ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەشی (B): چەمكی پۆست یادەوەری

ماریانا هیرسج لەسەرەتای نەوەدەكان زاراەوەی ( پۆست) داڕشتووە. پۆست یادەوەری وەسفی پەیوەندییەكی ئاڵۆز دەكات كە نەوەی لە دایكبووی پاش رووداوێكی تراماتیكی، ئەزموونی بەكۆمەڵیان هەیە كە كاریگەری تراوماتیكی كەلتورییان لەسەرە (Shoah and postmemory 2012-16). لە بۆچوونی هیرسچ، ئەزمونی ئەو كەسانەی كە تراومای بە كۆمەڵیان بینیوە وابەستە بوونە بە ژیانی منداڵەكانیان و نەوەكانیان، وە ناسراویشە بە پۆست نەوە (Hirsch 2012، 106 ). لەكاتێكدا هیرسج دەڵێت" پۆست یادەوەری هاوتا (یەكسان) نییە بە یادەوەری، ئەوە رابردووە یادەوەرییەكانی یەكەمجار بینراوە (یان نەوەی یەكەم) گوستراونەتەوە بۆ نەوەی دواتر بە هۆكارەكانی وەك چیرۆكەكان و هونەر و ئەدەبیات و كولتور و رەفتارو نەریتەكان (هیرسچ، 2012، 106). لێرەدا جیاكەرەوەیەكی روون لە نێوان یادەوەرییەكانی یەكەم نەوە و پۆست یادەوەری و وەچەكانیاندا هەیە. 

لەكاتێكدا هیرسج دەڵێت: ئەم ئەزموونانەی تراومایی بەكۆمەڵە بەشێوەیەكی قوڵ و كاریگەر گواستراونەتەوە بۆ نەوەی دواتر، كە پێدەچێت یادەوەرییەكان بە مافی خودی خۆیان ببنە بەشێك و دروست بن. بەمشێوەیە لە ڕاستیدا پەیوەندی پۆست یادەوەری بە رابردووەوە بە بیركردنەوە نێوانی نەكراوە، بەڵكو لە رێگەی وەبەرهێنانی خەیاڵی و جێكەوت وخوڵقاندنەوەیە (The Generation،106-107) . بەمجۆرە نەوەكانی دووەم و دواتر دەبێت دەرك بە مەودای (ماوە) نێوان یادەوەرییەكانیان و ڕوداوی ڕاستەقینەی تراوما بكەن، هیرسج بە نەوەكانی شایەدحاڵی تراومای بەكۆمەڵ دەڵێت (پۆست نەوە). پۆست نەوە ئەو كەسانە دەگرێتەوە كە دایك و باوكیان یان باپیرانیان لە ڕووداوی تراومای بەكۆمەڵەدا ژیاون و ئەوانەی ئەزموونیان تێپەڕبووە بۆ مناڵ و نەوەكانیان، هەروەك هیرسج ئەمە روون دەكاتەوە كەئەندامانی نەوەی نوێ‌ تەنیا میرات نین بۆ تایبەتمەندییە رەگەزییەكانیان، بەڵكو میراتن بۆ ئەزمونەكانی تراومای پێشینەكانیشیان، دەكرێت دوا نەوە بەشێوەیەكی بەرچاو بلكێندرێت بە یادەوەری نەوەی پێشووتری خۆیان لە رابردوو كە پێویستیانە داوای ئەو پەیوەندیی یادەوەرییە بكەن، لە دۆخێكی زۆر سەختدا بتوانرێـت یادەوەرییەكە بگوازرێتەوە بۆ ئەو كەسانەی كە بەراستی لە رووداوەكەدا نەژیاون (Hirsch 2012، 105-106) .

دوای نەوە (پۆست نەوە) ئەزمونی ژیانی رووداوە تراوماتیكیەكانی نییە، لەبەرئەوە یادەوەرییەكانی ئەندامانی پۆست نەوە تەواو جیاوازن لەوانەی شایەتحاڵی یەكەمن. گوتراوە كە دوا یادەوەرییەكان كە زۆر راستەقینانە بابەتیانە هەستیان پێبكرێـت ئەوا كاریگەری بەرجەستەیان لەسەر ئەو وەچەی تراومایی راستەقینە دەبیّت. هەروەها (پۆست) لە پۆست یادەوەری زیاترە لە جیاوازی نەوەیی یان كاتی. بە هەمان شێوەی (پۆست) لە پۆست كۆلۆنێڵ (دوای داگیركردن) یان پۆست مۆدێرن ئەمە پێویستی بە پەیوەندییەكی قوڵ هەیە لەگەڵ رابردوو وەك لەوەی لێی جیا ببیتەوە. هەروەك پێشتر گفتۆگۆیی لە سەر كرابوو، تراوما دەتوانرێت كاریگەریەكی دواكەوتنی لەسەر خەڵك هەبێـت، ئەمە بۆ هەریەك لە شایەتحاڵی یەكەم و بۆ دوای نەوەش دەچێت. بۆ نمونە، كاریگەرییەكانی سەر رزگاربووانی هۆلۆكستی جولەكەكان دەرنەكەوت تاكو چەند ساڵێك دوای تەواوبوونی شەڕ. بە هەمان شێوە، چیرۆكەكان و سیفەتە رەفتارییەكانی رزگاربوانی هۆلۆكۆست دەتوانرێن كاریگەری دواخراویان لەسەر نەوەكانیانەوە هەبێت. پۆست لە پۆستیادەوەری، بە دواكەوتوویەكەی لە كات جیاكراوەتەوە، بەڵام لەوەش گرنگتر، ئاماژە بە كاریگەرییەكانی دوایش دەكات و بەردەوامیش دەبێـت لەگەڵ تراوماكە(Shoah and postmemory 2012-16) .

هیرسج جەخت دەكات كە پۆست یادەوەری لێكچوون نییە لەگەڵ مانا مشتومڕ لەسەرەكەی یادەوەری. جگە لەمە پۆست یادەوەری، ئەو یادەوەریانەی تێدایە كە لە رێگەی وێنە و ئەدەب و رەفتار دەگوازرێتەوە. یادەوەری بە كۆمەڵ لەمەدا رۆڵ دەگێڕێت، بەڵام لە تیۆری پۆست یادەوەری رۆڵی خێزان جەختی لەسەر كراوەتەوە. خێزانەكان رۆڵێكی گرنگ لە پەیوەندییەكی ئاڵۆزی نێوان یادەوەری تاك و یادەوەری بە كۆمەڵ دەگێڕن،بەتایبەتی لە دەقی پۆست یادەوەری. 

هەریەك لە هیرسج و ئالێیدا و جان ئاسمان سوورن لەسەر ئەوەی خێزان وەك ناوەندێكی گرنگی گواستنەوەی یادەوەریە. لە جیاكردنەوەی یادەوەری خێزانی و پۆست یادەوەری، لەكاتێكدا یەكەمیان (یادەوەری خێزانی) وەسفی ستونی گواستنەوەی رووداوە شۆكەكان دەكات راستەوخۆ لە پێشینەییەكانەوە بۆ نەوەكانیان، دووەمیان (پۆست یادەوەری) گواستنەوەی ئاسۆییە لە پێشینەییەكانەوە بۆ ئەو كەسانەی كە نەوەكانیان بەدوایی پەیوەندیكردن بە رووداوەكانی رابردووەوەن (Erll 2011،28). لە ئەنجامدا . پۆست یادەوەری هاوكاری ئەندامانی پۆست نەوە دەكات كە پەیوەندیان بە هەمان پۆست نەوەوە هەیە. هەروەها گرنگە پۆست یادەوەری لە ووشەیی (حرفی) نەوەی دووەم جیا بكرێتەوە. هیرسج ئەم جیاكەرەوە روون دەكاتەوە بەمشێوەی خوارەوە: 

" پۆست یادەوەری یارمەتی خوڵقاندنی یادەوەرییەك دەدات، كە ناتوانێ یادەوەری راستەقینە چاك بكاتەوە (بگەڕێنێتەوە)، كردە خوڵقێنەرەكە یارمەتی یادكردنەوەی تراوماكە و مامەڵەكردنی سایكۆلۆژی دوای كاریگەری تراوما دیاریكراوەكە دەكات. رۆڵی هونەر لە پرۆسەی شۆك پشتیوانیكراوە لەكاتێكدا هونەر چالاكانە پۆست یادەوەرییەكان لە نێوان ئەندامانی پۆست یادەوەریی و ئەندامانی دیكەی ئەو كۆمەڵایەتیە دەگوازێتەوە. هەروەها خەیاڵ وەك هونەری بینراو (شیوەكاری) بریتی نییە لە مێژوو بەڵام دەتوانێت یادەوەری دروست بكات. ئەمە دەبێتە هۆی گفتوگۆی بەشی (C)، كە پەیوەندی نێوان شوێنی یادەوەری و پۆست یادەوەری و هونەری بینراو (شیوەكاری) تێدا تاوتوێكراوە.

  • 1