ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە جوغزی سەربەخۆییدا

 

بریارە لەم نزیكانە شاندێكی باڵای حكومەتی هەرێم بۆ دانوستان سەبارەت بە بابەتە هەڵپسێردراوەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، سەردانی بەغدا بكات.

هەرچەندە حكومەتی هەرێمی كوردستان چەندین جار ئامادەبوونی خۆی بۆ ئەنجامدانی ئەو دانوستانە سەبارەت بەوە بابەتانە دەربڕیوە، بەڵام كاردانەوەی بەغدا تەنها سەرزاركی بووە. ئەو شاندە حكوومیانەی هەردوولا كە ماوەی زیاتر لە ساڵێك كۆبونەوەیان كردووە، تەنها گفتوگۆ لە سەر بابەتە ساكار و ساناكان بووە، كە مۆركی رێكخستنی هەندی ئیدارات و كارەكانی و ئەو بابەتانەی كە دەچێتە خانەی سەكتەری بیروكراتی حكوومی.

حكوومەتی بەغدا و هێزی سیاسیی حوكومڕان و خاوەن دەسەڵات لە ماوەی زیاتر لە ساڵێك نەك بە شێوەیەكی پراكتیكی هەنگاوی بۆ گفتوگۆ و چارەسەركردنی بابەتە هەڵپسێردراوەكان نەناوە، بەڵكو بە شێوەیكی كردەیی بابەتی ئاڵۆزی دیكەی درووست كردوە وەك بەرپاكردنی سیاسەتی تەعریب و گۆڕانكاری دیموگرافی لە كەركوك و شنگال و سوتاندنی خەلەوخەرمان و ڕەز و بێستانی جوتیارانی كورد لەو ناوچانە، جگە لە هێشتنەوەی هێزەكانی حەشدی شەعبی لەو ناوچانە كە بە شێوەیكی عەمەلی نەیانتوانیوە ژیانی خەڵكی بێدیفاعی كوردنیشینانی ئەو دەورووبەرە بپارێزن، لە ئاكامدا بەشێكی زۆری ناوچەكانی شنگال ئاوەدانەكرانەوە، لە دەورووبەری كەركوكیش چەندین گوندی كاكەیی نشین سەرلەنوێ دووچاری هێرشی داعش بوون، جگە لەوەی كە ژمارەیەكی بەرچاوی داعشەكان لە دەورووبەری گوڵاڵە و خانەقین بە رۆژ بەشێكن لە حەشدی شەعبی و بە شەویش داعشن.

ئا لەم هەولەمەرجە دژوارەدا پڕوپاگندەی لایەنە سیاسییە عێراقییەكان بە شێوەیكی بەرنامە داڕێژراو جەخت كردنەوەیە لەسەر ئەوەی كە دەبێ بەغدا موچە بۆ كوردستان نەنێریت، حكومەتی هەرێم نەوتی كوردستان ڕادەستی بەغدا بكات و، بەم ئاراستەیە ڕای گشتی تەیار دەكەن.

ئەم ئاراستەیەی لایەنە سیاسییە عێراقییەكان بە شێكە لە شەڕی دەروونی كە دژ بە گەلی كوردستان دەكرێ، بەتایبەتی ئەوەیان لە بەر چاوە كە بڕینی بودجە لە ساڵی 2014 تا ئێستا و ڕەوانەی بەشێك لە موچەی خەڵكی كوردستان لە 2018وە، كارتێكردنێ نەگەتیڤانەی لەسەر ڕەوشی ئابوری خەڵكی كوردستان كردووە، بەم جۆرەش دەیانەوێت تێكرای بابەتەكان لە بازنەی نەوت و موچەدا كۆبكەنەوە دوور لە بابەتەكانی دیكە كە بە ئاشكرا لە دەستور عێراقدا ئاماژەی پێكراوەو، حكوزمەتی عێراق جێبەجێی ناكات، یان چاوەڕێی گۆڕینی تەرازووی هێزەكان بە بەكارهێنانی هێزی سەربازی دەكات وەك ئەوەی ئێستا بڕیاری ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پارێزگای كەركوكی دا كە پانزە ساڵە لە سەر داوای هێزە سیاسییەكانی عەرەب و توركمان دوواخرا، كەچی ئێستا بۆ فەرزكردنی حاڵەتی داسەپاو، دەیەوێ هەڵبژاردن بكرێ و حاڵەتی نوێ بە شێوەیەكی "شەرعی" بەسەر ئەو ناوچەیەدا فەرز بكات.

بابەتی مووچەی خەڵكی هەرێمی كوردستان بابەتێكی گرنگە لە دانوستانی ئایندە لە گەڵ حكومەتی بەغدا، كە ئەمەش بە بابەتی نەوت لكێنراوە، بەڵام گرنگە ئەو دووبابەتە بە شێوەیكی داماڵڕاو لە پاشخانی و پەرەسەندنی ڕووداوەكان و تەنها بە عەقلیەتی ساڵی 2020 و دانانی بوجە تەماشانەكرێت. ئەوەی كە پەیوەندی بەم بابەتەوە هەیە باسكردنی ئەو قەرزانەیە كە لای حكومەتی بەغدایەو، شایستەی هەرێمی كوردستانە لەوانە بڕینی بودجە هەرێم و مووچەی فەرمانبەران لە ساڵی 2014وە لە كاتێكدا حكومەتی عێراق مووچەی بەو شوێنانە دەدا كە لەو ساڵانەدا لە ژێر كۆنتڕۆڵی داعشدا بوون.

ئەگەر تەنانەت لە ڕوانگەی دەستور عێراقەوە تەماشای بابەتی نەوت بكەین دەبێ شاندی حكوومەتی هەرێم ئەوەی لە بیر بێت كە نەوت لە دەسەڵاتی ئیتحادی حەسری نییە كە لە ماددەیەكی دەستوردا بە نۆ خاڵ دەستنیشان كراوە، بابەتی نەوت ماددەیەكی جیاوازە، بۆیە هەرێمی كوردستان قانونی نەوت و گازی خۆی هەیە، بەڵام تا ئێستا عێراق قانونی نەوت و گازی نییەو، تەنانەت ئەگەر ئەو قانونەی هەبێت و یەكێك لە ماددەكانی بە پێچەوانەی قانونی هەرێم بێت، ئەوا بەپێی خودی دەستوری عێراق، هەرێم بۆی هەیە یاسای خۆی جێبەجێ بكات.

شاندی دانوستانی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدا ڕاستە دەبێ یەكێك لە ئەركە سەرەكییەكانی كاركردن بۆ دابینكردنی مووچەی خەڵكی كوردستان بێت، ئەم بابەتەش لەم هەلومەرجەدا لكێنراوە بە مەسەلەی نەوت. لەم حاڵەتەشدا ئەگەر حكومەتی هەرێم لە چوارچێوەی بودجەی عێراق بەشێك لە نەوت ڕادەستی بەغدا بكات، ئەوا گرنگە لە چوارچێوەی پێدانی بەهای ئەو بەرمیلە نەوتانە بێت كە ڕیكەوتنی لەسەر دەكرێت، نەك تەسلیم كردنی خودی نەوتەكە و گرنگە پێداگریش لە سەر شایستەی كۆمپانیاكانی دەرهێنان و گواستنەوەی نەوت بكرێت.

گرنگە بە نیسبەت لایەنی كوردستانی مافی فڕۆشتنی نەوت و مامەڵەكردن لە گەڵ جیهاندا لە بواری بازاڕی نەوت، هێڵی سوور بێت و بە هەموو شێوەیەك دەبێ مافی هەرێم بۆ فڕۆشتنی نەوت دوور بە كۆمپانیای سۆمای عێراقی، مسۆگەر بكرێت، لە هەمان كاتدا دەبێ حكومەتی هەرێمی كوردستان مامەڵە لەگەڵ سامانی نەوت و گاز بە شێوەیك بكات كە بە بەشێكە لە موڵكی خەڵكی كوردستان و بنەمای سەربەخۆیی ئابوری كوردستانە بزانێت. لە ئایندەشدا زەمینەی سەربەخۆیی سیاسییە، ئەمەش وا پێویست دەكات كە داهاتی نەوت و گازی كوردستان لە گەڵ سەرجەم سەرچاوەكانی دیكەی ئابوری زۆر شەفاف بێت و لەم حاڵەتەشدا حكومەتی هەرێم بە كردار دەتوانی متمانەی خەڵكی كوردستان بۆ خۆی ڕاكێشێت و لە مەسەلەی ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی ڕاست گۆ بێت، بەم جۆرەش داكۆكی لە مەسەلەی نیشتمانی كوردستانی دەكات.

بابەتە ناكۆكەكان لە نێوان هەولێر و بەغدا زۆرن و بێ گومان بەغدا دەیەوێ ریزبەندی مامەڵەكردن لەگەڵ ئەو بابەتانە لە ڕوانگەی بەرژەوەندی خۆیەوە بێت، بە نسبەت كوردستانەوە بابەتی نەوت و گاز و بودجە و موچە نابێ لە بابەتی كەركوك و ماددەی 140 و ڕاگرتنی شاڵاوی تەعریب گەورەتر بێت.

شاندی كوردستان داكۆكی لە مەسەلەیەكی ڕەوا دەكات، پێویستە هەنگاوەكانی لە ئاستی ڕوابوونی مەسەلەی گەلی كوردستان بێت.

9/9/2019

  • 1