ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

هاوكات لەگەڵ پەرەسەندنی سیستمی سەرمایەداری بە قۆناغە جۆراجۆرەكانییەوە مەسەلەی نیشتمانی لە جیهاندا گۆڕانكاری و پەرەسەندنی چەندایەتی و چلۆنایەتی بەخۆوە بینیوە. سەرەتا ئەم مەسەلەیە لە چوارچێوەی هەندێ دەوڵەتی دیاریكراودا بووە كە نەتەوە و گەلانی هەمەجۆری بە خۆوە گرتبوو، كە نەتەوە و گەلی چەوساوە لە لایەن نەتەوەی زۆرلێكراوەوە دەچەوسایەوە، وەك نموونەی ڕووسیای پێش شۆڕشی ئۆكتۆبەر و ئوتریش و هەنگاریا و لەئاكامیشدا چەندین بزووتنەوەی نەتەوەی دروست بوو. بەڵام لەگەڵ پەرەسەندنی سەرمایەداری و سەرهەڵدانی شەڕی كۆلۆنیالی، چەمكی مەسەلەی نیشتمانی لە وڵاتە داگیركراوەكان، قۆناغێكی نوێی مەسەلەی نیشتمانی بوو، هەرچەندە بەشێك لە نەتەوە و گەڵان لە قۆناغی پێشوودا بە مافی سەربەخۆیی نەگەیشتبوون.

ناوەڕۆكی مەسەلەی نیشتمانی خۆی لە شێواز و ڕێگای ڕزگاربوونی گەل و نەتەوەی چەوساوە، و پاكتاوكردنی چەوساندنەوەی نەتەوەیی، و دروستكردنی یەكسانی نێوان گەلاندا بەرجەست دەبێت، بەڵام هێزە بزووێنەرەكانی ئەم پڕۆژەیە لە چوارچێوەی گۆڕانگاری لە ڕیزبەندی چینایەتی و ململانێی بەرژەوەندییەكان گۆڕانكاری بەسەردا دێت.

لە وڵاتە كۆلۆنیالكراوەكان چینی كرێكار و ڕەنجدەرانی بیرو بازوو، و حزبە ماركسیستەكان لە ڕیزی پێشەوەی تێكۆشەران دژە بە كۆلۆنیالزم بوون، و بەڕوونی تێكۆشانیان لە پێناوی تەواوكردنی ئەركەكانی بزاڤی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلان بوون كە لە لایەكەوە دژ بە كۆلۆنیالزم بوون، و لەلایەكی دیكەوە دژ بە چالاكی هێزی كۆنەپەرست و ڕێگرەكانی پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی بوون. لەم خاڵەدا سروشتی چینایەتی و مەودای كۆمەڵایەتی ئەم چینە و حزبە ماركسیستەكان بە بەراورد لەگەڵ حزبە بۆرژواكان و ئەوانەی لە سایەی پاشماوەكانی دەرەبەگایەتی دەژیان دیاربوو. بەڵام دەبێ بەڕوونی بگوترێت كە بزووتنەوە نیشتمانییە ڕزگاریخوازەكان بزووتنەوەیەكی پرۆلیتاریی و تێكۆشەر لە پێناوی دامەزراندنی سۆسیالستی نەبوون، هەرچەندە لە هەندێ ئەو بزووتنەوانە حزبی ماركسیست ڕۆڵی پێشڕەوایەتییان بینی.

بەڵام ئەو بزووتنەوانە كۆمەڵێك ئەركی كۆمەڵایەتییان لە بەردەمدا بوو، وەك كۆتایهێنان بە پاشماوەكانی فیودالیزم، و بنبڕكردنی ڕەگ و ئاسەوارەكانی كۆلۆنیالزم، و ئەنجامدانی گەشەپێدانی ئابووری لە بواری پیشەسازی و كشتوكاڵی، و چەسپاندنی سەربەخۆیی سیاسی و سیاسەتێكی دەرەكی سەربەخۆ، دوور لە جەمسەرگیری، و بنیاتنانی دیموكراسی لە ژیانی سیاسیدا.

ئەم ئەركانە كە ڕووبەڕووی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی دەبۆوە، پێویستی بە هەماهەنگی و تێكۆشانی هاوبەشی هێزەكانی شۆڕش هەبوو. لەو قۆناغەدا بەشێكی كاریگەر لە هێزەكانی شۆڕش ناوەندەكانی جووتیاران و بۆرژوای نیشتمانپەروەر بوو. لێرەشدا بەشداریكردنی چینی بۆرژوا لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلان سروشتی پێشكەوتنخوازانەی ئەو بزووتنەوانە كەم ناكاتەوە، بەڵام كاتێك چینی كرێكار و حزبە شۆڕشگێڕەكەی لەو تێكۆشانەدا كارا دەبێت، ئەوا دەتوانێ كۆمەڵێك توێژی كۆمەڵایەتی دیكە بەدوا خۆیدا ڕابكێشێت، و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی لە ژێر ڕكێفی سازشی چینی بۆرژوا بە سەرجەم توێژەكانییەوە دەربَهێنیت، و ڕێگا لە خولیای ڕاڕایی و سازشبوونی چینی بۆرژوا بگرێت.

بۆیە هاوپەیمانی چینی كرێكار و ڕەنجدەرانی بیرو بازوو و جووتیاران، هێزی سەرەكی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلانن. ئەم هاوپەیمانییە بە كاری هاوبەشی هێزە چەپەكانی نەتەوەی ژێردەست بەردی بناغەی تەواوكردنی ئەركەكانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلان بوو، كە لە قۆناغی پاكتاوكردنی كۆلۆنیالزم دەیان وڵات لە ئاسیا و ئەفریقیا و ئەمریكای باشوور سەربەخۆییان وەرگرت. لەو سەردەمەدا دروشمی كرێكارانی جیهان و گەلانی چەوساوە یەكگرن كە لەلایەن بزووتنەوەی كۆمۆنستی جیهان بەرزكرایەوە، ڕەنگدانەوەی پۆلینكردنی لایەنەكانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لە ئاستی جیهانیدا بوو، كە ئەوكاتە خۆی لە بزووتنەوی كۆمۆنستی و بزووتنەوەی چینی كرێكار و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلان، بەرجەستە ببوو.

لە هەلومەرجی ئەمڕۆدا قۆناغی پاكتاوكردنی كۆلۆنیالزم بەو جۆرەی كە لە بڕیاری نەتەوە یەكگرتووەكاندا هاتووە تا ڕادەیەك كۆتایی هات. بەڵام پرسیاری گرنگ ئەوەیە ئایا بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلان لە جیهاندا كۆتایی هاتووە؟!

ئەگەر بە وردی بڕوانینە جیهانی ئەمڕۆ، بۆمان دەردەكەوێت كە ئێستا لە قۆناغێكی دیكەی چلۆنایەتی ئەم بزووتنەوەیەین، كە یاسا و بڕیار و ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان بە شێوازی جۆراجۆر دوور لە دادپەروەری، مامەڵەیان لەگەڵدا كردووە. بڕیاری نێودەوڵەتی بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین هەیە، بەڵام جێبەجێ ناكرێت. وەزعی قانوونی بیابانی ڕۆژئاوا (پۆلیساریو) لە بازنەی پاكتاونەكردنی كۆلۆنیالزم ماوەتەوە. ڕێككەوتنە نێودەوڵەتییەكان لەوانە سایكس بیكۆ ڕێگای لە دامەزراندنی دەوڵەتی نیشتمانیی سەربەخۆی بۆ كوردستان، گرت. لە چەندین هەرێمی دەوڵەتە ئەوروپییەكان نەتەوەی جیاواز دەژی و مەسەلەی نیشتمانی ماوە و خولیای سەربەخۆیی زاڵە، ئەمە جگە لە مەسەلەی ئوسكوتلەندا. تێكڕای ئەم بابەتانە مەسەلەی شوناس لە سەر ئاستی جیهانی كە بنەمایە بۆ بزووتنەوە ڕزگاریخوازە نیشتمانییەكانی ئێستا، دەخاتە ڕوو. ئەوەی جێگای سەرنجە حزبە كۆمۆنیستەكان لە هەلومەرجی ئەمڕۆدا بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی گەلانیان لە ڕیزبەندی بزووتنەوی شۆڕشگێڕی جیهانیدا دەرهێناوە، و ئەمەش لە هەڵوێستی ئەو حزبانە لە كەتەلۆنیا و كوردستان و ئوسكوتلەندا دەركەوت لە كاتێكدا گەلی كوردستان و گەلی كەتەلۆنیا پێویستیان بە پشتگیری حزبە كۆمۆنیستەكانی جیهان بوو.

حزبی شیوعی كوردستان بەشێكە لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی كوردستانی، و دوور لە واقیع باس لە ئەركی ڕزگاری نیشتمان ناكات، چونكە ئەركێكی بابەتییە، دوور لە ئارەزوو. بۆیە لە پەیڕەوی ناوخۆدا هاتووە: حزب یەكێتییەكی ئارەزوومەندانەی ئەو تێكۆشەرانەیە، كە ماركسیزم ڕێنیشاندەریانە، و سوود لە كەلەپووری پێشكەوتنخوازی گەلی كوردستان، و مرۆڤایەتی وەردەگرن، و هەموو تواناكانیان بۆ گەل ‌و نیشتمان ‌و مافی بڕیاردانی چارەنووس، و دۆزی چینی كرێكار ‌و ڕەنجدەران، و كۆمەڵگەی كوردستان، تەرخان دەكەن، و لەپێناو پێشكەوتن ‌و دادپەروەری كۆمەڵایەتی ‌و سۆشیالیزمدا، تێدەكۆشن. لە پێناسەدا ئەركی نیشتمانی و چینایەتی كۆدەبێتەوە.

  • 1