ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەوەندەی بەندە لەیادم بێت لە ساڵی 1957 – 1958 پێاوێك لەشاری هەولێر دەژیا ناوی حمە شێت بوو ، بەردەوام ئەم پیاوە شێتە لە چوار رییانی یانەی فەرمانبەران لەسەنتەری شاری هەولێر دادەنیشت ، جل و بەرگی شڕو چركن بوو ، جۆرەها ئاسن و تەنەكە و مەنجەڵ و قاپ و نیوە تەنەكەیەكی كون كونیشی پێبوو بۆ ئاگر لەناوكردنەوەی و چێشت لێنان لەسەر ئاگرەكە ، حمە شێت لەناو بازاری دارتاشەكانی ناوشاری هەولێر وردەدار و پەلكە داری تاشراوی دارتاشەكانی كۆدەكردەوەو ، لەناو تەنەكەكە ئاگری پێدەكردنەوە ، لەشاری هەولێر ئەوكات بەم وردە دارانەی دارتاشەكان دەوترا (قانقاغ) ئەوكات حمە شێت لەسەرخۆ بوو تەمەنی زۆرنەبوو ، گەلێك جار لەسەر جادەكە كەشوێنی دانیشتنی بوو ، شیوی لێدەنا ، چ جۆرە شیوێك هەر خۆی دەیزانی چ تام و بۆنێكی هەیە ، هەر شتێكی چێشت لێنانی دەسكەوتایە ، وەكو باینجان ، كودو ، بیبەر تەماتە، پاقلە ... هتد هەمووی بەیەكەوە لە مەنجەڵەكەی دەكرد و ، ئاگری لەناو تەنەكەكە گردەدا ... پاشان هەرخۆی دەیزانی كەی و چۆن شیوەكەی دەخوات ... دانیشتوانی ئەو سەردەمەی شاری هەولێر ئەگەر شتەكان تێكەڵا و پێكەڵا بكرابایە ، دەیان ووت دەڵێت شیوی (حمە شێتە) لەوانەیە تاكو ئێستاكەش كەسانێك لە هەولێر هەبن ئەم دەستە واژەیە لە كاتی پێویست بەكار بێنن .
حمە شێت شوێنی حەوانەوەی مزگەوتی شێخی چولی بوو ، ئێواران كە بەرە و شوێنی حەوانەوەی دەرۆیشت ، لە دوورەوە دیار دەبوو ، چونكە گەلێك پان و بەرین بوو ، بەهۆی ئەو هەموو ئاسن و تەنەكەو مەنجەڵا و قاپ و سۆبە تەنەكەكەی و ئەوهەموو شتانەی بەشان و پیلی هەڵدەواسی ... نازانم كەی و لە چ ناوچەیەك (حمە شێت) بۆ هەولێر هاتووە ، حمە شێت كەم دوو بوو ، پەیوەندی بە خەڵكەوە نەبوو ، بەڵام كە توڕە بكرایە هاواری دەكردو بە دەنگێكی بەرز دەگریا ... حمە شێت دەرۆزەی نەدەكردو پارەی لە هەموو كەس وەرنەدەگرت ... چەند كەسێك لەناو شاری هەولێر هەبوون حمە شێت یارمەتی لێوەردەگرتن ، وەكو (محمد هاشم دەباغ و ئیبراهیم فافۆن فرۆش) كە حمە شێت خۆی دەچووە لایان و یارمەتی لێوەردەگرتن ... حمە شێت تا ئەوكاتەی شۆرشی ئەیلول لە ساڵی 1961 هەڵگیرساو ، شەڕ لە كوردستان پەرەی سەند و رووبەرەكەی فراوان بوو ، (عبدالكریم قاسم) كە سەرۆك وەزیرانی عێراق بوو ، سەركردەیەكی نیشتمانپەروەر بوو ، دیارترین سەركردەی شۆرشی 14ی تەموزی ساڵی 1958 بوو ، لە ئامانجەكانی شۆرشی تەموز هەڵگەرایەوە و ، تاكڕەوانە فەرمانڕەوایی عێراقی دەكردو ، گوند و لادێیەكانی كوردستانی شێتانە بۆردوومان دەكرد ،بەدەیان و سەدان گوند سوتاندران خەڵكەكەی دەربەدەر و ئاوارەی شارەكان بوون حكومەتی (عبدالكریم قاسم) بەهەزاران جاش و جاشولەی چەكدار كردو ، لەكاتی هێرشكردن بۆ سەر هێزی پێشمەرگەی كوردستان هێزی جاش و جاشولە كۆدەكرانەوە و بەڕەڵای ناوشاری هەولێر دەكران ، هەموویان بەچەكەوە بەكۆمەڵا بەدواییەكدا دەرۆشتن و دوكاندارەكانی ناوشاری هەولێر دەیان ووت (بازاڕجوڵاوە) بەمانای ئەوەی ئەو هەموو جاش و جاشولانە پێداویستی خۆیان دەكڕن ، جەماوەری شاری هەولێر دەیانزانی هێرش بۆسەر ناوچەكانی پێشمەرگە نزیكە و بابەتەكە دەبووە جێگای قسە و باسی خەڵكەكە ... حمە شێتیش وەكو خەڵكی تر هەستی بە جوڵەی جاش و جاشولەی چەكدار لە ناوشاری هەولێر دەكرد ... ئەو وەكو خەسڵەتی تایبەتی خۆی هەموو رۆژێك دەهاتە چوارڕیانی یانەی فەرمانبەران و لە رۆخ شۆستەكە دادەنیشت ، لەكاتی بەرەلڵابوونی جاش و جاشولەی چەكدار بەناو شاری هەولێردا ، خەڵك لە حمە شێت نزیك دەبوونەوە و هەوڵی توڕەكردنیان دەدا كاتێك حمە شێت توڕەدەبوو هاواری دەكرد و دەگریا ... ئینجا بەدەنگی زۆر بەرز دەی قیراند و دەی ووت (سەگ باب مادام شوانیت پێناكرێت ، وازبێنە وازبێنە ، سەگ باب مادام شوانیت پێناكرێت وەرەخوارێ‌ و ، برۆ ، برۆ ، شوانی وانابێت ) خەڵكەكەی كە لە حمە شێت نزیك بوون دوردەكەوتنەوە بە چرپە بەیەكتریان دەووت ئەوە حمە شێت لەگەڵا (عبدالكریم قاسم)یتی ، لەبەر ئەوەی شەری كوردان دەكات و گوند و دێهاتەكانی كوردستان ویران دەكات ، حكومەتەكەی (عبدالكریم قاسم) لە ساڵی 1963 لە رێگای كودەتایەكی خوێناوی روخێنرا ، حمە شێت لەسەر ووتەكەی بەردەوام بوو، قسەكەی بەسادەیی دەكرد بەڵام تەژی مانا و پەندی بەنرخ بوو ... جارێكیان حمە شێت بارگە و بارەكەی لەشان كردبوو برەو مزگەوتی شێخی چۆلی دەچۆوە ، لە ناكاو بەر لەوەی بگاتە مزگەوت و بارەكەی خست و دەستی بەگریان و هاواركردن كرد ، چەند كەسێك لەدەوری كۆبوونەوە و هەریەكە و قسەیەكی دەكرد ، یەكێك لە ئامادە بوەكان ووتی كاكە حمە راوەستە مەگریێ‌ پرسیارەكەم هەیە جوابم بدەوە ... ! كاكە حمە سەری بەرزكردەوە و لە گریان و هاواركردن وەستا و سەیرێكی كابرای كرد ، پیاوەكە ووتی كاكە حمە ئەو خەڵكە لەبەر چی واتێك ئاڵاون و لەدەوری یەكتر دەسورێن و كەس بەكەس نیە و سەگ ساحێبی خۆی ناناسێتەوە ؟ كاكە حمە لە كابرای پرسی و ووتی ئێ ئەوە مانای چیە ؟ كابرا لە وڵامدا ووتی ، كاكە حمە هەندێك وادەروا و هەندێك بۆ ئەولایە و هەندێكی تر هەردێت و دەچێت و لە و جادە بۆ ئەو جادە دەچێت ... كاكە حمە سەری بەرزكردەوە و سەیرێكی كابرای كرد و ووتی باشە خۆ نابێت هەموو خەڵكەكە بەیەك رێگا و بۆیەك لا بڕوات ، خۆ ئەو خەڵكە (مێگەل نیە) ئەگەر هەموو خەڵك بەیەك رێگا و بۆ یەك لادا بڕۆن ئەوا دونیا وەردەگەرێت لێگەرێ‌ باخەڵكەكە بەكەیفی خۆی بكات و هەركەس جیدەوێت با ئەوە بكات ... ! سەیركە حمە شێت چەند بەسادەیی دژی یەك ئاراستە و یەك دەنگی بووە و داوای فەرە رەنگی و ئازادی كاركردنی كردوە ، دوای (58) ساڵا ئەز قسەكانی حمە شێت دەنوسمەوە بۆ ئەوەی یادی حمە شێت بكەمەوە ... ! باشە ئەگەر كاكە حمە ئێستا لە ژیان بوایە ئاخۆ چی بەم بارودۆخەی نیشتمانی كوردان دەگوت ؟ كە كورد فەرمانڕەوایەتی دەكات ، نەخۆشخانەی میری نیە و چارەی نەخۆش ناكرێت و ، لە كوردستان (50) پەنجا نەخۆشخانەی تایبەت هەیە ، هەژارانی ووڵاتەكەم تەنیا خەون بەم نەخۆشخانانەوە دەبینن ، قوتابخانەكانی حكومەت بێ‌ خزمەتگوزاریە و هیچ جۆرە بایەخێكیان پێ‌ نادرێ‌ و بەزستان ساردو سوڕو لە كەشی گەرماش بێ‌ كارەبانە ، تەنیا منداڵانی هەژاران دەچنە قوتابخانەكانی كەرتی گشتی و ئەگەر یەكێك ناچار نەبێت بەهیچ جۆرێك روو لەم قوتابخانانە ناكات ، بەسەدان قوتابخانەی كەرتی تایبەت لە باخچەی منداڵانەوە تا دەگاتە زانكۆ ئامادە كراون و پارە دارەكان منداڵەكانیان بۆ ئەم خوێندگایە تایبەتانە رەوانەدەكەن ، كورد (29)ساڵا و چەند مانگێكە فەرمانڕەوایەتی نیشتمانی كوردان دەكەن كەچی لە ووڵاتەكەمان كارەبای میری نیە ، حكومەت لە %85ی كارەبایەكەی لە كەرتی تایبەت دەكڕێت ، بابەتی موەلیدەی گەرەكەكانیش هەرباسی لێناكرێ‌ ، ئاوی خواردنەوە بەهاوین لە گەرەكەكانی دەبڕێت و خەڵكەكە ئاو دەكرێ ، حكومەتی كوردستان یەك ساڵ و یەك مانگە موچەی خانەنشینانی نەداوە و پێنچ مانگە موچەی فەرمانبەرانی نەداوە ، پزیشكە لاوەكانمان لەبەر بێ‌ موچەیی ماندەگرن و توانای بەردەوام بونیان لە كارەكەیان نیە ، حكومەتی كوردستان كە بەرهەمی خوێنی رۆڵەكانی كوردستانە شاند رەوانەی بەغدا دەكات و (2) ملیار دینار بۆ چارەسەری كۆرۆنا وەردەگرن ، رۆژ و شەو لە راگەیاندنی كوردستان باسی لێوەدەكرێت و بەسەركەوتنی دەزانن ، چەند هەفتەیەكە حكومەتی كوردستان بڵاودەكاتەوە كە ئەم هەفتەیەنا ئەم هەفتەیە شاندی كوردستان سەردانی بەغدا دەكاتەوە چاوەڕوانی حكومەتی فیدڕاڵی عێراقن كە كەسەرۆكەكەی گوایە دۆستی سەركردەكانی كوردە بۆ ئەوەی وەڵامی حكومەتی كوردستان بداتەوە تا شاندەكەی رەوانەی بەغدا بكات ، حكومەتی عێراق تەقەی سەری دێت و وەڵامی كوردان ناداتەوە ، ئێستاكە كوردستانی نیشتمانی بریندارمان لە هەموو لایەكەوە دەوردراوە و شەڕ دژی گەلەكەمان لەلایەن سوپای داگیركەری توركی و سوپای پاسداران و حەشدی شەعبی و كورد كوشتن و بە عەرەب كردنی نیشتمانەكەمان راگەیەندراوە ، حكومەت و دەسەڵاتدارانی عێراق جڵەویان بۆ (راكان جبوری) شۆركردوە بۆ ئەوەی ئەركی بەعەرەب كردنی كەركوك تەواو بكات ، گەورە بەرپرسەكانی كوردستان باس لە حكومەت و دەسەڵاتی عێراق ناكەن كە بەعەرەب كردنی كەركوكیان بە (راكان) سپاردوە ، هەموو كار و چالاكیەكیان لە دژی (راكان)ە نەك حكومەتی عێراق سەرباری ئەو هەموو كەم و كوڕیەی كە هەیە ، بەرەی ناوخۆی كوردستان تەواو لاوازە و حزبایەتی و بەرژەوەندی حزب لەسەرەوەی بەرژەوەندی باڵای گەل و نیشتمانەكەمانە بەردەوام رۆڵەكانی گەلەكەمان لە دڵە راوكێدا دەژین ، ترسیان لە دوژمن نیە چونكە دەزانن دوژمن گەر بۆی بلوێ و بتوانێت شەڕی مان و نەمانی گەلەكەمان دەكەن ، بەڵام ترس و دڵەراوكێی رۆڵەكانی گەلەكەمان لەوەیە شەڕێكی براكوژی خوێناوی لە زینێك یان كۆپكێك هەڵگیرسێ‌ و تەڕوو وشكی نیشتمانەكەمان تێدا بسوتێت ، ئێستاكە ئەگەر حمە شێت لە ژیان بوایە ئاخۆ چ ناوێكی لەم بارودۆخەی كوردستان دەناو ، چی بە بەرپرسە باڵاكانی حكومەتی كوردستان دەووت لەوە دڵنیام كە دەستەواژەیەكی لەبەرامبەر بێ‌ باكی كاربەدەستانی كوردستان بەكاردەهێَنا و ناوێكی لەم بارودۆخە دەنا كە جەماوەر دوای (58) ساڵی تر باسی بكەن و بینوسنەوە ، بۆ ئەوەی خەڵك لە قسەكانی كاكە حمەی شێتی ناسراوی هەولێر وانە و پەندی لێوە فێرببن .
حەمە شێت گیان و روحت شاد و یادت بەخێر .

  • 1