ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە سەردەمی سەروەری و شاڵاوی سەرمایەداری و خستنەڕووی دەیان بابەت و چەمكی نوێ كە هەموویان جەخت لەسەر زاڵبوون و سەروەری سیستمی سەرمایەداری و بانگەشە بۆ لیبرالیزمی نوێ، دەكات، هەندێ بابەتی گرنگ كە بەندە بە چەمك و ناوەڕۆكی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی و هێزە بزوێنەرەكانی و گرفتەكانی، دەخرێتە بەرباس و لێكۆڵینەوە. هەڵبەتە ناكرێ تەماشای گرفتەكانی سەرجەم ئەو بزووتنەوانە بە یەك شێواز بكرێت، چونكە هەر یەك لەو بزووتنەوانە پاشخانی مێژوویی و هەلومەرجی هەنوكەیی و ئاسۆ و شێوازی تێكۆشانی خۆی هەیە.

ئەگەر بۆ پێناسەی كلاسیكی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلان بە گشتی بگەڕێنەوە ئەوا ئەو بزووتنەوانە جموجۆڵ و بزاڤێكی نیشتمانی كۆمەڵایەتی دیموكراسی دژ بە كۆلۆنیالزم بوون، و داواكاری سەرەكی و ڕوونی ئەو بزووتنەوانە لە سەربەخۆیی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی و چاكسازی لە بەرژەوەندی گەل، بەرجەستە دەبوو. هێزەكانی ئەو بزووتنەوەیە و پێگە كۆمەڵایەتییەكانی جۆرە فراوانییەكی بە خۆوە بینی بوو كە فراوانترین هێزی كۆمەڵایەتی بە خۆوە دەگرت، و بۆرژوای نیشتمانی و بچووك و ڕۆشنبیران و چینی كرێكار و جووتیاران و ڕەنجدەرانی بیروبازوو هێزی سەرەكی ئەم بزاڤە بوون. پرۆژەی سەرەكی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلان بەرەنگاربوونەوە و تێكۆشان و هەڵگرتنی دروشمی ڕزگاری و كاركردن بۆ بنیاتنانی دەوڵەتی سەربەخۆ بوو. ئەم پێناسەیە بۆ بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی بە تەواوی لە سەر سروشت و شوناسی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستان و گەڵاڵەی داواكارییەكانی پێش لكاندنی كوردستانی باشوور بە عێراقەوە، زۆر بە ڕوونی دیار بوو. لەگەڵ لكاندنی كوردستانی باشوور بە عێراقەوە بەشێكی زۆری داواكاری و داخوازی هێزە كوردستانییەكانی باشوور و بەكارتێكردنی هێزە دیموكراسی و چەپەكانی عێراق لە ژێر بیانووی واقیعبینی سیاسی، خۆی لە وەدیهێنانی مافەكانی گەلی كورد بوو لە چوارچێوەی عێراقێكی دیموكراسی و تێكۆشان دژ بە كۆلۆنیالزمی بەریتانی. ئەم داواكارییانە لە بازنەی مافی كەلتووری و ئیداری و بەكارهێنانی زمانی كوردی و دانانی فەرمانبەری كورد و دواتریش لامەركەزی و ئۆتۆنۆمی خۆی بینیوە. ئەگەر باسی دروشمی فیدراڵییش بكەین ئەوا وەك چارەسەرێك لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراق دێتە پێشەوە. ئەم حاڵەتە خولیای پیرۆزی دەوڵەت لای سەرجەم هێزە عێراقییەكان بە هێزە چەپەكانیشەوە دروستكرد، و لەهەمان كاتدا ئەو دەوڵەتە كە بە بریاری سایكس پیكۆ و سازشی نێودەوڵەتی و هەرێمایەتی دروست بوو، بوون و بەردەوامبوونی وەك ڕاستییەكی نەگۆڕ لە لایەن زلهێزەكانی دنیا و وڵاتە هەرێمایەتییەكان مامەڵەی لەگەڵ كرا.

ئەمرۆش دوور لە توێژینەوەی خودی هەر بزووتنەوەیەكی ڕزگاریخوازی و بێ ڕەچاوكردنی تایبەتمەندییەكان و پاشخانی مێژوویی و قوربانی و تێكۆشان بۆ ڕزگاری نیشتمانی، هەوڵ دەدرێت كە بە یەك چاو تەماشای سەرجەم ئەم بزووتنەوانە بكرێت، و لە ڕوانگەی ئەوەی كە سەرئێشە بۆ كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دروست نەكرێت و بە بیانووی تەوابوونی قوناغی پاكتاوكردنی كۆلۆنیالزم، و گرنگی تەكەتولاتی گەورەی ناوچەیی و هەرێمایەتی و بەرژەوەندییەكانی گەڵەبالیزم، هەر بزووتنەوەیەكی ڕزگاریخواز بە مەترسی لە سەر سەقامگیری جیهانی دادەنرێت و پاراستنی سەروەری دەوڵەتان لە سەروو مافی بڕیاردانی چارەنووسی گەلان، مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت.

گومان لەوەدا نییە كە بەشێگی زۆری ئەو وڵاتانەی لە ژێر دەسەڵاتی كۆلۆنیالیدا بوون كۆتایی بە حاڵەتەكەیان هێنرا، هەرچەندە هەندێ هەرێم لەوانە هەرێمی بیایانی ڕۆژئاوا (پۆلیساریو) لە باشووری مەغریب دوای كشانەوەی هێزی كۆلۆنیالی ئیسپانیا سەڕەڕای بڕیارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ ئەنجامدانی ڕاپرسی بۆ یەكلاكردنەوەی چارەنووسی لە نێوان سەربەخۆیی و لكاندنی بە مەغریب، ماوەتەوە. بەڵام ئەمڕۆ مەسەلەی ڕزگاری نیشتمانی و مافی بڕیاردانی چارەنووس تەنیا پەیوەندی بە پاكتاوكردنی كۆلۆنیالزم بە مانا كلاسیكییەكەیەوە نییە. مەسەلەی ڕزگاری نیشتمانی و مافی بڕیاردانی چارەنووس لەو نیشتمانانەی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی پێناسەی نیشتمانی كۆلۆنیالكراوی پێ نادا، هەر بە كێشە و گرفت ماوەتەوە، لەكاتێكدا ئەو هەرێم و پێكهاتانە لە ڕاستیدا نیشتمانن. ئەم بازنەیەش كوردستان بە هەموو پارچەكانییەوە و ئۆسكوتلندا و كەتەلۆنیا و باسك و چەندین وڵاتی دیكە دەگرێتەوە و تا ئێستا نەك هەر حوكومڕانە ناوەندییە دەسەڵاتدارەكان كە نوێنەری نەتەوەی باڵادەستن، بەڵكو كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و نەتەوە یەكگرتووەكانیش زوڵمێكی گەورە لەو نەتەوانە و لە بزووتنەوە ڕزگاریخوازەكانیان دەكات.

ئەوەی جێگای مەترسییە كە لە نێو خودی گەلی زۆرلێكراو، و لە نێو هێزەكانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلانی تێكۆشەر بۆ بڕیاردانی مافی چارەنووس، چین و توێژ و بۆرژوای كۆلۆنیال دروست دەبێت و بە ناوی گەڵەبالیزمەوە و بەبیانووی تێكەڵبوونی كەلتوورەكان بێ ئەوەی لەو دەوڵەتانە چەمكی هاووڵاتیبوون و یەكسانی و بەرانبەری لە مافەكان دروست بێت، كار بۆ تواندنەوەی شوناسی نیشتمانی گەلە زۆرلێكراوەكەی خۆیان لە نێو شوناسی نەتەوەی باڵادەست دەكەن، و تەواوی بەشدارییەكانیان لە دەسەڵاتی ناوەنددا لە خزمەتی بەرژەوەندی تایبەت و بەرژەوەندی نەتەوەی باڵادەست و شوناسی زۆربەیە.

پەیدابوونی ئەم ئاراستەیە واتە بۆرژوای كۆلۆنیال لە نێو نەتەوەی ژێردەستدا ڕێگر و كۆسپە لە بەردەم تەواوكردنی ئەركەكانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلان، و ئەم چین و توێژانە كە هەموو شێوازێكی گەندەڵی دەگرنەبەر، و هەماهەنگی بۆرژوای دەسەڵاتداری نەتەوەی باڵادەست دەكەن و بەرژەوەندییەكانیان لەگەڵ ناوەندە سەرمایەدارەكانی جیهاندا ڕێكدەخەن، گومان لە ڕەوابوونی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلان دەكەن، و بە لایەنی كەم بە جەماوەری زەحمەتكێشی گەل دەڵێن: ئێمە لەمە زیاترمان بۆ ناكرێت و ناتوانین سەربەخۆبین!

ئەم جۆرە بیركردنەوە و ئاراستەیە لە نێو بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی كوردستان دروست بووە. 

  • 1