ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

میژووی سەرهەڵدانی ئەدەبیات بەشێكە لەسەرهەڵدانی كایەی دەسەڵاتدارێتی، چونكە لەهەموو قۆناغەكانی میژووی بەشەرییەتدا، ئەدەب و دەقی ئەدەبی كاریگەری خۆی هەبووە، ئەمە ئەو راستیەیە كە دەیسەلمێنێ‌ دەسەڵاتدارێتی بەدرێژایی شانزە سەدە بەدەست پیاووەوە بووە، هەروەها تۆتالیتالیتاریزم و كۆمەڵگای پاتریاركی دەسەڵاتێكی رەها بووە، بەتایبەتی لە رۆژئاوا تاكو رێنیسانس و هاتنی شارستانیەتێك كەمۆدێرنە لەگەڵ خۆیدا هێنای، هەر ئەوەی كەئیستاتیكای دەق بۆچوونێكی وەهای جێگیر كردبوو بەوەی كە رەگەزی مێینە، بەشێكی گەورە لە فەزای دەق داگیر دەكات، ئەمەش كارێكی وەهای كرد ژنانیش وەكو پیاوان بنووسن و دەق بۆ پیاهەڵدانی جوانی ژن بێت، هەڵبەتە ئەم ستایلە تاكو ئەم دوواییەش ئەدەبی مێینەی بەجیا دەبینی لەئەدەب بەگشتی، بەڵام وەختێك ئەم ستایلە وەكو ئیشكالیاتێكی سایكۆلۆژی كولتووری تەماشا كرا، ئیدی ئەدەب بەگشتی و ئەدەبی ژنان بەتایبەتی رزگاری بوو لەو گوتارە نەشازە..

ئەگەرچی ئەدەبیاتی كوردی پێشتر بەشێوەیەكی گشتی لەژێر كاریگەری ئەدەبیاتی عەرەبی بووە، بەو مانایەی كە كولتووری عەرەبی زاڵ بووە بەسەر كولتووری كوردیدا، جیاكردنەوەی ئەدەبی ژنانیش بەشێك بووە لەو ئیشكالیاتەی كەتا ئەم دوواییەش شەرعیەتی هەبوو، بەڵام ئەوەی كە (نزار قەبانی) كردی شۆڕشێك بوو لەجیاتی ژنان و هاتنیان بۆ مەیدانەكە وەكو ئەوەی خۆیان دەیانوویست، هەرەوەك دەڵێ‌" تائێستا نوسینی دەق لەژیر لێفەی خۆرافات و كولتووری دواكەوتوانە دەنوسرێت، تاكو ئەم تەمە نەڕەوێتەوە رزگارمان نابێت". ئەم بۆچونەی قەبانی كاریگەری راستەوخۆی هەبوو بۆ نەهێشتنی بیری پیاوسالاری لەئەدەبیاتی عەرەبیدا، یان ئەو یاخیگەرێتیەی كە (نازك ئەلمەلایئكە) لەعێڕاق كردی، جگە لەوەی پەخشانە شیعری وەكو شیعری ئازاد هێنایە كایەوە، هەوڵێكیش بوو بۆ بەیەكسان كردنی ئەدەبیاتی پیاوو ژن كەدەقی ژن و دەقی پیاو هیچ مانایەكی بۆ نەمایەوە، ئەمە لەسەرەتاوە وەكو جۆرێك لەیاخیبوون تەماشا دەكرا لەدەسەڵاتی پاتریاركی لەكۆمەڵگەی عەرەبی، دواتر ئەم ستایلە بوو بەمۆدێلێكی ئاسایی و جێگیر بوو، چونكە سەرەنجام گوتاری دەق، جگە لەئیستاتیكا وەزیفە سەرەكیەكەی وەرگرت، ئەویش وەزیفەی هیومانیستی (مرۆڤایەتیە)، دوای ئەمانیش كەسێكی وەكو (ئەدۆنیس) ئەم بۆچوونەی تیئۆریزە كرد، هەر ئەوەی كە رۆشنی كردەوە كە رزگار كردنی ئەدەبی ژنان لەدەست پیاوسالاری، تەنها ئەوە نیە كە ژنان بنووسن، بەڵكو ئەوەیە كە وەكو خۆیان یان وەكو ئەوەی چۆن لەبینینی خۆیانەوە دەڕواننە ئیستاتیكای ژیان، ئاوها بینوسن و لەدەقێكدا دەریببڕن، مەبەستی ئەدۆنیس ئەوەبوو كە وەختێك دەقی ژنێك دەبینین، دەبێ‌ بینینێكی جیاواز بێت لەبینینی پیاو بۆ جوانیەكان و ئازارەكانیان، یان بۆ رەگەزێك بەرامەر رەگەزێكی تر، ئەمە ئەسڵی بابەتەكەیە. 

پیاهەڵدان كەپێشتر یەكێك بوو لەمیكانیزمی دەقی كوردی بەتایبەتی دەقی پیاوانە بۆ ژنان، كاریگەری لەسەر ئەو دەقانەش هەبوو كەژنان دەیاننووسی، یەعنی جیهان بینی ژنان بۆ ئیستاتیكا هەمان جیهان بینی پیاوان بوو كە لەسیاقی دەقیكدا دەبینرا، بەڵام ئەو موناقەشەیەی لەو فەزایە رەوانەوە و رەخنەی لێگرت كەنابێ‌ ئەدەب تەنیا لەخزمەت حەزەكانی پیاودا بێت، بەڵكو غەریزە و حەزەكانی ئینسان ئاسمان و رێسمانیان جیاوازە، بەمەش دەقی كوردی رەهەندێكی دوورتری وەگرت، ئەویش نەمانی دەسەڵاتی پیاوسالاری بوو لەنێو ئەدەبیاتدا. 

  • 1