ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەپێچەوانەی زۆربەی نووسەرە ناسراو و بەناوبانگەكان، ئەدەب تەنیا بانگەشە نییە بۆ ئازادی، بەڵكو دركاندنی هەقیقەتە كە هەموو كەس بەناچار قوربانی دەستی فەزای سیاسی كراوە، بۆیەش خوازیاری ئازادین بە ئەدیب و هونەرمەندیشەوە، چونكە بەكارهێنانی زمانی دووەم كە زمانی ڕاستەوخۆی قسەكردنە، بۆ ئەدەب بەشێكی بۆ هونەر و تەكنیكە، بەشەكەی تر لە ترسی ئەوەیە نەبنە قوربانی بەڕاستەوخۆ، بەڵكو وەكو جەلادەكانی تر قوربانی ناڕاستەوخۆی سیاسەت بن و مەیلیان بۆ بەدەستهێنانی ئازادی هەبێت لە ڕێگەی سیاسەتەوە. (بۆلیس كزۆیز) لەبارەی پرسی گۆڕینی جهان و بەهۆكاربوونی هونەر وەك ئالیەتێك بۆ ئەم گۆڕینە، ئەرگۆمێنتی بەقیمەتی بەیان كردووە، بۆ نموونە ئەوەی لەنێوان هونەر و سیاسەتەوەیە، هێشتا وەڵامی جدی وەرنەگرتووە كە ئایا پەیوەندییان هەیە پێكەوە یان نا؟. ئەو لەو توێژینەوەیە باس لەوە دەكات، گوایە لەدوای هاتنە ئاراوەی ئێمپراتۆریەت و دەستشكاندنەوە لەنێوان نازیزم و بەناو سۆسیالیزم، هێزێكی دیكەی كۆلۆنیالیزم و داگیركەری هێزە گەورەكانی وەكو بەریتانیا و فەرەنسا و تورك هاتنە ئاراوە كە ململانێیان هەبوو، لەسەر ئەوەی هەرچی زیاتر وڵات و ڕووبەر داگیر بكەن، ئەمە بووە هۆی ئەوەی هونەر بخزێتە نێو سیاسەتەوە و بكەوێتە خزمەت هێزە بەناو شۆڕشگێڕەكان، تاكو لەو ڕێگەیەوە وڵات و خاك و شەرەف و ئەخلاق و كولتوور و زمان لەدەستی داگیركەر ڕزگار بكەن، لێرەوە بەئیستاتیكا كردنی سیاسەت چووە نێو مۆخی تاكە ئارتیستەكان، ئەوانیش لەڕێگەی نمایشی شانۆیی و تابلۆی بەناوەڕۆك سیاسەت و بە فۆڕم هونەر كاریگەری لەسەر گشت دابنێت، هەروەها نووسەرەكانیش بەهەمان شێوە چوونە ژێر ئەو بارە قورسە، جۆرج لۆكاچ لەكتێبی (مێژووی هۆشیاری چینایەتیدا) هەمان قسەی لەبارەی هونەر و سیاسەتەوە كردووە، بەڵام بە ستایلێكی جیاواز، كەوابوو هێڵێكی باریك و بێهێز لەنێوان ئارت و سیاسەت هەیە، ئەویش لە گوتاری پشت هونەر و سیاسەتەوە دەدۆزرێتەوە.

ئەمە لەڕووی فۆڕمەوە لەنێو ئەدیبانی كورددا تابۆیە كە پێچەوانەكەی ڕاستە، كەچی لەنێوان ماریۆ فارگۆس و ڤاسلاف هاڤڵدا كە دوو نووسەری بەناوبانگی دنیا هەیە و خاوەنی دوو بۆچوونی زۆر دژن، ماریۆ فارگۆس بەشداری هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی وڵاتەكەی كردووە و لەڕێگەی ئەدەبەوە ڕووناكی خستۆتە سەر و ناسراوە، هاڤڵ لەڕێگەی ئەدەبەوە بەگژ ستەمكاریدا چۆتەوە و خۆی لە هەموو جۆرە تێوەگلانێك بە سیاستەوە دوور خستۆتەوە و دەڵێ‌ (هەمیشە سیاسەت تێكەڵ بەو دەقە ئەدەبییانە بووە كە یۆسا نووسیونی، ڕۆمان ئەو پانتاییە ئەندێشەكراوە بووە كە دەسەڵاتی خوی تێدا مومارەسە كردووە و هەر لەوێشەوە سەرنجی كۆمەڵگە و خەڵك و خوای داوە و چاودێری ئەو پێكدادان و بەریەككەوتنە حەتمییانەی كردووە، كە بە بەردەوامی لە واقیعی ژیانی ڕۆژانە ڕوو دەدەن). بەڵێ‌ بەمەش ناوبانگ پەیداكردن لەئەدەبدا سەرمایەیەكی گەورەی دروستكرد و سیاسەتیش كەڵكی لێوەرگرتووە، جا لەهەر دوو بارەكەدا قازانجی نووسەر و ئەدیبە، ئەگەر كاریگەری هەبوو بەسەر خوێنەرەوە و دەسەڵاتی قەڵس كرد و زیندانی كرا، ئەوا ناوبانگی زیاتر دەبێت وەكو ئەوەی هاڤڵ كە پێنج جار زیندانی كراوە، خۆ بە پێچەوانەوە ئەگەر تووشی هەڵاواردان و ڕاوەدوونانی سیاسی نەبووایە و تێكستەكەش ڕەخنەی لە سیاسیەت و دەسەڵات گرت و ناوبانگیشی وەرگرت و ڕۆشنایی سیاسی كەوتە سەر دیسان خزمەتی ئەدیب دەكات، لەسەدەی ڕابردوودا هەندێك لە گەورە شاعیران بەگشتی لەهەموو زمانەكانی جهان، كۆمۆنیست بوون، بۆ نموونە ئەو شاعیرانەی كە بەفۆڕمی كۆمۆنیزمەوە پابەند بوون، لەتوركیا (نازم حیكمەت) لە چیلی (پابلۆ نیرۆدا) لە ئیسپانیا (ڕافائیل ئەلبێرتی) لە ئیتاڵیا (ئیدوارد دۆ سانگۆنیتی) لە یۆنان (یانیس ڕیتۆس) لە چین (ئای چینگ) لە فەلەستین (محەمەد دەروێش) لە پیرۆ (سیزار فایخۆ) لە ئاڵمان (بێرتۆلت برێخت) و لە ناو كوردیشدا بەشی زۆریان. 

ئایا دەكرێت ئەم بەستەرەی نێوان پابەندبوونی ئەدەب و سیاسەت وەكو وەهمێك تەماشا بكەین و ئەو فەزایە لەبەرچاو نەگرین كە سیاسەت وەكو جاڵجاڵۆكە هەموو كایەكانی تەنییوە، ئایا ئەم تێوەگلانە خەتایە كە بە ئاگاییەوە دەكرێت، یان تووش بوونە بە بێئاگایی، ئایا ئەوەی نووسیویانە بەرانبەر بە هەڵسوكەوتی وەحشیگەرێتی دەسەڵاتە سیاسییەكان؟، من پێم وایە هێڵێك هەیە لەنێوان ئەدەب و سیاسەت كە سنووری بەرانگاری دەخوڵقێنێ‌ بە زمانێك كە خوێنەر پێویستی پێیەتی و لە زمانی ڕاستەوخۆی سیاسییەكان جیاوازە، بەڵام ڕێگەنەدان بەوەی تخووبەكە بپسێنرێت و خۆشەویستی و دژكاری لەیەك مەنجەڵدا بكوڵێنرێت، ئەمەیان خەتایە، ئەمە وەكو ئەوە وایە بە ئەنقەست دارستێك بسووتێنی، كەوابوو ئارەزووی ڕێگەنەدان بە كۆنترۆڵكردنی دنیا بەدەستی سەرمایەدارانەوە، ئارەزوویەكی جیاوازە لەو سیاسەتەی كە هەموو فەزایەكی ناشیرین كردووە، بۆیە شتێك ماوە ژیان ڕابگرێت بە زمان، ئەویش ئەدەب و ئارتە دوور لە ترسی تێوەگلانی بە سیاسەتەوە.