ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

حزبی شیوعی چین ئەزموونێکی نوێخواز لە بنیاتنانی سۆسیالستی بنیات دەنێت. چین بە وەرچەخانێکی مەزن دەڕوات.

ئەم بابەتانە بە چەند زنجیرەیەک پێشکەشی خوێنەران دەکەم.

(3)

مارکسیسزم لە نێوان تایبەتمەندی چینی و جیهانیبوونیدا

لەمیانەی شیکردنەوە بۆ شۆڕشی چین و حزبی شیوعی، ماو تسی تونگ پێی وایە مەبەست لەتێگەیشتی سروشتی کۆمەڵگای چین حاڵی بوونە لە تایبەتمەندی بارودۆخی چین و "ئەم تێگەیشتنە یەکەمین خاڵی سەرەتای چارەسەرکردنی بابەتەکانی شۆڕشی چینە...کاتێک لەمە حاڵی دەبین ئەوکاتە دەتوانین لە سروشتی شۆرشی چین حاڵی بین". 

لەکاتی توێژینەوەی سروشتی کۆمەڵگە و ئەرکە سیاسییەکانی شۆڕش، ماو تسی تونگ پرسیار لە شوناسی شۆڕش دەکات، و دەڵێت: "لەم قۆناغەدا مۆرک و جۆری شۆڕشەکەمان چییە. ئایا شۆڕشی دیموکراتی بۆرژوایە یان شۆڕشێکی سۆشیالستی پرۆلیتاریایە؟". لەوەڵامی ئەم پرسیارەدا دەڵێت: "ڕوونە کە لەجۆر و شێوازی دووەم نییە، بەڵکو لە جۆری یەکەمە". 

بەڵام بۆچی لە جۆری یەکەمە؟ و ئایا هەر وەکو هەموو شۆڕشە دیموکراسییە بۆرژوازییەکانی دیکەیە؟!

ماو تسی تونگ ئاماژە بۆ ئەوە دەکات؛ کۆمەڵگای چین تا ئێستا کۆمەڵگایەکی کۆڵۆنیاڵکراو و نیمچە کۆڵۆنیاڵکراوە و نیمچە فیوداڵە... سەرەنێزەی شۆڕش ئاراستەی ئیمپریالزم و فیوداڵەکان کراوە، نەک دژ بە سەرمایەداری و خاوەندارێتی تایبەت بەشێوەییکی گشتی، تەنانەت ئەگەر بۆرژوای گەورە خیانەت لە شۆرش و دوژمنایەتی دەرهەق بکات، ئەوا شۆرشی چین لە قۆناغی ئێستا شۆڕشێکی سۆشیالستی پرۆلیتاری نییە، بەڵکو شۆڕشی دیموکراتی بۆرژوایە.

بەڵام لەهەمانکاتدا ماو تسی تونگ باس لە تایبەتمەندی شۆڕشی چین دەکات و دەڵێت: شۆڕشی دیموکراتی بۆرژوای ئێستامان لە چین شۆڕشێکی دیموکراتی بۆرژوای شێوازی کۆن و گشتگیر نییە، و ئەو شێوازانە لە شۆڕشدا کۆتایی هاتووە، بۆیە شۆڕشێکی دیموکراتی بۆرژوای شێوازی نوێ و تایبەتە، و ئێمەش پێی دەڵێن شۆڕشی دیموکراتی نوێ.. شۆڕشی دیموکراتی نوێ بەشێکە لەشۆڕشی سۆشیالستی پرۆلیتاریای جیهان، و یەکلاکەرەوانە دژ بە ئیمپریالزمە. لەشوێنێکی دیکەشدا کە باس لەم بابەتە دەکات پێی وایە، ئەم شۆڕشە دیموکراتی نوێیە کە مەبەستی خۆماڵیکردنی سەرمایە زەبەلاحەکان و پرۆژە مەزنەکانی ئیمپریالزمەکان و خیانەتکار و کۆنەپەرستەکان، و دابەشکردنەوەی ئەو زەوییانەی کە خاوەن موڵکەکان دەستیان بەسەردا گرتووە بە سەر جووتیاراندا، و بەڵام هێشتنەوەی پرۆژەی سەرمایەداری تایبەت بەگشتی، جیاوازییەکی ئێجگار زۆری لەگەڵ شۆڕشە دیموکراتییەکان کە لەمێژووی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا ڕوویان داوە، چونکە شۆڕشی ئێمە نابێتە هۆی دیکتاتۆری بۆرژوا. 

لەڕوانگەی ئاماژەکردن بۆ ئەو خاڵانەی کە سەبارەت بە شوناسی شۆرش ماو تسی تونگ باسی کردووە، دەردەکەوێت کە بابەتی بەچینیکردنی شۆرش و دەستنیشانکردنی ئەرکەکانی، هەر لەسەرەتای شۆڕش و دەستنیشانکردنی ئەرکەکانی قۆناغی ڕزگاری نیشتمانی، دەستی پێکردووە، و ئەم ئاراستەیەش لەگەڵ میتۆدی مارکسیزم کە ئەرکەکان و ئاراستەی تێکۆشان لە سونگی واقیع و ململانییەکانی کۆمەڵگا دەستنیشان دەکات، گونجاوە. 

پەیڕەوی ناوخۆی حزبی شیوعی چین، ئاماژە بە تێکەڵبوون و گونجاندنی پرەنسیپە سەرەکییەکانی مارکسیزم لینینزم لەگەڵ پەیڕەوکردنی پراکتیکی شۆڕشی چین، لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی شوناسی هزری حزب دەکات.

لەو پەیڕەوەدا هاتووە کە حزبی شیوعی چین، مارکسیزم لینینزم و هزرەکانی ماو تسی تونگ و تیۆری دنگ شیاو بینگ و بیروبۆچوونی گرنگی "سێ نوێنەرایەتی" و چەمکی گەشەسەندی زانستی و هزرەکانی شی جین بینگ سەبارەت بە سۆسیالستی بەتایبەتمەندی چینی ڕێنیشاندەری کارەکانێتی. 

هەر لەو پەیڕەوەدا هاتووە؛ "هزرەکانی ماوتسی تونگ بەرهەمی جێبەجێکردنی مارکسیزم لینینزم و پەرەپێدانێ لە چیندا، و پرەنسیپە تیۆرییە ڕاست و دروستەکانە، پوختەی ئەزموونە تایبەتەکانی شۆڕش و بنیاتنانە لە چیندا و ئەمەش ڕاستیبوونی بە پراکتیک سەلمێندراوە، و بەرجەستەبوونی دانایی گشتی حزبی شیوعی چینە. لەسەر ڕۆشنایی هزری ماو تسی تونگ حزبی شیوعی چین توانی سەرکردایەتی سەرجەم ڕۆڵەکانی گەل بە نەتەوە جیاوازەکانییەوە لەتەواوی وڵاتدا بۆ ئەنجامدانی سەرکەوتنی شۆڕشی دیموکراتی نوێ، و دامەزراندنی کۆماری چینی میللی بکات کە پەیڕەوی دیکتاتۆری دیموکراتی گەل لەڕێگەی تێکۆشانی شۆڕشگیری درێژخایەن دژبە ئیمپریالزم و دەرەبەگایەتی و سەرمایەداری بیرۆکرات دەکات. لەگەڵ دروستبوونی چینی نوێشدا حزب توانی سەرکردایەتی گەل بۆ گۆڕانکاری سۆسیالستی و ئەنجامدانی گواستنەوە لە دیموکراسی نوێوە بەرەو سۆسیالستی و دامەزراندنی سیستەمی سەرەکی سۆسیالستی و پەرەپێدانی سۆسیالستی لە بوارەکانی ئابووری و سیاسی و کەلتوریدا بنێت". 

حزبی شیوعی چین لە میانەی سەرکردایەتی کردنی ئەزموونی سۆسیالستی کە پێویستی بە نوێخوازی لە بواری تیۆر و پراکتیکدا هەبوو، لە چوارچێوەی دۆگمادا مامەڵەی لەگەڵ مارکسیزمدا نەکرد، هەر بۆیە لە 1978دا سیاسەتی چاکسازی و کرانەوەی بە سەرکردایەتی دنگ هسیاو بنگی بریاردا. لێرەشدا بانگەشە بۆ "ئازادکردنی عەقڵ و گەڕان بەدوای ڕاستی لە ڕووداوەکانی واقیعدا و ئاراستەکردنی چەقی قورسایی سەرجەم کارەکانی حزب بەرەو بنیاتنانی ئابووری و جێبەجێکردنی سیاسەتی چاکسازی و کرانەوە بەسەر جیهانی دەرەوەدا، و دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێ لەپەرەپێدانی مەسەلەی سۆسیالستی، کرا، و ئاکامەکەشی بەرجەستەبوونی پەیتا پەیتای هێڵ و پرەنسیپ و سیاسەتە تایبەتییەکانی بنیاتنانی سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چین بوو، بەمەش مەسەلەی بنەمای تایبەت بەبنیاتنانی سۆسیالستی و سەقامگیرکردنی و پەرەپێدانی لە چیندا کرا و تیۆری دنگ هسیاو بنگ داهێنرا".

پەیڕەوی ناوخۆی حزب ئاماژە بۆ ئەوە دەکات؛ "ئەم تیۆرە بەرهەمی تێکەڵکردنی پرەنسیپە سەرەکییەکانی مارکسیزم لینینزم و پەیڕەوەکانی چینی هاوچەرخە و لەگەڵ ڕواڵەتی ئەم سەردەمە دەگونجێت، و میراتگیری و پەرەپێدانی هزرەکانی ماو تسی تونگە لە سەردەمی مێژووی نوێدا، وەک قۆناغێکی نوێی پەرەپێدانی مارکسیزمە لە چین، و بەڵکو خودی مارکسیزمە لە چینی هاوچەرخ و بەرجەستەبوونی دانایی بە کۆمەڵی حزبی شیوعی چینە، و ڕێنیشاندەری وڵاتەکەمانە بۆ بەردەوامبوون لە پاڵدانی مەسەلەی سۆسیالستی بەرەو پێشەوە". 

لە شانزەیەمین کۆنگرەی حزب لە 2002دا، بریار لەسەر تیۆری (سێ نوێنەرایەتی) درا کە لەلایەن سەرۆکی ئەوکاتی چین زیمین داڕێژرابوو. بیرۆکەی سەرەکی ئەم تیۆرە بریتییە لەوەی حزبی شیوعی چین ببێتە "نوێنەری هێزە سەرەکییەکانی وڵات، هێزەکانی بەرهەمهێنەر، هێزە کەلتوورییە نەتەوەییەکان، و هێزەکانی بەرژەوەندی سەرەکی زۆربەی زۆری ڕۆڵەکانی گەلی چین".

لە هەژدەیەمین کۆنگرەدا بریار لەسەر چەمکی گەشەسەندنی زانستی وەک رێنیشاندەری کارکردن و سەرچاوەیەکی هزری درا. حزبی شیوعی چین لە دوای شانزەیەمین کۆنگرەدا ئاماژەی بەم چەمکە دا، بەڵام لە کۆنگرەکانی پێشتر سەرچاوەیەکی هزری حزب نەبوو. داڕشتنی ئەم چەمکەش بۆ سەرکردایەتی هو جین تاو دەگەڕێتەوە.

پەیڕەوی هەژدەمین کۆنگرە پێناسەی گەشەپێدانی زانستی دەکات بەو پێیەی کە "دانانی مرۆڤە لەڕیزی یەکەمدا، و داوا سەرەکییەکەی گەشەپێدانی بەردەوام و ڕێکوپێکی گشتگیرە، کە پشت بە تیۆری دنگ هسیاو بنگ و بیروڕاکانی "سێ نوێنەرایەتی" بۆ پێداویستییەکانی گەشەپێدان دەبەستێت.

لە هەردوو کۆنگرەی هەژدەمین و نۆزدەمین دووپات کرایەوە؛ "چەمکی گەشەپێدانی زانستی تیۆرێکی زانستییە و بۆ هەمان سەرچاوەی مارکسیزم لینینزم و هزرەکانی ماو تسی تونگ و تیۆری دنگ شیاو بینگ و هزری گرنگی "سێ نوێنەرایەتی" دەگەڕێتەوە، و بەپێی پەرەسەندنی سەردەم پێشدەکەوێت. هەروەها بەرچەستەبوونێکی چەقی تێروانینی مارکسیزمە بۆ جیهان و گەشەپێدان، و ئاکامێکی گرنگی بە چینی کردنی مارکسیزم، و دانایی بە کۆمەڵی حزبی شیوعی چینە، و بیرۆکەی رێنیشاندەرە کە دەبێ بۆ ماوەیەکی زۆر بە مەبەستی پەرەپێدانی سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چینییەوە، پیادە بکرێت". 

شوناسی هزری حزب بەردەوام بە شوناسی چینایەتی و بە مەسەلەی بنیاتنانی سۆسیالستییەوە گرێدرابوو، کە سەرەڕای بوونی تایبەتمەندی لەم بنیاتنانەدا، مۆرکێکی جیهانی بە خۆوە گرتبوو و ئامانجەکەی ئەنجامدانی کۆمۆنیستی بوو.

کۆنگرەکانی حەڤدەیەم و هەژدەیەم و نۆزدەیەم باس لە شوناسی چینایەتی حزب دەکات بەوەی "حزبی شیوعی چین پێشڕەوی چینی کرێکاری چین، و بەهەمان شێوە پێشڕەوی گەلی چین و نەتەوەی چینە، و ناووکی سەرکردایەتی مەسەلەی سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چینییە، و بەرجەستەبوونی پێداویستییەکانی پەرەسەندنی هێزی پێشکەوتووی بەرهەمهێنانی چینە، و دەڕبڕی ئاراستەی پێشکەوتنە لە کەلتووری پێشکەوتووی چین، و نوێنەرایەتی بەرژەوەندییە سەرەکییەکانی زۆربەی زۆری گەلی چینە. بەهای بەرزی حزب و مەبەستە سەرەکییەکەی ئەنجامدانی کۆمۆنسیتییە". 

پەرەپێدانی سەرچاوە هزرییەکانی حزب هەر وەکو لە پەیڕەوەی ناوخۆی حزب لە کۆنگرەکاندا هاتووە، و لەگەڵ پەیڕەکردنی مارکسیزم لینینزم، لە پرۆسەی بە چینیکردنی مارکسیزم، دوو لایەنی یەک هاوکێشە بوون. ئەنجامدانی ئەم دوو ئاراستەیەش بنەمای گرێدانی دیالکتیکییانەی نێوان چەمکی بە چینیبوون و چەمکی جیهانیبوونە لە مارکسیزمدا، وەک دوو لایەنی یەک هاوکێشە کە بەردەوام لە ئاکامی پەیوەندی دیالکتیکییانەی هزر و واقیع، و تیۆر و پراکتیک ئەنجام دەدرێت.

گەڵاڵەبوونی ناوەڕۆکی سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چینییەوە و بەو شێوازەی کە ئەمینداری گشتی حزب شی جین بینغ کاری بۆ دەکات، چەختکردنە لە سەر پەیوەندی دیالکتیکییانەی هەردوو چەمکی بەچینیبوون و جیهانبوون لەمارکسیزمدا، کە لەم خاڵانەدا دەردەکەوێت:

ـــ مارکسیزم لینینزم یاسای پەرەسەندنی مێژووی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی و پرەنسیپە سەرەکییەکانی ئاشکرا دەکات، و مەسەلەی سەرخستنی سۆسیالستی چینی پشت بە بنەما سەرەکییەکانی مارکسیزم لینینزم دەبەستێت، و پیادەکردنی ئارەزوومەندانەی ئەو ڕێگایەیە کە گەلی چین بۆ خۆی هەڵیبژاردووە، و لەگەڵ هەلومەرجی واقیعی چین دەگونجێت.

ــ پەیڕەوکردنی ناوەڕۆکی زیندووی مارکسیزم، و پەرەپێدانی لە هەلومەرجی ئێستادا، و گونجاندن لە نێوان بنیاتنانی سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چینی لە سەردەمی نوێدا لەگەڵ نەریت و بەهاکانی مارکسیزمدا.

ــ بوونی پەیوەندی دیالکتیکی نێوان مارکسیزم و یاساکانی سروشت و مێژوو و یاساکانی تایبەت بە گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی سەرجەم مرۆڤایەتی، و یاسای رزگاربوون و پەرەسەندنی ئازاد و سەرانسەریی مرۆڤایەتی.

ــ خولیای مرۆیی مارکسیزم و گونجانی لەگەڵ سروشتی مرۆڤایەتی و ئاراستەی بۆ ڕزگاربوونی سەرانسەری و ئازادی، و پەرەپێدانی گشتگیری مرۆڤ و مرۆڤایەتی. ئەمەش لەو ڕوانگەیەوە کە مارکس ڕێنیشاندەری شۆڕشگێرانەی پرۆلیتاریا و سەرجەم کارگەرانی جیهانە.

ــ سروشتی زانستییانە و شۆڕشگێرانەی مارکسیزم و قوڵبوونەوەی لە پراکتیکدا، و پەرەسەندنی بە شێوازێکی بەردەوام. شی جین بینغ ئاماژە بۆ ئەوە دەکات؛ "سەردەم دایکی هزرە، پراکتیک سەرچاوەی تیۆرە. پەرەپێدانی پراکتیک کۆتاییبوونی بۆ نییە و لەبەردەم زانینی ڕاستی و ئەنجامدانی داهێنانی تیۆری، ڕاناوەستین". 

ــ جەختکردنەوەی ئەمینداری گشتی لەسەر گرێدانی تیۆر بە پراکتیکەوە، و گەڕان بە دوای ڕاستی لە واقیع، و سەلماندنی ڕاستی و پەرەپێدانی لە پراکتیکدا، و ئەنجامدانی داهێنانی تیۆری بە پشتبەستن بە پراکتیک، و داهێنانی پراکتیک لە ژێر چاودێری تیۆر.

ــ دوورکەوتنەوە لە دۆگما و کرانەوەی مارکسیزم بەو پێیەی سیستەمێکی تیۆری کراوەیە کە لەگەڵ پەرەسەندنی کات و زەمەن دەگونجێت و رێنیشاندەرێکە بۆ توێژینەوەی واقیع و وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارە ئاڵۆزانەی کە ژیان دەیکات، و بەم پێیەش مارکسیزم ڕێگایەکە دەمانگەیەنێتە ڕاستییەکان.

شی جین بینغ ئاماژە بۆ ئەوە دەکات؛ "مێژووی پەرەسەندنی مارکسیزم ئەو مێژووەیە کە مارکس و ئینگلز و هەڵگرانی میتۆدی ئەوان بە بەردەوامی و بە پێی کات و پراکتیک و تێگەیشتن، پێشکەوتنیان تیادا ئەنجام داوە. ئەوەش مێژووی حاڵیبوونی سەرجەم دەستکەوتە هزری و کەلتوورییە بەرچاوەکانی مێژووی مرۆڤایەتییە". 

ــ سۆسیالستی بە تایبەتمەندی چینییەوە لەگەڵ بنەماکانی مارکسیزم لە سەدەی بیست و یەکدا گونجاوە. لێرەشدا سێ بابەتی سەرەکی بە یەکتر گرێدراوە، ئەویش: قوڵبوونەوە لە زانستی یاسای بەرێوەبردنی حزبی شیوعی بۆ دەسەڵات، و یاسای بنیاتنانی سۆسیالستی، و یاسای پەرەسەندنی کۆمەڵگای مرۆڤایەتی. ئەزموونی چین وەڵامی پەیوەندی ئۆرگانیکی ئەم سێ پرسیارەی بە قوڵی داوەتەوە.

لە کۆتاییدا دەبێ بگوترێ کە مارکسیزم دوور لە پراکتیک و گەڕانەوە بۆ واقیع پەرەی پێنادرێت، و وڵاتان و کۆمەڵگاکانی مرۆڤایەتی ئەزموونی خۆیان بە دوورکەوتنەوە لە کۆپیکردن و لەیەک چواندن، و لەڕێگەی تایبەتی خۆیان و لەئەنجامی بەهەندوەرگرتنی ناکۆکی و ململانێیەکانی ناو کۆمەڵ، ئەزموونی سۆسیالیستانەی خۆیان بنیات دەنێن. مارکسیزم لەمیانەی مامەڵەکردن لەچوارچێوەی یاساکانی پێداویستی و تێکۆشان بۆ ئازادی و عەدالەتی کۆمەڵایەتی و یەکسانیخوازی، دەتوانیت پەرە بە بنەما سەرەکییەکانی بدات بۆ ئەوەی ببێتە رێنیشاندەر بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری لەواقیعدا و لەجوغزی شیکردنەوەی واقیعدا نەمێنێتەوە، هەر وەکو مارکس ئاماژەی پێکردبوو. ئەوەش بە تێکەڵکردن و گرێدانی لۆجیکی تیۆر و پراکتیک و مێژوو ئەنجام دەدرێت.