ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە جوغزی سەربەخۆییدا

عەزیز شەریف و مەسەلەی كورد لە عێراقدا

د. كاوە محمود

یەكێك لە نووسراوە سیاسییە گرنگەكان سەبارەت بە مەسەلەی ڕەوای گەلەكەمان، كە دەتوانین بڵێن بایەخیكی مێژوویی هەیە، نامیلكەی (مەسەلەی كورد لە عێراقدا) یە، كە لەلایەن تێكۆشەری بەناوبانگی نیشتمانی و كەسایەتی شیوعی عێراقی، عەزیز شەریف نووسراوە. ئەم كتێبە لە لایەن خودی نووسەرەوە لە ساڵی 1950 و 1955 دووجار چابكراوە، و چەندین جاری دیكەش چاپكراوەتەوە، لەوانە چاپی چوارەم كە لەلایەن پرۆفیسۆر عزەدین مستفا رسول پێشەكییەكی بە پێز و ووردی بۆ نووسراوە. لە ماوەی پەنجا ساڵی ڕابووردوودا، چەندین كەسایەتی سیاسی كوردستانی بە ئیجابی باسیان لەم نامیلكەیە كردوە، و لەهەمان كاتدا لەگەڵ سەرەتای بڵاوبونەوەی نامیلكەكەدا و بە هۆی ناكۆییەكانی نێو پێَكهاتەو گروپەكانی كۆمونیستی لە عێراقدا بەتایبەتی نێوان( القاعدە و رایە الشغیلە و وحدە الشوعیین) كە سێیەمیان عەزیز شەریف سەركردایەتی كروە، دژایەتی هەڵوێَستەكانی عەزیز شەریف سەبارەت بە مەسەلەی كورد، كراوە، بەڵام لە كۆتاییدا بەشیكی سەرەكی بۆچونەكانی عەزیز شەریف و میتۆدی بیركردنەوەی لە دووەمین كۆنفرانسی حزبی شیوعی عێراق ساڵی 1956، كە كۆنفرانسی یەگگرتنی ئەو گروپانە بووە، رەنگی داوەتەوە. شایانی باسكردنە كە چەندین توێژینەوە و نامەی ماجستێر سەبارەت بە كەسایەتی عەزیز شەریف و هەڵوێستی لە مەسەلەی كورد، لەوانە ماسترنامە مامۆستا مغدید حاجی كە بە ناونیشانی (عەزیز شەریف و كورد)ە ئەنجام دراوە.

هەڵوێست وەرگرتن و بۆچونەكان سەبارەت بە مەسەلەی نەتەوایەتی هەردەم بە بابەتێكی زیندوو دەمێنێتەوە و بە پێی پەرەسەندنی ئاستی مەسەلەی نەتەوایەتی، پێویستی بە گۆرانكاری و دەوڵەمەند كردنە. گرنگ ئەوەیە ئەمرۆ كە باسی هەڵوێستی عەزیز شەریف دەكەین لە بیرمان نەچێت كە هەر بابەتێكی نووسین و هەلوێست وەرگرتن سەبارەت بە مەسەلەیەكی دیاریكراو، پێویستە ڕێڕەوی مێژووی و هەلومەرجی بابەتی كە كار لە داڕشتنی ئەو هەلوێستە دەكات، لەبەرچاو بگیرێت. 

هەرچەندە ناكرێت لە ئەستونێكی رۆژنامەگەریدا مافی تەواو بە هەڵوێستەكانی عەزیز شەریف لەم نامیلكەیەدا بدرێت، بەڵام هەندێ خاڵی سەرەكی هەیە كە دەكرێ بخریتە روو:

ــ ئەم نامیلكەیە دووەمین نامیلكەیە كە كەسایەتییەكی پێشكەوتخوازی عەرەب سەبارەت بە مەسەلەی كورد نوسیوێتی. شایانی باسە یەكەمین كتێب بە ناونیشانی (مەسەلەی كورد لە نێوان دوێنی و ئەمرۆدا) لەلایەن نوسەری كرستیانی لوبنانی (ادیب معوز) لە ساڵی 1945دا نووسراوە، و لەلایەن حكومەتی پاشایەتی حوكمران لە عێراقدا دەستی بەسەردا گیراوە. ئەم كتێبە سەرلەنوێ بە پێداچوونەوە و پێشەكییەكی د.عبد الفتاح بۆتانی ساڵی 2008، چاپكراوەتەوە.

ــ عەزیز شەریف تێگەیشتنێكی ڕوونی تێكۆشەرانەی سەبارەت بە مەسەلەی كورد خستۆتە روو كە ئاماژە بە پەرسەندنی مێژووی تێكۆشانی گەلی كورد كردوە، و بۆچونەكانی لە گەڵ خولیاو ئاواتی گەلی كورد دەگونجێت.

ــ لە نووسینەكەیدا پشتی بە چەمك و دەستەواژە ماركسسیتەكان بەستوە، و لەو روانگەیەوە داكۆكی لە مافی ڕەوای گەلی كورد كردوە، و تیادا ئاماژەی بە وتەكانی ماركس و ئینگلز و ستالین كردوە، و چارەسەری لینینزیمانەی بۆ مەسەلەی كەلی كورد خستۆتە ڕوو.

ــ نامیلكەكە بە شێوازی زانستانەی توێژینەوە، نووسراوە، و لە سەرەتاوە بە خستنەڕووی مەسەلەكە دەستپێدەكات، و لە بەشەی یەكەمەدا باس لە مەسەلەی كورد لە عێراقدا دەكات، و ئاماژە بە سیاسەتەی كۆلۆنیالزمی بەریتانی و مەسەلەی كورد دەكات كە لە چوارچێوەی بابەتی مەسەلەی رۆژهەڵات لە سەدەی نۆزدەهەمدا لە ئەجیندەی ئیمبراتۆریەتی بەریتانیا بووە. پاشان نووسەر باس لە شێوازی بەكۆلۆنیالزمی كوردستانی عێراق دەكات، و دووای ئەوەش بابەتەكەی لە ژێر چەندین ناونیشانی سەرەكی بەردەوام دەبێت، لەوانە: بزوتنەوەی نەتەوەی كورد..تایبەتمەندییەكانی بزافی نەتەوەی كورد و شۆڕشەكان..رەوتی كۆنەپەرستانە لە بزوتنەوەی نەتەوایەتی كورد لە بواری سیاسی و لە بواری هزریدا. 

بەشی دووەمی نامیلكەكە بە ناونیشانی چارەسەری مەسەلەی كورد دەستپێدەكات، و ئەم بابەتانە بە خۆوە دەگرێت: چارەسەری ریفۆرمخوازانە..چارەسەری نێونەتەوەی پرۆلیتاریا كە لە مافی بریاردانی چارەنوس و یەكێتی ئارەزومەندانەدا خۆی دەیبینێت.. هەڵوێستی جەماوەری عەرەب سەبارەت بە مافی بریاردانی چارەنوسی گەلی كورد.. هەڵوێستی جەماوەری كورد، و دووركەوتنەوە لە گۆشەگیری و بانگەشەكردن بۆ یەكێتی ئارەزومەندانە. لە كۆتاییدا نووسەر پۆختەی توێژینەوەكی خستۆتە ڕوو كە تیایدا داوا لە جەماوەری ڕەنجدەری عەرەب دەكات بۆ مافی چارەنووسی نەتەوەی كورد بەمافی جیابوونەوە و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان، تێبكۆشن. 

لە هەمان كاتدا داوا لە پێشكەوتنخوازەكانی كورد دەكات كە لەم هەلومەرجەدا دژ بە خولیای گۆشەگیری بن، و بانگەشە بۆ یەكێتی ئارەزومەندانە بكەن. هەڵبەتە بە بۆچونی نووسەر ئەم تێكۆشانە لە بزافی رزگاریخوازی نیشتمانی دژ بە كۆلۆنیالزم و بەكرێوەگیرەكانی، و لە تێكۆشان دژ بە ئیمپریالزمی ئەنگلۆـ ئەمەریكی، جیاناكرێتەوە.

لە چوارچێوەی ڕەوتی مێژویدا، هەڵوێستی عەزیز شەریف سەبارەت بە مەسەلەی گەلەكەمان پێشەنگی و پێشڕەوایەتی بێوە دیارە، بەڵام دەمێنێتەوە ئەم مەسەلەیە لە چوارچێوەی مەسەلەی نەتەوەیەك تەماشاكراوە نەك مەسەلەی نیشتمانێك كە خاوەنی بزوتنەوەیەكی رزگاریخوازی نیشتمانیی كوردستانییە.

 

  • 1