ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکان کە بزووتنەوی کۆمۆنستیی لە حزبە ئەنارشیست و پۆپۆلیستەکان جیادەکاتەوە بابەتی پەیوەندی نێوان سەقامگیری بە مانا گشتییەکەی لەگەڵ بابەتی تێکۆشانە لە پێناوی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتیی کە خەبات لە پێناوی مافی بڕیاردانی چارەنووس و وەدێهێنانیدا، بەشێکە لەو گۆڕانکارییە.

بنیاتنانی دیموکراسی و کاری دامەزراوەیی و حوکمڕانی باش و بوونی چەمکی هاووڵاتیی کوردستانی، و مامەڵەکردنی هێز و لایەنە سیاسییەکان لەگەڵ یەکتر لەسەر بنەمای دیموکراسی و بەکتر قەبووڵکردن و پشت بەستن بە دیالۆگ بۆ بەکلاکردنەوەی ناکۆکییەکان و گەڕانەوە بۆ ئیرادەی گەل لە یەکلاکردنەوەی مەسەلە نیشتمانییە چارەنووسسازەکاندا، بنەما سەرەکییەکانی سەقامگیری سیاسییە.

کارکردن بۆ گەشەپێدانی ئابووری و دابینکردنی خزمەتگوزاری پێویست بۆ هاووڵاتی و بوونی بیمەی تەندروستی و بیمەی کۆمەڵایەتی و ئامادەکردنی دەرفەتی کار بۆ خەڵک و نەهێشتنی هەژاری و بێکاری، ناونیشانە سەرەکییەکانی سەقامیگیری ئابوورییە. ئەمەش زەمینەیەکی وا دروست دەکات کە تاکی کوردستانی ئازادانە بیربکاتەوە و، دوور بێت بە هۆی باری گران و دژواری ئابوورییەوە، لە هەژموونی تەسکی حزبی سیاسی، و بێ فشار بیر لە دواڕۆژی گەل بکاتەوە. بابەتی دیکەی سەقامگیری پەیوەندی بە بواری کۆمەڵایەتییەوە هەیە کە ئەمەش لە کارتێکردنی سەقامگیری سیاسی و ئابووری جیاناکرێتەوە، و بنەمای بەیەکەوەژیانی هەموو پێکهاتەکانی گەلی کوردستانە و ڕێگای گونجاو و لەبارە بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگایەک کە پەیوەندییە مەدەنییەکان شوێنی پەیوەندییە لۆکاڵییەکانی پێش سەرمایەداری بگرێتەوە، و هاوسەنگییەک لە نێوان شوناسە لۆکاڵییەکانی کوردستان و شوناسی نیشتمانیی کوردستانی دروست بێت.

بەشێکی زۆری ئەزموونی گەلان و ئەزموونی بزووتنەوە سۆشیالیستییەکان لە تێکۆشانیان بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی ئاماژە بۆ گرنگی سەقامگیری لە گشت لایەنەکان بۆ وەدیهێنانی گەشەسەندن دەکەن و مێژووی ئەو تێکۆشانە ئەوەی خستۆتە ڕوو کە کارکردن بۆ سەقامگیری مانای بریاروەرگرتن بۆ وازهێنان لە چەمکی ململانێی چینایەتی و دەستنیشانکردنی ناکۆکییەکانی کۆمەڵگا ناگەیەنێت، چونکە لە کۆتاییدا چەمکی گۆڕانکاری پێویستی بە بوونی هۆشمەندییە بە پێداویستی گۆڕانکاری و دەستنیشانکردنی هێزە بزوێنەرەکانی ئەم پرۆسەیە.

لەو ڕوانگەیەوە کە تێکۆشان لە پێناوی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و وەدەستهێنانی مافی چارەنووسی گەلەکەمان بە پێی ئیرادەی و بریاری خۆی، مەسەلەیکی تێکۆشانە، و دوورە لە بیرکردنەوە بە عەقڵیەتی (چرکەی شۆڕشگێڕی)، و لە ئەنجامی کەڵەکەبوونی ئەزموون و کاری تێکۆشاندا بەدی دێت، سەقامگیری سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی لە ئاستی ناوخۆییدا بنەمایەکی گرنگە بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و تێکۆشان لە پێناوی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و وەدیهێنانی مافی چارەنووس.

بە پێی ئەزموونی پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان دا، لەو کاتەوەی پەرلەمان و حکوومەتی هەرێمی کوردستان دوای ڕاپەرینی ئازاری 1991ی گەلەکەمان دروست بووە، دەرکەوتووە کە سەرجەم پەرەسەندن و پێشکەوتن لە کارەکانی ئەم دوو دەزگایەدا ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سەقامگیری سیاسیی ناوخۆییەوە هەبووە. دیاردە وابەستەکان بە نەبوونی سەقامگیری سیاسی بریتی بووە لە شەڕی ناوخۆ، و دوو ئیدارەیی و پەککەوتنی پەرلەمان. بەردەوام لەم حاڵەتانەدا زەمینەی دەستێوەردانی هێز و دەوڵەتە هەرێمایەتییەکان و حکوومەتی ناوەندی عێراق بە هێزتربووە و کار گەیشتۆتە ئەوەی هێزە کوردستانییە ناکۆکەکان بەمەبەستی دەستبادانی یەکتر لە ململانێیەکاندا پەنایان بۆ هێزی بیانی بردووە، و سەرجەم ئەم ململانێیانەش دژ بە ڕەوتی گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و تێکۆشان لە پێناوی مافی چارەنووس و سەربەخۆیی بووە.

ئەمڕو جگە لەوەی کە لایەن و کەسایەتی سەربەخۆخواز بۆیان دەرکەوتوە کە تەنیا بە سەقامگیری سیاسی ناوخۆیی کوردستانی دەتوانرێت پەرە بە تێکۆشان بۆ سەربەخۆیی بدرێت، ئەزموونی تێکۆشانی ساڵانی ڕابردوو دەریخستەوە کە ئاراستەی ئەنارشیستی و پۆپۆلیستی و، وروژاندن ڕێگاچارەی گونجاو و لەبار بۆ سەرخستنی بزووتنەوەی جەماوەری و داواکارییە ڕەواکانی نییە، و دەرکەوتووە کە چۆن لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا لایەنە سیاسییە ناکۆکەکان داواکاریی جەماوەریان بۆ مەبەست و ململانێی حزبیی بەرتەسک بەکارهێناوە و لە جیاتی هەنگاونان بۆ وەدیهێنانی داواکارییەک، چالاکییە جەماوەرییەکان بە تەقەکردنی چەکداری حزبەکان لە یەکتر و سوتاندنی بارەگای یەکتر کۆتایی هاتووە. 

بوونی سەقامگیری سیاسی زەمینەی لەبار بۆ جەماوەر دروست دەکات بۆ بەرپاکردنی تێکۆشانێکی بەردەوام دوور لە وەرزیی لە کارکردن، و ڕەوینەوەی مەترسی تۆقاندن و بێهودەیی لە چالاکی و کاری جەماوەری.

لە هەلومەرجی ئەمڕۆی کوردستان دا کە تا ئێستا نە دەستووری عێراق مافەکانی گەلی کوردستان ناپارێزێت، و پەیوەندی هەرێمی کوردستان بە دەوڵەتی ناوەندی عێراقەوە تەنیا هاوکێشەیەکە کە کۆمەڵێک فاکتەر ڕایگرتووە، لەوانە بەردەوام بوونی پێکهاتەی هەرێم لە 1991وە، و بوونی هاوسەنگییەکی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی کە هەردەم مەترسی گۆڕانکاریی نێگەتیڤانەی تێدایە، و لەوانەیە تەنیا فاکتەری ئیجابی ڕاگرتنی وەزع ئامادەبوونی پێشمەرگە و گەلی کوردستان بێت بۆ داکۆکیکردن لە بوونی خۆی، مەسەلەی سەقامگیری سیاسی ناوخۆیی بە نیسبەت گەلی کوردستان و مامەڵەکردن لەگەڵ ئەگەرە جۆراجۆرەکان، بابەتێکی ژیانییە و نابێ لایەنە سیاسییەکانی کوردستان لە ڕوانگەی بەرژەوەندی حزبی و بەشبەشێنەی پۆست و دەستکەوتی کاتییەوە مامەڵەی لەگەڵ بکەن.

خاڵێکی دیکەی سەرەکی کە پێویستە هاندەری سەرجەم لایەنە کوردستانییەکان بۆ ئەنجامدانی سەقامگیری سیاسی بێت، بارودۆخی پڕ ئاڵۆزی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە کە لە تێکڕای دەوڵەتەکانیدا بارگرژی و قەیرانی دەوڵەت و دەستێوەردانی زلهێزەکان و ململانێیان بۆ سەرلەنوێ دابەشکردنی ناوچەی هەژموون، تیایدا بەدی دەکرێت، و ئەمەش وای کردووە لە سەرجەم ناوچەکەدا سەقامگیری نەبێت. 

ئایا ئا لەم بارگرژییەدا گەلەکەمان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تێکڕای ئەگەرەگان پێویستی بە سەقامگیری نییە؟ 

  • 1