ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

وانەی(2)
كاتێك، كە پلۆتۆنیۆم(pu52) بەرهەوا بكەوێت كارلێك درووست دەكات لەگەڵا ئۆكسجین، بۆپێكهێنانی ئۆكسیدی پلۆتۆنیۆم، كە ئاوێتەیەكی هاڕاوەی وردە و بەشێوەی تەپ‌و تۆز لەهەوادا بڵاو دەبێتەوە ‌و هەڵدەمژرێت لەلایەن مرۆڤ ‌وزیندە وەرانی ترو كاریگەری لەسەر ڕووەكیش دەبێت، بەلایەنی سلبی یەكەی.كەئەمانەش مرۆڤ بەكاریان دێنێتەوە ئەوە زیانەكانی بۆ مرۆڤ زیاتر دەكات.
هەروەها درووست كردنی بۆمبایەك، كە یۆرانیۆمی لەكارخراوی تێدابێت بەرتانكێك بەكەوێت، ئەوە پلەی گەرمیەكەی ئەو تانكە تا زیاترلە(10)هەزارپلەی سیلیزی (سەدی) بەرز دەكاتەوەو ئەمەش دەبێتە هۆی توانەوەو بوون بە هەڵم، كە دەبێتە تۆز‌و گەردو دووكەڵا، كەئەمەش لەجەنگی كەنداو كۆسۆڤۆ نمونەی ئەم جۆرە بۆمبەبوون، كەئێستاش كاریگەریەكانی بەشێوەیەكی دیاربڵاو بوونەتەوە، كەنەخۆشی شێرپەنجە، كەم خوێنی جەڵتە و هیتر لە سنور تێپەڕی كردووە.
ئەم ماددانەش هەر كەچووە لەشی هەرچی زیندەوەرێكەوە، ئەوە كاریگەری خراپی ئەوتۆی لەسەر درووست دەكات، كە بەرەومەرگی ببات،پلۆتۆنیۆم(pu52) ، كە چووە لەشەوە كە یەكێكە لە ژەهراویترینی ئەو توخمانە ،كەتاكو ئێستا ناسراوترن، بە ڕێژەی چەند مایكرۆگرامێكی كەم واتا بەڕێژەی (0,00000,1گرام) لە سییەكاندا بگیرسێتەوە ئەوە دەتوانێت شێرپەنجەی سییەكان درووست بكات،
بۆیە ئەمڕۆ، كەشاردنەوەی، پاشماوە ناوەكیەكان بووەتە كێشەیەكی نێودەوڵەتی ‌و بەتایبەتی وڵاتانی ڕۆژئاوا،كە بەدەوڵەتەپیشەسازییەكان دادەنرێن،بە وزەی یۆرانیۆم كارەبا كارپێدەكەن كەمەكینەی پیشەسازیەكان، كۆمپانیا گەورەكان، هەروەها لە ماڵانیش ئێستاپێویستیەكانی پێ جێ بەجێ دەكات،كەشاردنەوەی ئەم پاشماوانە كارێكی وائاسان نیەو قورسە بەڵكو لە وڵاتەپێش كەوتووەكان سەرمایەكی زۆری دەوێت تا بەشێكی دەشارنەوە، ئەویش كۆمەڵێك ڕێگا هەیە، كەدەوڵەتان پەنای بۆ دەبەن :-
یەكەمیان: ڕێگای شاردنەوەو بزركرنی ئەو پاشماوە لەگەڵا چیمەنتۆ تێكەڵا دەكەن‌و بە قایمی وتووندی حازریان دەكەن ئەمجارە لەناو لولەی ئاسن دایان دەنێن‌و ئینجا ئەم لوولانە دەخەنە ناو ئۆقیانووسەكانەوە،ئەمەش، لەدوای ساڵی 1949تاكو ئێستا (6000)لوولەی ئاسنینی پڕلەپاشماوە خراونەتە ئۆقیانووسەكانەوە ئەمەش كاریگەری خراپی دەبێت هەم لەسەر ئاوی ئۆقیانووسەكانوو هەم كار لەژێرەوەی ئۆقیانووسەكان دەكات‌و بەمەش ناوەستێ بەڵكو كاریگەری دواڕۆژی دەبێت لەسەر زیندەوەرەكانی ئاوی هەرچی گیانلەبەر‌و ڕ‌و‌وەكەكانیشە ئەمانە بەرەونەمان دەبات.
ڕێگایدووەم: هەرچی پاشماوە زۆرخراپەكانن، كەتیشكی ژەهراوی زۆر‌و ترسەناكیان هەیە ئەمانە ڕێوشوێنی باشترو ئەمنی تریان، بۆ دەگیرێتەبەر، كەسەرەتا لە ناو ئاو سارد دەكرێنەوە‌و لەناو چەیەكی چۆڵەوانی چاڵێكی قوڵی بۆ هەڵدەكەندرێ‌ ‌و لە ناویدا دەشارنەوە ئەم ڕێگایەش سەرمایەكی زۆری تێ دەچێت بەتایبەتیش لە وڵاتانی پیشەسازی واتاپێش كەوتوو، كەناشتنی یەك(1)تەن لەم پاشەڕۆیانە هەر یەك لە ئەوروپا و ئەمریكادا نزیكەی(2000)دۆلاری تێدەچێت، كەچی لە وڵاتانی تازەپێگەیشتوو لە(200)دۆلارتێپەڕ ناكات‌و هەروا لە هەندێك لە ولاتانی تردا بەخۆرایی ‌و بێ ئاگای دەوڵەت ئەم پاشەڕۆیانە دەشاردرێنەوە، هەروەها لەم دواییانەدا ڕێگایەكی تر هاتۆتە كایەوە، كەڕێگایەكی تازەو باشەو سەلامەتترە لە ئەوانی تر ئەویش پاراستنی پاشماوەكانە لە ناو ماددەی ئەگەبەتەر لەخەزەف ‌و شوشە لەجۆری پۆرۆسلیكات.
لەم ڕێگایەشداپاشماوەكان لەگەڵا ماددەیەكی كلسی‌و لەپلەیەكی گەرمی زۆر بەرزدا تێكەڵا دەكرێت‌و ئینجا دەخرێتە ناو لوولەیەكی ئاسنی، كە ژەنگ نەی گرێ‌‌و(ژەنگاوی نەبێ)‌و لە جێگایەك لە ناخی زەوی، كە زۆر قوڵابی دەنێژرێت، بەڵام ئەمەش لەمەترسی بەدوور نییە‌و بەم شێوەیەش كاریگەری هەم دەمێنێ تاماوەیەكی زۆر ‌و هەم كاریگەری لەسەر ئاوی ژێرزەمیندا دەبێت، هەروەها لەم خاكەش دا، كەلێی دەنێژرێت.
3-ڕێگایەكی تر، كە بەتازەترین ڕێگا دادەنرێت ئەمەش وڵاتی ئەسكەندنافیا دا بووە، كەپاشماوە ناوەكیەكان دەخاتە ژێرپاڵەپەستۆیەكی زۆر بەهێز وەكو ئەو ڕێگایەی، كە ئەڵماسی درووست كردندا بەكاردێت، ئینجا دەخرێتە ناو لوولەیەكی پتەوی سیرامیكیەوە ئەوجا ئەم لوولانە بەچیمەنتۆ دەوریان دەگیرێ‌ ئینجا دەخرێنە ناو قوویات ولوولەی ئاسنینەوە، لەكۆتایدا لە شوێنێك ژێرخاك دەكرێت، كەدووربێت لە گركانوو بوومەلەرزە.
بۆیەشە شاردنەوەی پاشماوە ناوەكیەكان هەم لەڕ‌و‌وی ئابووری كارێكی وائاسان نیە، سەرمایەكی زۆری دەوێت، هەروەها كاریگەری زۆر خراپی لەسەر مرۆڤ ‌و ژینگەكەی دەبێت، بەهەرشێوەیەك بێت پاشماوەكانی بشاردرێنەوە ئەمانە كاریگەری خراپی خۆیان دەبێت، ئەوەتە وڵاتانی پیشەسازییە گەورەكان بۆ ئەوەی ئەم پاشماوانە لەخۆیان دوورخەنەوە، هەر بۆخۆیان دەزانن، كە چ كاریگەرێكی خراپی لەسەر وڵات لە خاك، هەوا، ئاو دەبێت، هەریەكە لەمانە نەمان مرۆڤەكانیش نامێنن، چونكە بوونی مرۆڤ بەندە بە خاك‌و ئاوو هەوا. سەیربكەین ‌وەك خۆ دەربازكردنێك ‌وەك هەمووكارە ناڕەواكانیان ئەوە تەپاشماوەی كورە‌و ناوەكیەكانیان بۆ ‌وڵاتانی هەژار، داماو، نەزان، پڕۆلیتاریا لەم بوارانەدا ڕەوانەدەكەن، لەرێگای بازرگانی پاشماوە ناوەكیەكان لە وڵاتانی ئەفریقا وەكو وڵاتانی(مۆزەمبیق ‌و ئەفریقای ناوەڕاست) كە (%33)ی ئەم پاشماوە ناوەكیە ترسەناكانە بۆ ئەم دوو وڵاتە ڕەوانە بەكەن ئەمەیە دیموكراتی‌و پاراستنی مافی مرۆڤ ‌وپێشكەوتن، بەوەی كە یارمەتیان بدەی كەچی بەم ناوەوە لەڕەگ‌و ڕیشەوە لەناویان بەرن، كە خەڵكانێكیش بەرگری لەو وڵاتانە دەكەن، كەئەڵێن ئێمەبۆپاراستنی مافی ئێوە هاتووین ناڵێن ئێمە هاتووین پێگە ئابووریەكەتان لەبنەوە بەرین‌و سەریشتان بەجۆرێك لەناوبەرین،كەم كەس هەستی پێنەكات، ئەمریكا نزیكەی (70)ملیۆن كگم لە یۆرانیۆمی بەپیتكراوی هەیە، كەبەشی درووست كردنی زیاتر لە(500)ملیۆن بۆمبای ناوەكی دەكات، هەروا جبەخانە ناوەكیەكان لە ڕووسیادا نزیكەی(20000)كڵاوەی جەنگی هەیە، كەچی لەلایەكی ترەوە(600)تەنی مەتری تریشی لەپلۆتۆنیۆم‌و یۆرانیۆ هەیە. ئەمانەش مەترسی یەكی خەترناك‌و گەورەن لەسەر ژیانی نزیكەی (7)ملیار مرۆڤ ‌و ژیگەكەی ‌و دەوروو بەریشی بەرەو مەترسییەكی نادیار دەبات هەم ڕووەك ‌و هەم گیانلەبەران.

  • 1