ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ن: فه‌یسه‌ڵ ده‌ڕاج

و: حه‌كیم عه‌بدولكه‌ریم

بەشی سێیەم و کۆتایی

 

"پرەنسیپە کۆمەڵایەتییەکانى مەسیحیەت ئەوە ئاشکرا دەکەن کە هەر خراپەیەک کە چەوسێنەرەکان دەرهەق بە چەوساوەکان دەیکەن شتێک نییە جگە لە  تۆڵەسەندنەوەیەکى دادپەروەرانە لە هەمبەر هەڵەى بنەڕەتى و هەڵەکانى دیکەى مرۆڤ، یان ئازارێک کە خودا بۆ تاقیکردنەوەى عەبدەکانى  کردوویەتى.

پرەنسیپە کۆمەڵایەتییەکانى مەسیحیەت بانگەشە بۆ ترسنۆکى، ڕق لەخۆبوون، سوکایەتى و خۆ بەکەم زانین، بەکورتى بەهەموو تایبەتمەندییەکانى عه‌وام.

ئەم ڕێنماییانه‌ کە مروڤایەتى تاكه‌كان دەگەڕێنێتەوە خاڵى سفر، وەک پێویستییەکى مێژوویى پەیوەندییەکى مێژوویى لە نێوان دەوڵەتى چینایەتى و ئایدۆلۆژیاى ئاینى دێنێتە ئاراوه‌، کەسێتى ئاینى بە زەلیلى خۆى نابێت بە هەڕەشە بۆ توندوتیژى سەرکەوتوو یان دەسەڵات، بۆیە دەمێنێتەوە بە ئارامى لە جیهانى نادیارى چەوسێنەریدا".

 "لەدایکبوونى ئاینە گەورەکان هاوكاتبوو لەگەڵ بەهێزكردنی پایەکانى دەوڵەتدا، پێکهاتنی نەتەوەكان، و دوژمنایه‌تی چینەکان. ئاینەکان مەعریفەیەکى ئازادکراو لەوەهم پێشكه‌ش ناكه‌ن، بەڵکو وەهم پێش مەعریفە دەخەن، و له‌گه‌ڵیدا ئایدۆلۆژیایەکى په‌تی سه‌رپێ ده‌خه‌ن، ڕوانینگەلێک کە بوارى کردارى دەشارێتەوە بە خستنەناوه‌وه‌ى مانایەکى دیاریکراو بەشێوەیەکى گشتى".

ئایدۆلۆژیاى ئاینى، لەدایکبوو و‌ مایه‌وه‌ لەگەڵ ناکۆکى چینایەتیدا، ڕەنگە بەرگەکەى لە ڕێڕەوى مێژوودا گۆڕیبێت، بەڵام هه‌رده‌م وەک کەرەستەیەکى چالاک ماوەتەوە بەدەست چینى باڵادەسته‌وه‌، هەروەها ئەم چینە ڕەوایەتى پێدەدات و بەڕێوەشى دەبات هەرکاتێک هەستى بە مەترسى کردبێت. ئایدۆلۆژیاى ئاینى دەمێنێتەوە و پەیوەست و هاوپەیمان دەبێت لەگەڵ سیاسەتدا تا ئه‌و وه‌خته‌ی ململانێى چینایەتى بەردەوام بێت و چینى پرۆلیتاریا کۆتەکانی دەستیان تێک نەشکاندبێت.

مارکس و ئەنگڵس لە کتێبى ( ئایدۆلۆژیاى ئەڵمانى) ئەوەیان خستووەتە ڕوو کە مێژووى كڵێسا شتێک نییە جگە لە مێژووى ئابوورى و کۆمەڵایەتى کۆمەڵگا، و ئەو ناکۆکییە ئاینییانەى ناو بە ناو لە سەدەکانى ناوەڕاستدا ده‌هاتنه‌ ئاراوه‌ - له‌ ناواخندا سیاسى و کۆمەڵایەتى بوون هەرچەنده‌ لەبەرگى ئاینییه‌وه‌ پێچرابوون.

ئایدۆلۆژیاى ئاینى لەکۆمەڵگاى چینایەتیدا ئایدۆلۆژیاى پله‌ دووە، ئەم ئایدۆلۆژیایه‌ ڕاسته‌وخۆ ڕەنگدانەوەى بنەماى مادییه‌كه‌ نییە، بەڵکو ئەم ڕەنگدانەوەیە لەڕێگەى سەرخانى کۆمەڵگاوە دەبێت و بگرە یەکێك لە پێکهێنەرەکانیشیەتى. ڕۆڵى ئەم (پێکهاتەیە) جیاواز ده‌بێت بەگوێرەى پێشکەوتنى شێوازى بەرهەمهێنان و هێزەکانى بەرهەمهێن (هیچ مێژوویەکى تایبەت بە مەسیحیەت نییە). پێشکەوتنى هۆشیارى ئاینى لە ناوخۆیەوە نایەت، ئەو لەدەرەوەى خۆیەوە دێت، له‌ بونیاده‌ ناوه‌كییه‌كه‌یه‌وه‌ نییه‌، لە پێکهاتەیەکى دیکەوەیه‌، واتە لە هۆکارگەلێکى مادیى ئەزموونى لە دەرەوەى هزری ئاینییه‌وه‌. ئایدۆلۆژیاى ئاینى نە (مافى چارەى خۆنووسین) و نە (سەربەخۆیی کەسى) لە خۆدەگرێ، ئەوە ژیانى مادى (ململانێى چینایەتى)یە کە بڕیار لە شێوەى ئەم سەربەخۆبوونە و پێشکەوتنه‌ی دەدات، ئایدۆلۆژیاى ئاینى ڕاستەقینەی خۆى ئاشكرا ناكات وەک پەردەپۆشكه‌ری ململانێی چینایەتى تەنیا لە به‌ر ڕۆشنایى "تیۆری" مادی مێژووییدا نەبێت، ئەو زانستەى کە خوێندنەوە بۆ واقیع دەکات بەهۆى یاساکانى میژووه‌وه‌، ئەو زانستەى کە پرۆسەى مێژووی وه‌ك پرۆسەیەکى دیاریکراو بە یاسا ناوخۆییەکانى خۆى دەبینێت نەک وه‌ك ئه‌وه‌ی ملكه‌چی ویستی مرۆیی بێت. و لە ڕۆشناى مادی مێژووییەوە دەتوانین ئەوە بڵێین، ئایدۆلۆژیاى ئاینى لە دایک نەبووە و پێشنەکەوتووە به‌بێ ویستی مێژوو بەڵکو به‌ ویستی مێژوو بووه،‌ پێویستییه‌ك بووه‌ کە واقیعى کۆمەڵایەتى و ڕێڕەوى مەعریفە  سه‌پاندوویه‌تی، ئەم ئایدۆلۆژیایه‌ کە لە شه‌كه‌تی کۆمەڵگاى مروڤایەتی دێرینه‌وه‌ هاتووە لە ناو ناچێت هەتا ئەو کاتەى مێژوو خۆى به‌ئاگا نەیەتەوە لە مەملەکەتى ئازادى: کۆمەڵگاى  کۆمۆنیزم، کۆمۆنیزم یاسا هەتاهەتاییەکان دەڕوخێنێ و ئاین لەناو دەبات و شێوەى نوێ ناکاتەوە و بەمشێوە ئه‌و پێچەوانەى هەموو پێشکەوتنى مێژووى پێشووترە.

 

٭ ئه‌م وتاره‌ به‌شێكه‌ له‌  یازده‌ وتار له‌ كتێبی "ماركسیه‌ت و ئاین"، نووسینی فه‌یسه‌ڵ ده‌ڕاج، خانه‌ی فارابی، چاپی سێیه‌م، ٢٠١٧.

 

 

                                                                                                                 

 

  • 1