ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە کاتێکدا خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان دژ بە مۆدێلى سەرمایەدارى (نیولیبرالیزم و ئیمپریالیزمى تازە) سەرتاسەرى جیهانى گرتۆتەوە بەتایبەت لە ئەمریکاى لاتینەوە بۆ فەڕەنساو جەزائیر و سودان و عێراق و لوبنان و هتد... ئەوەى دەگوزەرێت مۆدێلێکى ترە لە پێناو بەشدارى سیاسىڕاستەقینەوڕەتکردنەوەى مۆدێلى دیموکراسیى سەرمایەدارى، ئەو تێکۆشانە جەماوەرییەڕۆژانە کاریگەرى تازە دروست دەکات، بە ڕوونى لێکەوتەکانى دەبینین کە بۆخۆى ئاستێکى بەرزیڕەنگدانەوەى تیۆرە لە واقیعدا بە پێچەوانەشەوە .

مێژووى شۆڕش و ڕاپەڕینەجەماوەرییەکان ئەوەى پشت ڕاستکردۆتەوە کە هیچ هەڵسانەوەیەکى جەماوەرى لە شۆڕش و ڕاپەرین هتد ... بەبێ تیۆرو هێزەکانى چەپى شۆڕشگێڕیى پێشڕەو سەرکەوتوونابێت، زۆرجار جەماوەر لە کاتى ڕاپەرینەکانداسەرنجیان تەنیا لەسەر لابردن و ڕاماڵینى کەمینەى دەسەڵاتە، بەڵام ئامانجى ئەوان بە تەنیا لابردنى ئەوان نییە، بەڵکو ئامانجیان کۆتایى هێنانە بە دەسەڵاتى کەمینەى چینایەتى، لە هەلومەرجى ئەمڕۆداڕۆڵى ئەو پێشڕەوایەتییە ئەرکى تەنیا هێزێکى چەپ نییە، بەتەنیاش ناتوانرێت پرۆژەى کۆمەڵگایەکى یەکسان و دادپەروەر سەرڕێگا بخرێت، بەڵکو ئەوە ئەرکى سەرجەم هێزەچەپ و کۆمەڵایەتییەکانە کە بەرژەوەندى و شوناسى چینایەتییان لە گۆڕانکارىڕاستەقینەدایە بە ئاراستەى دامەزراندنى دەسەڵاتى زۆرینە.

ئەزموونى گۆڕانکارییەکانى ئەم چەند دەیەىڕابردوو، تەژین لە دەرس و وانەى مێژوویى دیالیکتیکى بۆ هێزە چەپەشۆڕشگێرەکان کە پێویست دەکات بە دیدێکى دیالیکتیکى وردتر بەرمەبناى گۆڕاوەکان هەنگاو هەڵبنێن. هەمووڕاپەڕین و گۆڕانکارییەکان بریتى نین لە گۆڕانکارى بە ئاراستەى پێشەوە، هەندێکجار بەهۆکارى جۆراوجۆر گۆڕانکارییەکان بۆدواوەدەبێت نەک پێچەوانەکەى، ئەوەش پەیوەندى بە ئاستى گەشەسەندنى هێزەکۆمەڵایەتییەکان و ڕیزبەندەسیاسییەکان و هۆشیارى چینى کرێکار و ڕۆڵى زاتى هێزە چەپە شۆڕشگێڕەکانەوە هەیە. ڕاپەڕینەکانى بەهارى عەرەبى و ئەنجامەکەى لە ساڵى 2011دا، لەوبارەیەوە بۆخۆى باشترین ئەزموونە بۆ چەپەکان. 

لەوەها هەلومەرجێکى گۆڕاودا لەم هەفتەیەدا، یەکەمین کۆڕبەندی هێزە چەپەکانی کوردستان بە دروشمی (کاراکردنی ڕۆڵی هێزەکانی چەپی کوردستان لە تێکۆشانی نیشتمانی و چینایەتیدا) لە شارى هەولێر ئەنجامدرا. "پرسی کوردستان و ڕەوشیڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست"، چوارچێوەى گشتى کۆڕبەندەکەى پێکهێنا. ڕوانگەی هێزە چەپەکانى کوردستان بۆ کێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وململانێی هیزە نێودەوڵەتی و هەرێمایەتییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کارتێکردنی لەسەر پرسی کوردستان، هەروەها هەلومەرجی ئەمڕۆی کوردستان و بنەمای گوتاری هێزە چەپەکانی کوردستان و دەرفەتی کاری هاوبەش و ئاستەنگەکان چەقى گفتوگۆى هێزەچەپەکانى هەرچوارپارچەى کوردستانبوو. لەو کۆڕبەندەدا هاوڕێیانى حزبی کۆمۆنیستی باکور، حزبی سۆشیالیستی باکور، حزبی کۆمۆنستی ڕۆژئاوا، کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان، حزبی شیوعی کوردستان، بزووتنەوەی دیموکراتی گەلی کوردستان. لەگەڵ چەندین نووسەرو کەسایەتى و هەڵسوڕاوی چەپ بەشداربوون . 

گرنگی ئەو کۆڕبەندە لەوەدابوو؛ بوارێکى بۆ هێزە چەپەکانی کوردستان ئامادەکرد بۆ گفتوگۆکردن و شرۆڤەکردنی واقیعی ئێستا و بوارەکانی هەماهەنگی و کاری هاوبەش لە سەر ئاستی سەرانسەری کوردستان لە ئایندەدا. ئەم کۆڕبەندەدا سەرجەم هێزە چەپەکانی کوردستانی نەگرتۆتە خۆی، چونکە چەپ بەخۆشحاڵییەوە لە کوردستاندا لەم هێزانە زیاترە و چەندینڕێکخراو و کەسایەتی و هەڵسوراوى چەپ هەن کە دەکرێ بە شێوازی جۆراجۆر و یەکێکیش لەوانە کۆڕبەندی ئایندەیە، کە بتوانێت لەوەى ئێستا فراوانتربێت و کاری هاوبەش لە چوارچێوەی هەر پارچەیەکی کوردستان و لە ئاستی سەرانسەری کوردستان ئەنجامبدات، لە پێناوکاراکردنی ڕۆڵی هێزی چەپی کوردستانی لە تێکۆشانی نیشتمانی و چینایەتیدا. 

هاوکات ئەم کۆڕبەندە جەختکردنەوەیەلە باوەڕى چەپەکان بۆ گەڕانەوە بۆ پرەنسیپى هاریکارى نێونەتەوەیى بەڕەچاوکردنى سروشتى کێشەو ناکۆکییەکانى ئەمڕۆ کە لەمڕۆژانە یادى سەدساڵەى دامەزراندى ئەنتەرناسیۆنالى کۆمۆنیستیمان کردەوە، ئەوەش هاوکات بوو لەگەڵ دیدارى(21مینى نێونەتەوەیى حزبە کۆمۆنیستى و کرێکارییەکانى جیهان) کە لە کۆتایى مانگى ئۆکتۆبەرى ڕابردوو لە ساڵیادى سەدساڵەى دامەزراندنى ئەنتەرناسیۆنالى کۆمۆنیستى و لە ژێر ناونیشانى (تێکۆشان و ململانێ لە پێناو ئاشتى و سۆسیالیزم بەردەوامە)، لە شارى ئەزمیر ئەنجامدرا .

لە کۆڕبەندی هێزە چەپەکانی کوردستان پێویستى کارى هاوبەشى چەپ یەکێک بوو لەو بابەتانەى بەچڕى گفتوگۆی لەسەر کرا، کە بابەتێکى گرنگەو پێویستى بە تۆزێک وەستان هەیە.

لەو بارەیەوە کاتێک قسە لەبارەى کارى هاوبەشى چەپ دەکەین پێشتر ئەوەدەزانین پێویستى ئایدیا و پرۆژەی واقعى چەپ، پرۆژە و خەونێکى ئیرادەگەرییانەنییە، بەڵکو پرۆژەیەکە واقیع فەرزى دەکات، فیکری سۆسیالیستی دەربڕی واقیعێکی ماتریالیستی مێژووییە. 

ئەمڕۆ شکست و کێشەکانى سیستەمى سەرمایەدارى کە خۆى لە مۆدێلى نیولیبرالیزم دەبینێتەوە لە ئاستى ناوخۆیى و نێودەوڵەتییدا بۆتە هەرەشەیەکى جدى لەسەر ماف و ئازادییەکان و تەنانەت گۆى زەویش. حکوومەت و دەسەڵاتەکان لە سەر ئاستى جیهان و ناوخۆ حکوومەتى خەڵک نین، ئەوان تەنیا ئەرکیان پاراستن و پاسەوانى سەرمایەدارو کۆمپانیاکانە، ئەوان نەک هیچ خزمەتگوزارییەک پێشکەشى خەڵک ناکەن، بەڵکو بوونەتە بار بەسەر خەڵکەوە؛ لەڕێگاى سەپاندنى باج و ڕسومات بەسەرمانەوە. لەوەها دۆخێکدا ئایدیا و کارى چەپ دەبێتە پێویستییەکى مێژوویى، ئەم دۆخە لەڕووى خودییەوە پێویستى بەخۆئامادەکردنە، ئەمەش تەنیا لەڕێگاى سەرڕێگاخستنى ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان و تێکۆشانى جادەنییە کەهەندێک جار لە چوارچێوەى عەقڵیەتى پۆپۆلیستى وەها مامەڵەدەکرێت، بەڵکو لە پاڵ ئەوەشدا پێشکەشکردنى پرۆژەى بەدیلە بۆ دانان و جێگیرکردنى پایەکانى سیستەمێکى سۆسیالیستى دژ بەم مۆدێلە لە حوکمڕانى، دۆخى دروستکراو بەرپرسیارەتی زیاتر و گرانتر لەسەرشانى هێزە چەپەکان دروست دەکات. واپێویست دەکاتئێمەى چەپەکان بەتایبەت لەم ناوچەیە بە دیدێکی فراوان سەیری ئەرکمان بکەین، ئەرکانێک کە هەندێک جار جیاوازو فراوانترە لە ئەرکی چەپێکیڕۆژئاوایی، ئێمەى کۆمۆنیستەکانى کوردستان جگە لە ئەرکە چینایەتییەکەمان، تەواوکردنى قۆناغىڕزگارى نیشتمانی و گۆڕانکارى کۆمەڵایەتییمان لە ئەستۆدایە بۆ دیاریکردنى مافى بڕیاردانى چارەنووس و چوونەقۆناغێکى ترى گەشەسەندوو، وەک پرەنسیپێکى فیکرى مارکسیزم و لینینزم کە تەواوکەرى ئەرکە نێونەتەوەیى و چینایەتییەکانە. ناکرێت چەپێکى مارکسى بەبیانووى جۆراوجۆر داکۆکى نەکات لە مافى بڕیاردانى چارەنووس، چەوساندنەوەى نەتەوەیى سەر گەلى کوردستان نەبینێت لە باکور و ڕۆژئاواو باشورو ڕۆژهەڵات، دواجار ببێتە پاڵپشتى مەیلێکى فاشیستى و دانبنێت بە دابەشکردنی کوردستان لە چوارچێوەى نەخشەی کەپیتالیزمی و ئیمپریالیزمى بەریتانی و فەرەنسی، بێگومان ئەوە بۆ نەتەوە ژێردەستەکانى تریشڕاستە. بەداخەوە لە میانەى بەشداریم لە(دیدارى21 نێونەتەوەیى پارتە کرێکارى و کۆمۆنیستییەکان) ئەوەم بە ڕوونى هەستپێکرد وەکئەنجامىڕەنگدانەوەى عەقڵیەتى نەتەوەى سەردەست بەسەر هەندێک لە نوێنەرى پارتەکۆمۆنیستەکانى ئاسیا و وڵاتانى عەرەبى و تورکیا، لەهەمان کاتیشدا چەندین هێزى ترى کۆمۆنیستى هەبوو جیاوازتر لەوان بیریان دەکردەوە . 

لە سەر ئاستى کوردستان ئەم لەیەکتر نزیکبوونەوەیەى ئێستاهەیە، بەغیابی دیدێکی فراوان بە باشی دروست نابێت، لە ناو واقیعی تێکۆشاندا زۆر شت هەیەڕوون دەبێتەوە، هاوکات واقعی تازە پێویستی بە تێگەیشتنی تازەش هەیە، کە بەداخەوە هەندێکمان بە ئامادەکردنىڕەچەتەى پێشوەختەوە مامەڵە لەگەڵ گۆڕاوەکان دەکەین، ئەوەش هۆکارى سەرەکى دابڕانى چەپە لە چەپ و لە کۆمەڵگەیش. لەکاتێکدا باسى کارى بەیەکەوەیى چەپ دەکەین لە دۆخى ناوخۆیى چەپەکان دەبێت لەوەش تێبگەین کە هەمووى وەک یەک بیرناکاتەوە وەک حزب، هەروەها لەناوخۆى حزبە چەپەکانیش جیاوازى بیروبۆچوونى زۆرهەیە لەوبارەیەوە کە بوونى ڕاى جیاواز و تێگەیشتنى جیاواز بۆڕۆڵى پارتە چەپەکان و شێوە و ڕووئیاى کارکردنیان، بۆخۆى مەسەلەیەکى زۆر ئاساییە هەرئەوەش وایکردووە چەندین هێزى چەپ لە هەر پارچەى کوردستان و لەسەر ئاستى هەروڵاتێکیش لە دنیادا هەبێت، تەنانەت بوونى ئەو هەموو پارتە چەپەش نەیتوانیوەڕێگرى بکات لەوەى چەندین کەسایەتى و هەڵسوراوى چەپ لە دەرەوەى ئەو هێزانە هەبێت کە ئەوەش بۆخۆى بابەتێکى ئاساییە و نیشانەى دەوڵەمەندى فیکرى چەپە لە ناوخۆ و لە دنیاشدا، چونکەڕۆڵ و کاریگەرى فیکرى مارکسى و سۆسیالیستى ناتوانرێت تەنیا لە چوارچێوەىڕێکخستنێکى سیاسى بچووکبکرێتەوە . 

ئێمەى چەپەکانى کوردستان هێشتا چوارچێوى کارى هاوبەشمان وەک دروستکردنى(ناوەندێک یان بەرەیەک) یان هەرچوارچێوەیەکى تر دانەناوە، بەڵام دەستمان کردووە بە کارى کرداریى هاوبەش، ئەوەش بۆخۆى جەوهەرى مەسەلەکەیە، کارکردن لەسەر دۆسییە گرنگەکانى ژیانى کرێکاران و زەحمەتکێشان و دابینکردنى بیمەکۆمەڵایەتییەکان و داکۆکیکردن لە بابەتە نیشتمانییەکان وپرسى ژنان و ژینگەو هێنانەکایەى دەستورێکى مەدەنى سیکۆلار و ڕووبەڕووبوونەوەى پرۆژەى نیولیبرالیزمى حکوومەت لەو دۆسیە هەرە لە پێشانەن کە بەشێوەى جیاواز کارى لەسەر کراوە و پێویستى بە کارى بەردەوام و کاریگەرتر هەیە، دوور لە حالەتى وەرزى و مەوسومى، هاوکات ئەنجامدانى کارى هەرەوەزى بەتایبەت لە ئەزموونى هاوڕێیانمان لە خانەقین و لە شوێنەکانى تریش ئامادەکارى دەکرێتوەک بنەمایەکى کۆمەڵگاى هاریکارى لە پێناو گەڕانەوەى زیاتر بۆ ئیرادەى یەکگرتن و پرەنسیپێکى سۆسیالیستى جێگاى ئومێدێکى گەورەیە.

ئەگەر سەیرى ناڕەزایەتى و ڕاپەڕینەکانى عێراق بەتایبەتى ئەوەى لە گۆڕەپانى تەحریر دەگوزەرێت، بکەین، پێکهێنانى جۆرێکە لە(حکوومەتى تەعاونی) لە هەمووڕوویەکەوە، هەرئەوەش وایکردووە بتوانرێت کاریگەرى زیاتر بێت و بەردەوامیش بێت کە ئێستا لەڕێگاى کارى هەرەوەزى خواردن و ئاسایش و ژیانیان بەڕێوەدەبەن، سەرەڕاى پەلامارو هێرشەکانى دەسەڵات، بەڵام ئەوان هەربەردەوامن وڕازیش نین بەو گۆڕانکارییانەى حکوومەتڕاى گەیاندووە. بێگومان ئێستا ئەوان بە پڕاکتیکىقورسایى و هێزىڕاستەقینەى خۆیان ئەزموون دەکەن، ئەویش تەنیا لەڕێگاى هەڵوێستى بەرەنگارى وخۆڕێکخستن و کارى هەرەوەزییەوە بەدەستیان هێناوە .

 

  • 1