ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە جوغزی سەربەخۆیدا
لە 25ی ئۆکتۆبەری 2019، خۆپیشاندانی جەماوەری بەرفراوان بەغدای پایتەختی عێراق و هەندێ پارێزگاکانی ناوەڕاست و سەرجەم پارێزگاکانی باشوری عێراقی گرتەوە، و لە ئاکامدا ژمارەیەکی زۆر شەهید و بریندار بوون، و حکومەتی دەسەڵاتدار سەرەڕای خۆئامادەکردنی ئەمنی و پێشتر بڵاوکردنەوەی ڕاپۆڕتی لێکۆلینەوە سەبارەت بە خۆپیشاندانەکی پێشتر، و پێدانی کۆمەڵێک بەڵین بۆ چاکسازی و لابردنی کۆمەڵێک ئەفسەری سوپا و پۆلیس، نەیتوانی متمانە لە نێو جەماوەری خۆپیشاندەران درووست بکات، کە چەندین جار لەم حکومەتە و لە وانەی پێشتریش بەلێنی نەهێشتنی بەشبەشێنەی تایفەگەری و سنووردانان بۆ گەندەڵی و دابینکردنی خزمەتگوزاری و فرسەتی کارکردن بە خەڵک وەرگرتوە، کەچی لە کردەوەدا، بەفیرۆدانی سەدان ملیار دۆلار، و وابەستەیی تایفەگەری ، و فرۆشتنی پلەوپایە گەورەکانی دەوڵەت پەیڕەوکرا بە جۆرێک لە سەرجەم ئەو شوێنانەش کە خۆپیشاندانی تیادا نەکراوە باوەڕ و متمانە بە حکومەت نەماوە.
خۆپێشنادانەکەی 25ی ئۆکتۆبەر و رۆژانی دووایی یەکەمین خۆپیشاندان و ناڕەزایی جەماوەر نییە، و چەندین ساڵە خۆپیشاندان لەو ناوچانەی هەیە بەتایبەتی ئەگەر ئەوەمان لە یاد بێت کە سەرەتا جەماوەر دوور لە دەستێوەردانی حزب و لایەنی سیاسی و مەرجەعیەتی ئاینی و کارتێکردنی هێزی دراوسێ، درووشمی (بە ناوی ئاینەوە دزییمان لێ دەکرێت)یان داڕشت، بەڵام هێزی سیاسی کە ویستیان داواکاریی ڕەوای جەماوەری بە مەبەستی بەرژەوەندی حزبی بەکاربهێنن، توانیان ئەم درووشمە بە ئاراستەی پۆپۆلیستیدا بەرن، ئەوە بوو لە سەرجەم خۆپیشاندانەکاندا درووشمی (شلع قلع)ی پۆپۆلیستی کە ڕەوتی سەدر هەڵیگرت و هەندێ هێزی دیموکراتیش بە گرتنەبەری چەمکەی هەڵەی (کتلەی تاریخی) کەوتنە ژێر کارتێکردنی ئەم درووشمە، ڕەوتی ئاسایی پەرەسەندنی چالاکی جەماوەرییان لە خشتەبرد، و لە کۆتاییشدا ناڕەزایی جەماوەری تەنها وەک ریکلامێکی هەڵبژاردنەکان بەکار هات، بێ ئەوەی گۆرانکارییەک لە چوارچیوەی داواکارییە سادەییەکانی جەماوەری زەحمەتکێش ئەنجام بدرێت، و بە پێچەوانەوە گوتاری بەشێکی زۆری بەشداربووان لە حوکمرانانی بەغدا هۆکاری نەهامەتی و هەژاری خەڵک و هەڵی سیاسەتەکانی خۆیانیان دەخستە سەر باڵی هۆکاری دیکە وەک شەڕی داعش لە لایەک یان بەکارهێنانی گوتاری ڕق و قینە دژ بە گەلی کوردستان گوایە ئاوەدانی گوردستان لە سەر حسابی بودجەی ئەوانە.
بەڵام ئەوەی ئەم خۆپیشاندانە لە وانەی ساڵانی دیکە جیادەکاتەوە کۆمەڵێک خاڵی گرنگە کە لەمانەی خوارەوە جڕ دەکرێتەوە:
1ــ هەرچەندە لایەنە سیاسییەکانی ئیسلامی سیاسی شیعە لە عێراقدا لە ماوەی ساڵانی ڕابووردوودا هەمان گەمەی ریفۆرمخوازان و موحافیزگارانی ئێرانیان دەگێڕا، و ڕەوتی سەدر لەلایەک و هێزەکانی بەدر و دعوە لە لایەکی دیکەوە لە ساڵانی ڕابووردوودا نمایشی هەمان ئەو ڕۆلەیان دەکرد، بەڵام هەروەک چۆن لە ئێراندا ئەو نمایشە کۆتایی هات، لە عێراقدا دوای پێکهاتنی حکومەتی عادل عبدالمهدی بە هاوپەیمانی سائرون و هێزەکانی بدر و فالح فیاز و عسائب و ئەوانەی دیکە، و فاشیلبوونی حکومەتی عێراق لە بواری چاکسازی، کارتی بەکارهێنانی جەماوەر لە لایەن سەرجەم هێزەکانی ئیسلامی سیاسی شیعە و هاوپەیمانەکانی سووتاند. ئەم حاڵەت نوێیە دەڕبڕی هەرەسهێنانی پرۆژەی ئیسلامی سیاسی شیعەیە، هەر وەکو چۆن داعش ئیسلامی سیاسی سوننەی نەک لە عێراقدا بەڵکو لە تەواوی ناوچەکەدا بەرەو هەرەسیهێنان برد، وگەورەترین ئاستەنگی سیاسی بۆ ئیخوان موسلمین لە ناوچەکەدا سەبارەت بە درووشمی "ئیسلام چارەسەرە" درووست کرد. بۆیە دەتوانین بڵین خۆپیشاندانە چەماوەرییەکانی ئەو شارانەی عێراق ئاماژەیە بە فاشیلبوونی پرۆسەى ئیسلامی سیاسی شیعە، و پێویستە ھەتا زوو ھیچ لایەنیک گرەو لەسەر ئایندەی ھاوپەیمانی سیاسی لەگەڵ ئوە رەوتە و سەرجەم رەوتی ئیسلامی سیاسی نەکات.
2ـ هەرچەندە بەشێک لە بانگەشەی سیاسی باس لەوە دەکەن کە خۆپیشاندانەکانی عێراق مەسەلەیکی نیشتمانی عێراقی سەرانسەرییە، بەڵام جوگرافییەی خۆپیشاندانەکان ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت کە خۆپیشاندان لە ناوچەی عێراقی شیعەیە. ناوچە سوونە نشیشنەکان سەڕەڕای ناڕەزاییان لە حکومەتی شیعە کە لە ناوەندا حوکم دەکات، و سەرەڕای سیاسەتی پەرازوێزخستن و شاڵاوی توند و تیژی لە عێراقی سوننە، بەڵام جەماوەری ئەو ناوچانە لە بەر چەندین هۆکار خۆپیشاندان ناکەن و لە سەرووی ئەو هۆکارانە ڕەوشی پاشماوی شەڕی داعش و مەترسی تۆمەتکردنی هەر چالاکییەکی جەماوەری بە داعش بوون.
3ـ جیاوازی لە بۆچونی لایەنە سیاسییە عێراقییەکان سەبارەت بە داواکاریی خۆپیشاندەران، لە ئارادایە. عادل عبدالمهدی و هاوپەیمانی بنائ، و دعوە، و ناوەندی فراوانی حەشدی شەعبی، و ئێران و مەرجەعیەت، پشتگیری لە مانەوەی حکومەتی عادل عبدالمهدی دەکەن. هاوپەیمانی سائرون و فتح داوای ئیستقالەکردنی حکومەت دەکەن، بەڵام ناوەندێکی فراوانی خۆپیشاندەران دوور لە هەڵوێستی حزبە سیاسییەکان دروشمی ( گەل ڕوخاندنی رژێمی دەوێت) یان هەڵگرتوە، واتە گۆڕانگاری لە سیستمی سیاسی عێراق کە ئەم بابەتە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ئایندەی خەڵکی کوردستانی و حکومەتی هەرێم و هێزە سیاسییەکانییەوە هەیە.
4ــ هەرچەندە حکومەتی هەرێم و بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی کوردستان پشتگیری لە داوای خەڵکی لە چوارچێوەی رێزگرتن لە دەستور دەکەن، بەڵام نە پریشکی چالاکی و خۆپیشاندانی جەماوەر لە عێراقدا دەگەنە کوردستان و نە پریشکی چالاکی و خۆپیشاندانی کوردستانیش دەگاتە عێراق ، ئەمەش نەک بەو مانایەی کێشە و ناکۆکی چینایەتی لە کوردستان نییە، بەڵام هۆکاری ڕوونی دیکە ھەیە و بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی عێراق و کوردستان خۆیانی لێ لا دەدەن. ئەویش عێراق و کوردستان لە ئاستی کێشە و ڕەوتی پەرەسەندن و ئاسۆی دووا رۆژ، دوو کۆمەڵگای جیاوازن، و تەنها فشاری دەوڵەتە هەرێمایەتییەکان و هەڵوێستی و بەرژەوەندی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە یەکەوە گرێی داوەن. لەم ڕەوشەدا کە ململانییە نێودەوڵەتییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەرەدەسەنێت، و ململانێی ئێران و ئەمەریکا لە ئارادایە، سەرجەم ئەگەرەکان لە عێراقدا لە ئارادان، واتە مانەوەی حکومەتی عادل عبدالمهدی بە رتوشێکی سادەوە، یان ئیستقالەکردنی ئەم حکومەتە و دانانی حکومەتێکی دیکە کە هەروەکو ئەوانەی پێشتر دەبێت، یان جێبەجێکردنی درووشمی عێراقی شیعە، (گەل ڕوخاندنی رژێمی دەوێت)، کە ئەمەش گەڕانەوەیە بۆ سەرەتاکانی 2003 و هەموارکردنی دەستورە ی2005 کە گوایە بە پرنسیپی توافق و هاوسەنگی و شەراکەت دانراوە، و تا ئێستا فەرامۆشکراوە، و هەموارکردنەکانیش بە کۆتایهاتن بە فدراڵی و لامەرکەزیت دێت و زەمینە بۆ ناوەندێتی ڕەها دەبێت.
شایانی باسە لە پێشەکی دەستوری ئێستای عێراقدا نووسراوە: جێبەجێکردنی ئەم دەستورە سەلامەتی یەکێتی خاکی عێراق دەپارێزی. جا ئەگەر عێراق شیعە لە ئەنجومەنی نوێنەران یان لە شەقامدا کۆتایی بەم دەستورە بهێنێت، و بە عەقلیەتی زۆربە بۆ حوکمی ناوەندی بگەرێتەوە، ئەوا لە ئێستاوە پێویستە هەرێمی کوردستان بە حکومەت و هێزە سیاسییەکانی ئەم ئەگەرەیان لە بەر دەمدا بێت، و ئازادانە بیر لە چارەنوسی کوردستان بکەنەوە.

  • 1