ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

هەستكردن بە شوناس و گەڵاڵەبوونی ناسنامەی كاتالۆنی لەسەدەی نۆزدەهەمەوە بە ئاشكرا دەركەوت، و دووابەدووای ئەمەش بیرۆكەی سەربەخۆیی سیاسی و جیابونەوە لە ئیسپانیا لە ژیانی سیاسی ئەم وڵاتە خرایە ڕوو. گەلی كاتالۆنیا ئاڵا و شوناس و زمانی تایبەتی خۆیانیان هەیە كە جودایە لە زمانی ئیسپانی. ئەم گەلە لە تێكۆشانێكی سەخت دژ بە رژێمی پاشایەتی و لە شەڕی ناوخۆیی ئیسپانیادا قوربانییەكی زۆریان پیشكەش كرد و سەنگەرێكی كۆمارخوازەكانی ئیسپانیا بوون. كاتێكیش كە كۆمار ڕاگەینرا، حوكمی زاتی بەرفراوان لە ساڵی 1931 بە كاتالۆنیا درا. كاتێك برشلۆنە لەلایەن فرانكۆ لە ساڵی 1939 داگیر كرا، حوكمە زاتییەكەی كاتالۆنیا كۆتایی هات، و گەلی كاتالۆنیا دووچاری شاڵاوی داپلۆسین بۆوە و بەكارهێنانی زمانی كاتالۆنی سنووردار كرا.

سیاسەتی داپلۆسین و نەهێشتنی حوكمی زاتی نەیتوانی شوناسی گەلی كاتالۆنی بسرێتەوە. لە گەڵ كۆتای هاتن بە حوكمی فرانكۆ، كاتالۆنیا پەرلەمانی خۆی و حوكمێكی زاتی بەرفراوانی وەدەست هێنا و ئەم حاڵەتەش بەشێك بوو لە گۆڕینی وەزعی ئیداری دەوڵەتی ئیسپانیا و دابەشگردنی بۆ حەڤدە ناوچەی ئیداری.

لە ساڵی 2014 حكومەتی كاتالۆنیا ریفرانۆدۆمێكی بۆ گەلی كاتالۆنیا ئەنجام دا تەنها بۆ زانینی ڕای ئەم گەلە. 80% دەنگدەران لە گەڵ سەربەخۆیدا بوون. هەڵوێستی حكومەتی ئیسپانیا ئەوە بوو كە بە پێی دەستور گەلی كاتالۆنیا مافی جیابوونەوەی نییە. 

دوای ئەوەی كاتالۆنیەكان داوای ئەنجامدانی ریفراندۆمێكی خاوەن بریار كە دەسەڵاتی ئیلزامی هەبێت ەك ئەوەی چۆن لە كیوبیك ی سەر بە كەندا و ئۆسكوتلندا ئەنجام درا، و حكومەتی ناوەندی ئیسپانیا قایل نە دەبوو، هاوپەیمانی (بەڵی) لە نێوان كۆمەڵیك حزبەكانی كاتالۆنیا بە حزبە چەپەكانەوە كە داینەمۆی تێكۆشان بۆ سەربەخۆیی بوون، درووست بوو. پەرلەمانی كاتالۆنیا بریاری یاسای ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی كاتالۆنیا وەرگرت، و بەپێی ئەم یاسایە بەڵی مانای ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی كاتالۆنیا بوو.

لەو ریفراندۆمەی كە لە ساڵی 2017 ئەنجام درا و زیاتر لە دوو ملیۆن دەنگدەر بەشداری تیادا كرد، 90.18% دەنگیان بۆ سەربەخۆیی دا.

لە هەمان كاتدا پەرلەمانی كاتالۆنیا بریاری (یاسای گواستنەوە)ی دا كە كاتالۆنیا كۆمارێكی دیموكراسی سوسیالستییە و لە ماوەی گواستنەوەدا تا بریاردانی دەستور، پەرلەمان مافی بریارانی یاسای هەیە.

پێش ئەنجامدانی ریفراندۆم حكومەتی ئیسپانیا هەموو هەوڵەكانی خستەگەڕ بۆ ئەنجامنەدانی ئەم ریفراندۆمە، و فشاری جۆراجۆری لەسەر حكومەت و پەرلەمانی كاتالۆنیا بەرپاكرد. حكومەتی ڕاستڕوی ئیسپانیا پێشتر حوكمران بەشێكی فراوانی دەسەڵاتی حكومەتی كاتالۆنیای كەمكردەوە و مافی وەرگرتنی باج و وەرگرتنی رەسمی لێسەندەوە، لە كاتیكدا 19% ئابوری ئیسپانیا پشت بەم هەرێمە دەبەستێت.

لە كاتی ئەنجامدانی ریفراندۆم حكومەتی ئیسپانیا ڕایگەیاند كە بە پێی دەستوری ساڵی 1978ی ئیسپانیا، كاتالۆنیا مافی سەربەخۆیی نییە، و بەشیوەیەكی كرداریش كاری بانكەكانی ئەو هەرێمەی ڕاگرت و پۆلبسی ئیتحادی لە رۆژی دەنگداندا بۆ سەركوت كردنی دەنگدەران و ماوەنەدان پێیان كە بچنە سەر سندوقی دەنگدان بەكار هێنا، و ئاماژەی دەكرد كە كەلی كاتالۆنیا مافی بریاردانی چارەنوسی خۆی نییە وەك ئەوەی لە بەڵگەنامەی نەتەوە یەكگرتووەكاندا هاتووە، و كاتالۆنیا لە ژێر دەسەڵاتی كۆلۆنیالزمدا نییە، تاكو مافی بریاردانی چارەنوس و سەربەخۆیی هەبێت. 

لە هەمان كاتدا دادگای دەستوری ئیسپانیا (قانونی راگواستن) كە پەرلەمانی كاتالۆنیا بریاری دابوو بە نادەستوری دانا، و ئەنجومەنی پیرانی ئیسپانیا پەنای بردە بەر ماددەی 155 لە دەستور لە ژێر پەردەی "گەڕانەوەی دیموكراسی" بۆ ئەو هەرێمە ڕاستەخۆ لە لایەن ئیسپانیاوە حوكم بكرێت. سەبارەت بە ریفراندۆمیش ئەوەی خستە روو كە ناكرێ بەشێگ لە گەلی ئیسپانیا ئەو بریارە بدات بەڵكو ئەم بابەتە پەیوەندی بە یەكێتی خاكی ئیسپانیاوە هەیە و هەر گۆرانكارییەك دەبێ بە ڕەزامەندی سەرجەم گەلانی ئیسپانیا بێت! 

حكومەتی ناوەند بە هێزی سەربازی پەلاماری حكومەتی كاتالۆنیای دا و سەرۆكی هەرێم خۆی گەیاندە برۆكسل و چەندین سەركردە سەربەخۆخوازەكان لە لایەن حكومەتی ناوەندنە بەندكران.

یەكێتی ئەوروپا كە خۆی بە قەڵای دیموكراسی و مافی مرۆڤ و مافی گەلان دەزانێ هەڵوێستی بێ دەنگی هەڵبژارد و پشتگیری ریفراندۆمی كاتالۆنیای نەكرد، و ئەم بابەتەی بە مەسەلەیكی ناوخۆیی ئیسپانی دانا.

دوابەدوای گرتنی سەركردە سەربەخۆخوازەكان حكومەتی ناوەند هەڵبژاردنی لە كاتالۆنیا ئەنجام دا. لەم هەڵبژاردنەدا ئەو حزبانەی سەركردایەتی ریفراندۆمیان كرد و داوای سەربەخۆییان دەكرد 70 كورسسیان بە دەست هێنا ئەمەش لە كۆی 135 كورسی. شایانی باسە ئەو حزبەی دژ بە سەربەخۆیی كاتالۆنیا بوو 36 كورسی بە دەست هێنا.

ئەگەر بەروارد نێوان لۆجیكی دەسەڵاتی ناوەندی ئیسپانیا و دەسەڵاتی ناوەەندی عێراق بكەین بۆمان دەردەكەوێت ئەو لۆجیكان چەند لە یەكتر نزیكن و سەرجەمیان بیانوهێنانەوەیە بۆ ڕاگرتنی كاروانی تێكۆشانی گەلان بۆ وەدیهێنانی مافی چارەنوسی خۆیان بە شێوازێكی دیموكراسی و ئاشتییانە.

  • 1