕوونکرده‌وه‌ که‌ چۆن ناوه‌ندی بیروهۆشییان ناچێته‌وه‌ سه‌ر بیروهۆشی مارکسیزمی مارکسیسته‌کان.

چۆن و به‌چ مه‌به‌ستێک ئیش له‌سه‌ر جۆری تێڕوانینه‌کان ده‌که‌ن؟! ئه‌م درکه‌ درکی ناو کۆنفرانسییانه‌ به‌ڵام درکی پێشووتریان جیاوازی هه‌یه‌. ئێمه‌ له‌هیچ شوێنێکی تری ئه‌و لێکدانه‌وانه‌دا نه‌مان بینیوون، ده‌ستنیشانی ڕه‌گه‌ی جیاوازییه‌کان و له‌بنه‌ڕه‌تی مارکسیزمه‌وه‌ جیاوازی خۆیان هه‌ڵئینجابێت.

ئه‌وان دیدگایان له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی تێورو پراکتیک، دیدگایه‌کی میتافیزیکانه‌یه‌و دوور له‌ لێکدانه‌وه‌و توێژینه‌وه‌یه‌کی دیالێکتیکییه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌م په‌ره‌گراڤه‌و له‌ نووسینه‌کانیشدا نه‌یانتوانیوه‌ شیکارییه‌کی مارکسیستی له‌مه‌ڕ جیاوازبوونه‌وه‌ بکه‌ن. به‌ڵام ئه‌وه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر گوێزانه‌وه‌ی چینایه‌تی هه‌تا ئه‌و کاته‌ش هیچ لێکدانه‌وه‌یه‌کی زانستیان و هه‌ڵوێستێکی ئاشکرایان نابینرێت. چونکه‌ گوێزانه‌وه‌ی چینایه‌تی پێویستی به‌ گوێزانه‌وه‌ی تێوری هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌پراکتیکی چینایه‌تیدا پرۆسیسی به‌ها چینایه‌تییه‌کان و ئاوات و ئامانجه‌ چینایه‌تییه‌کان بکات. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێوری (کۆمۆنیزمی کرێکاری )نه‌ده‌چووه‌وه‌ سه‌ر مارکسیزم، بۆ یه‌ ئیش و کاره‌کانیان له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی وورده‌بۆرژوازییدا، ڕامیاری وئامانجی ئه‌و توێژگه‌له‌یان پرۆسیس ده‌کرد. که‌واتا بۆ گوێزانه‌وه‌ی حیزب بۆ ناو چینی کرێکار په‌یوه‌ندی به‌ گۆڕانی تیۆرییه‌وه‌ هه‌یه‌و هه‌روه‌ها پڕۆسیس کردنییه‌تی له‌ناو چینی کرێکار و بزووتنه‌وه‌که‌یدا، واتا چینی کرێکار و بزووتنه‌وه‌که‌ی له‌ ڕێگه‌ی تێورییه‌وه‌ ده‌توانێت ئامانجی پراکتیکی ده‌ستنیشان بکات.

له‌به‌رئه‌وه‌ی گۆڕانه‌ چینایه‌تییه‌کان پێویستییان به‌گۆڕانی ئایدۆلۆژی و پراکتیکی بزووتنه‌وه‌که‌ی هه‌یه‌، بۆیه‌ گۆڕانه‌ چینایه‌تییه‌کان ته‌نها له‌ چوارچێوه‌ی گوێزانه‌وه‌ بۆ ناو چینی کرێکار ناکرێت، به‌ڵکو له‌گه‌ڵیدا پێویستی به‌ گۆڕانی تێوری هه‌یه‌.

واتا هه‌ردوو لایه‌نه‌که‌ی پێک هێنه‌ری خه‌باتی چینایه‌تی ده‌توانێت بزووتنه‌وه‌ی چینایه‌تی جیاواز بنیات بنێت.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ تێورو پراکتیک، به‌شێک و پێکهاته‌یه‌کی گرنگی و مه‌زنی خه‌باتی چینایه‌تی و ڕامیاری و حیزبی چینی کرێکاره‌. هه‌روه‌ها ناتوانرێت فه‌رامۆشی هیچ لایه‌کیان له‌ هه‌نگاوناندا بکرێت بۆیه‌ تێور مێشکی حیزب و پراکتیک دڵی پێک ده‌هێنێت.

 

  • 1