ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

لەو دوواییانەدا ، لە میدیا و راگەیاندنەکان زۆر گوێبیستی وشەی ( بریکست Brexit ) بوینە ، کە کورتکراوەی ( British exit ) ە ، واتە چوونە دەرەوەی بەریتانیا لە یەکێتی ئەوڕوپا کە 28 وڵاتی لە خۆ دەگری لە هاوبەشیەکی ئابوری  و سیاسی . پرسی دەرچوون لەو یەکێتیە ، مشت و مڕ و بینە و بەردەیەکی زۆری خستە بەردەم شەقامی بەریتانی ، میدیایی و سیاسیەکان . هەر لە سەردەمی تێرێزا مای ( Theresa May ) سەرکردەی پارتی پارێزگاران و سەرۆك وەزیران 2016 - 2019 ، پاش ئەوەی ( شاژن ئێلیزابێپ ) رەزامەندی نیشاندا لە سەر دەستلەکار کێشانەوەی ( دێڤید کامیرۆن )  وەك کەسایەتیەکی بەهێز لە هەوڵی بێوچانیدا بوو بۆ مانەوە لە یەکێتی ئەوروپا بەڵام لە هەمانکاتدا دەبێ رێز لە دەنگی هاوڵاتی بگیرێ . بڕیاربوو بەریتانیا لە بەرواری 2019 / 5 / 23 دەربچی ، راپرسیەکەی 2016 / 6 / 23 کە ئەنجامەکەی زۆرینە لە گەل دەرچوونبوو ، هۆی نەکشانەوەشی دەگەڕێتەوە بۆ گفتوگۆکان کە نەگەیشتنە هیچ ئەنجامێك و بنبەستبوون . هەرچەندە لە حەفتا و هەشتاکانی سەدەی رابردوو ، بەرنامەی چەپە سیاسیەکانبو  بۆ مەبەستی دەرچوون لە کۆمەڵگای ئەوروپی و ئازادانە بڕیاردان ، هەروەك پارتی کرێکاران لە هەڵبژاردنی 1983  دا چەختی لەسەر دەرچووندەکردەوە. کاتێ هەوڵەکانی تێرێزا مای بێ ئەنجامبوون لە رازیکرنی پەڕلەمان ، دەستی لەکار کێشایەوە و کۆمەڵگەی بەریتانی دابەشبو بۆ ( لەگەل یا  دژ ) ی دەرچوون و پارتەکەش لەناو خۆیاندا توشی باڵباڵێنبوون . بۆریس جۆنسۆن لەهەمان پارت دەستبەکاربوو وەك سەرۆك وەزیران هەموو هەوڵێکی خستە گەڕ بۆ دەرچوون ، تا رادەیەك بەشداری لە لوتکەی کۆڕبەندی ساڵانەی ئەوساڵی ( داڤۆس ) ی نەکرد تا زیاتر مشوری بریکست بخوا . پاش 47 ساڵی شلەژاو لەناو ئەو یەکێتیە و دوای سێ ساڵ و نیو لە وتووێژی سەخت ، ئەوەبوو  لە دوا ساتەکانی رۆژی هەینی 2020 / 1 / 31 کۆتا ساتەکانی بەڕێکرد لە جیابوونەوە مێژووییەکەی لە یەکێتی ئەوروپا و کۆتایی بە دۆستایەتیەکەی نێوان لەندەن و بڕۆکسل هێنا . بۆریس جۆنسۆن ی سەرۆك وەزیران لە وتارەکەیدا لە بەردەم پەرلەمان ئاماژەی بەوەکرد کە : ( کۆتا نیە ، بەڵکو سەرەتایەکی دروستە بۆ گۆڕینی نیشتمان و یەکگرتنی لە پێناو پێشەوە چوون و گەشەکردنی ) . تا کۆتایی ئەمساڵیش پەیوەندیەکان بە ئاسایی و هێمنانە یاساکانی یەکێتی ئەوروپا پیادە دەکرێ  و سەرجەم دەزگە سیاسیەکان جێدەهێڵی و هیچ گۆڕانکاریەك بە سەر هاوڵاتیان و کۆمپانیاکان نایەت . لە پەرچە کردارە ناوخۆییەکاندا ، سکۆتلەندەییەکان خەمبار و نیگەرانبوون و لە بەردەم پەرلەمانەکەیاندا مۆمیان داگیرساند ، هەمیشە لە گەل ئەوروپا دایە و پرسی بریکست ناکۆکیەکۆنەکانی لە مەڕ جیابوونەوە لە شانشینی یەکگرتو سەر لە نوێ سەریهەڵداوە و تائێستاش ئاڵای یەکێتی ئەوروپا لە سەر پەرلەمان دەشەکێتەوە . هەروەها سنووری نێوان هەرێمی ئێڕلەندەی باکور و کۆماری ئێڕلەندەی سەر بە یەکێتی ئەوروپا ، یەکێکە لەو کێشانەی کە بەرەو روویاندەبێتەوە . ئابوری شانشینی یەکگرتو یەکێکە لە دووەمین بەهێزترینی ئابوری ئةوروثا لەدوای ئەڵمانیا . بە گوێرەی بە دواداچوونی ئامۆژگای ( لایبنیتس ) و زانکۆی ( مارتن ـ لۆپەر ) بۆ توێژینەوە ئابوریەکان ، ئەو دەرچونە کاردانەوەی لە سەر بازاڕی ئەڵمانی دەبێ ، هەڕەشە لە سەر 100  هەزار هەلی کار دەکا ، کەرتی پیشەسازی ئۆتۆمۆبێڵ و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی تەکنۆلۆجیای ( ABM ) و ( سیمینس ) لەهەناردەکەیان پاشە کشە دەکەن . یەکێتی ئەوروپا یەکەم زیانی بەرکەوت بە چونە دەرەوەی وڵاتێك کە ژمارەی دانیشتوانی 66 ملیۆن کەسە و ساڵانە 24 ملیۆن هاوڵاتی ئەوروپی گەشت بۆ ئەو وڵاتە دەکەن . لە کۆتاییدا هەر چەندە بۆریس جۆنسۆنی سەرۆك وەزیران  بەڵێنی بە چاخێکی زێڕینی نوێدا ، بەڵام لە گەل ئەوەشدا ئەڕکی قورسی لە بەردەمدایە بۆ ئەوەی دروشمەکەی ( بە جیهانیکردنی بەریتانیا ) ، ئایا روو لە ئەمریکا بکا کە دەستی بۆ درێژدەکا ؟ ئایا دەبێتە رکابەرێکی نوێ لە بەرامبەر بەرژەوەندیەکانی دۆستی دوێنێی یەکێتی ئەوروپا ؟ یا بە پێچەوانەوە و بەتەوژمەوە لە ئەوروپاییەکان نزیکدەبێتەوە کە ناتوانی دەستبەرداریانبی ؟ یا وەك یاریکەرە کۆنەکە دێتەوە گۆڕەپان و روو لە وڵاتانی ئەفریقیا دەکات کە بەهای پتر لە 166 $ ملیاری وەبەرهێنانی کۆمپانیاکان لە بۆڕسەی لەندەن سەودای پێدەکرێ ؟

  • 1