ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

كورد لەوەتەی هەیە و لەوكاتەوەی زوڵمی لێكراوە بەردەوام، وەكو پەرچەكرداریش لەو سەردەمەوە كە یاخی بووە و خۆی ناوی ناوە شۆڕش، كە لەراستیدا شۆڕش نەبووە، بەڵكو یاخی بووە لەدژی ناعەدالەتی سیستمی سیاسی و دەستووری ئەو دەوڵەتانەی بەسەریدا دابەشكراوە، هەمیشە لەنێوانەكاندا ماوەتەوە و خۆی رزگار نەكردووە لەو دووڕییانەی دەبوایە هەڵبژێرێت، بۆیە هەمیشە نەئەمیان بووە و نەئەویان، بۆیە بەناچار لەلایەك لاگیری لەكێشەی خۆی و لەلایەكی دیكە لاگیری ئەوانی دیكەی وەكو كێشەی فەلەستینی كردووە، لەلایەك خۆكۆكردنەوە بووە و لەلایەكی دیكە خۆ هەڵواسین بووە بە ئەوانی ترەوە، نموونەش یەكێتی سۆڤیەت یان وڵاتانی سوونە مەزهەبی ئیسلامی یان شیعەگەرایەتی بووە، لەلایەك وەكو نەتەوەیەكی ژێردەست و زوڵملێكراو كە ئاوارەی وڵاتان بووە، لەلایەكی دیكە وەختێك دەسەڵاتدارێتی هەرێمی كردووە ئەوەی مێژووەی بیرچووە، بۆیە وەكو دەسەڵاتێكی ستەمكار مامەڵەی كردووە لەگەڵ خودی خۆی و ئەوانی دیكەی نەتەوە و ئایینەكانی تر، لەلایەك سەر بەگوتاری ئایینی زاڵ بووە كە ئیسلامە لەناوچەكە، لەلایەكی دیكە دژە گوتاری ئایینی توندڕەو بووە، ئێستا خاوەنی نیمچە دەوڵەت و دەسەڵاتی خۆیەتی، هێشتا لەو نێوانە دەرنەچووە كە شوناسی خۆی ئاشكرا بكات و ئاراستەی سیستمی سیاسی بناسرێت. 

لەو نێوانانەی كە كورد هەم وەكو سیاسەت و هەم وەكو نەتەوە و هەم وەكو ئایین تێیكەوتووە، لەئەنجامی خۆیەكلایی نەكردنەوە گورزی كوشندەی بەركەوتووە، بۆ نموونە ئەگەر سیاسەتێكی موستەقیمی گرتبێت و وەكو خۆی سیاسەتی كردبێت كە بەگوتارێكی یەكگرتوو بەشداری هاوكێشەی سیاسی كردبێت، ئەوا دوچاری ململانێیەكی گەورە بۆتەوە و بەهەموو دوژمنەكانی دژی وەستاونەتەوە، ئەگەرنا پارچە پارچە بووە، ئەگەر وەكو نەتەوە بەیەك ئاراستە كێشەی خۆی نمایش كردبێت، ئەوا نەتەوەكانی دیكە بە رەگەزبەرست و شۆڤێنی و دیكتاتۆر تەماشایان كردوون، ئەگەر لاگیری لە تائیفەی جیاوازی مەزهەبی كردبێت ،هەروەك ئەوەی لەعێراق دەگوزەرێت و بەناڕاستەوخۆ دابەشبوونەتە سەر هەردوو گرووپی مەزهەبە ئایینیەكان، ئەوا لەهەردوولا تەكفیر كراون و دانیپێدا نەنراوە و بەپاشكۆ تەماشاكراوە، بۆیە هەمیشە لەنێوانەكاندا ماوەتەوە و قوربانی بەگوتاری نەتەوەیی خۆی داوە، لەبری ئەوەی قوربانی بەو نێوانانە بدات كە مەترسییە بۆسەر شوناسە نەتەوەییەكەی. 

كێشەی كورد بۆیە هەمیشە بەشێكی كێشەكەی نێوانەكان بووە، ئەگەرچی پەیوەندیی بە دابەشبوونیەوە هەیە بەسەر چوار دەوڵەتی جیاواز، بەڵام بەشێكی دیكەی ئینكاری كردنی واقیع بووە و بەخەیاڵ، هەندێكجاریش لەدژی یەكتر سیاسەتیان كردووە و بەكۆنە قین مامەڵەیان لەتەك خۆیان كردووە، بەهەموو ئەو ئەزموونە تاڵەوە كەچی ئێستا هەمان ئەو سیناریۆیانەی مێژوو دوبارە دەكەنەوە كە لەرابردوودا تۆمار كراون، ئێران و توركیا باشترین نموونەی ئەو نێوانەن كە كورد خۆی لەگەڵ هیچكام لەو دەوڵەتانە ساغ نەكردۆتەوە، ئەم حاڵەتە لە ئاستی دیبلۆماسیەتی دەرەوەش هەستی پێدەكرێت، چونكە نێوانەكان لەلای كورد گرێدراوی بیرێكی تەسكە و فراوانكردنی ئەو بیرەیە، هەروەك گوتراوە كێشەی نەتەوە (بیری فراوانی دەوێ‌)، تەجاوز نەكردنی ئەم دونیابینیە تەسكە لەغروری سیاسیەوە سەرچاوەی نەگرتووە، بەڵكو لە سایكۆلۆژیەتێكی سیاسیەوەیە، بۆیە هەمیشە لەو نێوانەدا رزگاری نابێت. 

شەرعیەتی رابردووی كورد كە یاخیگەرێتی چەكداری و سیاسی بووە لەدژی دەوڵەتانی عەربی و فارسی و توركی، بەهەموو ئەو پنتە تۆماركراوانەوە ئاساییە كە دژی خۆی بووە، چونكە قەڵەمڕەوییەكەی هەم سنووردار بووە و هەم شۆڕشگێڕی نەبووە، مەبەستم لەوەی شۆڕشگێڕی نەبووە ئەوەیە كە ویستە سیاسیەكەی تەنها لەدرووشمی دانپێدانان و دیموكراسییەت بووە بۆ سیستمی سیاسی دەوڵەتەكە، بۆیە بزووتنەوە چەكدارییەكەشی بەشێكی لەدژی خۆی بەكاریان هێناوە، بەڵام ئێستا كە فراوان بووە و لەدەسەڵاتی دوژمن یان نەیارەكانیشی دەرچۆتە دەرەوەی خۆیان، ئەم دیاردە سیاسیانە بەبەدیاردەیەكی نائاسایی دەزانن، بۆیە نەبۆیان دابەشدەبێت لەرووی جوگرافییەوە، نەدەتوانن بەپشكداری بەڕێوەی حوكمداریەكەیان بەڕێوەببەن، نە لەنێو خۆیدا خۆی قبوڵ دەكەن و نە قبوڵیانە نێوانیان بكرێت لەئاستی نێوخۆییدا، باشترین نموونەش سیناریۆكانی دوای داعش بوو، یان باشترین نموونە ئەوەیە لە ر‌وژئاوا و باكور و باشور پەیوەندییە سیاسی و بازرگانی و دیبلۆماسیەكانی لەدژی خۆیان بەكارهێنا، ئەمە یەكێكە لەو كارتە بەهێزانەی كە نەیارەكانیان لەدژی كورد بەكاریهێناوە و هەمیشە بەكاریدەهێننەوە، بۆیە كوردەكان ناتوانن لەو نێوانانە رزگاری بێت و خۆیان بخەنە دەرەوەی نێوانەكان. 

  • 1