ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

قەیرانی ئابوری هەرێمی كوردستان, قوڵترە لەوەی هۆكارەكەی بە تەنها پەیوەست بكرێت بە دەرهاوێشتەكانی كۆڕۆنا و هەڵومەرجی سیاسی و ئابوری جیهانی و نەناردنی بوودجە لەلایەن بەغدا. ڕاستە كۆڕۆنا و دابەزینی نرخی نەوت و بارگژیە سیاسیەكان و تەنگەژە ئابوریەكان لە سەر ئاستی جیهان ڕۆڵ و كاریگەری خۆی هەیە, بەڵام تەواوی هۆكار و فاكتەرەكانیش نیە. لە ڕاستیدا دەمێكە دەسەڵات لە ڕووی دروستكردنی پایەكانی ئابوری شكستی هێنایە. كۆڕۆنا ڕاستیەكی ئاشكراكرد ئەویش شكستی دەسەڵاتی هەرێمی كوردستانی لە ڕووی بیناكردنی ژێرخانی ئابوری زووتر لە وادەی خۆی بەیان كرد. لە سەردەمی كۆڕۆنا ئەو ڕاستیە ئاشكرا بوو شتێكمان نیە بە ناوی ژێرخانی ئابوری. یان شتێكان نەماوە بە ناوی كەرتی گشتی. تراژیدیای بواری تەندروستی و پەروەردەش بەڵگەیەكی ڕوونە لە ئیفلاسی دەسەڵات. زێدەڕۆیی نیە ئەگەر بڵێین تا ڕادەیەكی زۆر دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان خۆی بە كۆڕۆنا هەڵواسی و خۆی پێوەگرتەوە. لە ئێستاشدا هەوڵەكانی دەسەڵات بۆ تێپەڕاندنی قەیرانی ئابوری و دارایی لە هەمان ئەو هەوڵانە ئەچێت بتەوێت شكست بە شكست چارەسەر بكەی!.گەڕانەوە بۆ سیستەمێكی سۆسیالیزمی تاكە بەدیلە بۆ دورچوون لەم قەیرانەی كە لە ئەنجامی سیستەمی ئابوری دواكەوتوو تێی كەوتووین. سیستەمی سەرمایەداری و لایەنگرەكانی تا ئەمڕۆش بە دوای وێنەگرتنێكی لێل و شێواوی سۆسیالیزمەوەن. دەیانەوێت بە جۆرێكی چەواشە بەدیلی سۆسیالیستی نیشان بدەن, ئەمەش لە پێناو بەردەوامیدان بە هەژموونی خۆیان و كۆت و بەندكردنی مرۆڤایەتی. ئەم سیاسەتەی لە هەرێم پەیڕەوكراوە, هەمیشە لە خزمەتی چینی بۆرژوازی بیرۆكراتدایە و هەرگیز ناتوانێت وەڵامی داخوازی و پێداویستیەكانی كرێكاران و رەنجدەران بداتەوە .

* ڕەگ و ڕیشەی سیاسەتی ئابوری هەرێمی كوردستان گرێدراوی ( 1- سیستەمی نیو لیبڕالیزم 2- سیاسەت و مەرجەكانی سندوقی نێودەوڵەتی 3- یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان)

كاریگەری و ئاراستەی سیاسەتی نیولیبڕالیزم : 

ئاشكرایە ئەم سیاسەتە ئابوریە وێران و قەیرانسازیەی هەرێمی كوردستان بە چڕی لە ژێر هەژموون و سیستەمی نیو لیبرالیزم دایە. ئەم جەمسەرە شوناسی دەوڵەت دەگۆڕێت لە دەوڵەتی خزمەتگوزار و كۆمەلایەتی و پەرەپێدانی مرۆیی و ئابوری نشتیمانی بۆ دەوڵەتێك كە هەموو ئەرك و بوون و بەرنامەی خۆی لە ئاسایش و دادگا و چاودێری و سوپا دەبینێتەوە, لێرەدا خزمەتگوزاری گشتی دەكەوێتە پەراوێزی وەزیفەی دەوڵەت . لە سیستەمی نیو لیبڕالیزمدا دەوڵەت دەست بەرداری ئابوری نشتیمانی دەبێت. ئەم سیاسەتە خۆی لە ئازادكردنی بازرگانی و نەهێشتنی هیچ بەربەستێكی باج لەسەر كەرتی تایبەت و دەست بەردار بوون لە پشتگیری بەروبوومی كشتوكالی و بێ بایەخكردنی دەستیكاری ناوخۆیی دەبینێتەوە.وەك سیاسەتی ئێستای ئابوری هەرێم كە هەموو دەروازەكانی واڵا كردووە بە ڕووی وەبەرهێنانی بیانی.لە سەروی هەموویەوە بەخشین لە باج و پەراوێز خستنی هێزی كاری ناوخۆیی لە چوارچێوەی پڕۆژەكانی وەبەرهێنان. لەهەمان كاتیش ئەم جۆرە سیاسەتە هەمیشە بە ئاراستەی زیادكردنی باج و ڕسومات لەسەر هاووڵاتی هەنگاو دەنێت. بە شێك لە كورتهێنان و قەیرانەكانی بە باج و ڕسومات لەسەر هاووڵاتی پڕدەكاتەوە.لەم جۆرە سیستەمەدا دەوڵەت تەنیا مۆركێكی پۆلیسی هەیە . لێرەوە هۆكار و سەرچاوەی سەرەكی قەیرانی ئابوری لە كوردستان ئاشكرادەبێت. قەیرانی ئابوری هەرێم دەرهاوێشتەی ئەو سیاسەتە ئابوریی پیادەكراوەی لە ساڵانی ڕابردوودا كە پشتی بە لیبرالیزمی نوێ بەستووە هاتۆتەكایەوە.لایەنی دەرەكی هۆكارەكان بۆ سروشتی گشتی ئابوری بەرخۆر لە سایەی سیاسەتێكی سەرمایەداری دواكەوتوو و وابەستە بە ناوەندە سەرمایەداریەكان دەگەڕێتەوە. واتە قەیرانی ئێستا و تێكرای ئابوریە بەرخۆرەكان كە مۆركێكی سەرمایەداری دواكەوتوویان لە بواری گەشەسەندن هەیە,ئەم واقیعەش ڕاستەو خۆ لەسەر هەڵ و مەرجی ئابوری هەرێمی كوردستان ڕەنگی داوەتەوە.دواجار جگە لە بەردەوامی دروست بوونی قەیرانی جۆراوجۆ و هەڵكشانی بێكاری و هەژاری و داڕمانی ئابووری دەوڵەت و خاپوركردنی كەرتە گشتیەكان, هیچ ئومێدی تری لێ لەم جۆررە سیتەمەی نیولیبرال چاوەڕوان ناكرێت. هەموو ئەم قەیران و داكشانەی هەیە دەرئەنجامی سیستەمی نیولیبڕالیزم و فەلسەفە فەردانیەتەكەیەتی بە ئاراستەی خالیكردنەوەی ژیان لە مۆڕال. ئەم سیستەمە ئابوریە هەمیشە دەرگیری قەیران دوای قەیران دەبێت.

* كاریگەری سیاسەتەكانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی لەسەر ئابوری هەرێم :

سیاسەتی ئابوری هەرێم و مامەڵەكردنی لەگەڵ بازار و دامەزراوە گشتیەكان و بەناو چاكسازیەكانی ڕاستەو خۆ لە ژێر فشار و مەرج و سیاسەتەكانی سندوقی دراوی نێودەڵەتی دایە كە پشت بە مۆدێل و فۆرمی نیو لیبرالیزم دەبەستێت و كار بۆ گشتاندنی ئەم مۆدێلە بەسەر هەموو ئابوریە نێودەوڵەتیەكان بە تایبەتی ئابوری وڵاتانی تازە پێگەیشتوو دەكات. چاكسازی و سیاسەتەكانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی بۆ دەربازبوون لە قەیرانی ئابوری پشت بە پاشەكشەی دەوڵەت لە پشتگیریكردنی كەرتی گشتی و كەم كردنەوەی بودجەی كەرتە گشتیەكانی وەك كارەبا و ئاو تەندروستی و پەروەردە دەبینێتەوە. هەروەها خۆی لە فرۆشتن و هەراج كردنی كەرتی گشتی و پیادەكردنی كەرتی تایبەت دەبینێتەوە.ئەمەش كۆمەڵێك پابەند بوونی لە حكومەت دەوێت.هەمیشە هانی دەوڵەتەكان ئەدات ژمارەی فەرمانبەری گشتی و مووچەكانیان كەم بكاتەوە. دواجار ئەم ناوەندە سەرمایەدارە لە ڕێگای پێدانی قەرز بە وڵاتانی تووش بوو بە قەیران هەوڵی سەپاندنی هەژموونی سەرمایەداری خۆی دەدات و ڕاستەو خۆ بەهۆی پێدانی قەرز كۆنتڕۆڵی جۆری سیاسەتی ئابوری وڵاتان و بازار و سامانەكەی دەكات . 

* گرفتی یاسای وەبەر هێنان و دەرهاوێشتە نەرێنیەكانی :

قەیرانی ئابوری و دارایی هەرێمی كوردستان بەپلەی یەكەم دەرئەنجامی جۆری سیاسەتی ئابوری و پێكهاتەكەیەتی. بەپلەی دووەم یاسای ( وەبەرهێنان ژمارە 4ی ساڵی 2006) یاساكە لە (25) ماددە پێكهاتووە بە دەنگی زۆرینەی لیستی پارتی و یەكێتی لەبەرواری 4-7-2006 دەنگی لەسەر درا و تەنیا فراكسیۆنی شیوعی بە ڕاشكاوی دژی ئەو یاسایە وەستایەوە و ئاماژەی بە لایەنە نەرێنی و مەترسیەكانی یاساكە كرد. بە پێی ئەو یاسایە و لە ماددەی (3 ) دەڵێت ڕەفتار لەگەڵ وەبەرهێن و سەرمایەداری بیانی وەك وەبەرهێن و سەرمایەداری نشتیمانی دەكرێت, وەبەرهێن بۆیە هەیە هەموو ئەو سەرمایەی ئەو پرۆژانەی بە ناو بێت یان سەرمایەكەی بباتە دەرەوەی هەرێم. لە مادەی ( 4 ) وەبەرهێنەری بیانی مافی ئەوەی پێدرایە ببێتە خاوەنی زەوی بە بێبەرامبەر و یان بە بڕێكی كەم . لە ماددەی (5) وەبەرهێن لە هەموو باج و ڕسمیە گومرگیەكان دەبوورێت بۆ ماوەی ( 10 ) ساڵ . هەر لە ماددەی (5 و بڕگەی 2) باجی گومرگی لەسەر هەموو ئەو كەرستە و پێداویستیانەی وەبەرهێنەران هەڵدەگرێت . لە ماددەی (7) بە چەند دێڕێكی لاواز دەڵێت وەبەرهێنەر بۆی هەیە كار بە كرێكاری خۆماڵی بكات. بەبێ ئەوەی ئەو خاڵەی كردبێتە ئەرك و واجب بەسەر وەبەرهێنەری بیانی بۆ كاركردن بە كرێكاری خۆماڵی.هەر لە ماددەی (7) دەڵێت وەبەرهێن مافی ئەوەی هەیە پڕۆژەكانی بخاتە سەر وەبەرهێنەرێكی بیانی. هەروەها یاساكە حكومەت ناچار ئەكات كارەبا و ئاو و پێداویستیەكانی بۆ پڕۆژەی تایبەت تەرخان بكات. دەكرێت بڵێین كۆی یاساكە سەرچاوەی قەیرانی ئابوری هەرێم,چونكە هەزاران دۆنم زەوی بەفیردرا بە بێ ئەوەی سودی گشتی هەبێت، لە بەرامبەردا ئەوەی سودمەندبوو تەنیا وەبەرهێنەر و سیاسیە بازرگانەكان و كەرتی تایبەت بوو.دەرئەنجام هەرێمی كوردستان لە ڕووی پڕۆژەی ئاوەدانی و نیشتە جێ بوون و بازاڕ دووچاری قەیرانی گەورە بووەوە. ئەمە جگە لەوەی داهاتێكی یەكجار زۆر بە هەدەردرا و موڵكی گشتی بووە موڵكی چەند وەبەرهێنەرێكی ناوخۆیی و بیانی . وەبەرهێنان لە ژێر ئەو یاسایە لە هەرێمی كوردستان تەنانەت نەیتوانی هەلی كاردابین بكات . كەلێنە گەورەكانی نێو یاسای وەبەر هێنان كە هاوكاتە لە گەڵ ڕێبازی ئابوری بەرخۆر, وەك سیاسەتێكی پەیڕەو كرا و لە هەرێمدا بووە هۆكاری پەیدا بوونی كەرتی تایبەتی مەشەخۆر كە بە پلەی یەكەم پشت بەو چالاكیانە دەبەستێت كە حكومەت ئاسانكاری زۆر تێدا كردووە لە رێگای پێدانی زەوی بە موساتەحە و لێ خۆشبوونی لە باج و ڕسومات.لە ڕێی ئەو یاسایەوە مافیا سیاسیەكان زەوی گشتی مۆنۆپۆل ئەكەن. بە پارەی گشتی خۆیان دەوڵەمەند ئەكەن و دەست بەسەر كەرتی گشتی دەگرن و هەر خۆیان دەبنە جولێنەری كەرتی تایبەت .لەم سیستەمە ئابوریە دواكەوتووەدا, هەمیشە جموجۆڵی بازار دەكەوێتە ژێر حكومی خۆیان. لە پەنای شەرعیەتی یاسا و لە ژێر ناوی بازاری ئازاد و پاڵپشت بە دامەزراوەكانی حكومەت, كۆمپانیای حزب و عەشیرەت بڕیار لە جۆری هێنانی كاڵا و ئاست و شێوەی هاوردە و هەناردە و داكشان و هەڵكشان و لێخۆبوونی گومرگی ئەدەن. تراژیدیای یاساكە ئەوەیە شتێك نابێت بە ناوی كێبڕكێی سروشتی بازار. حكومەت چاودێر و سانسۆرنیە بەسەر جۆری بازرگانی و كوالێت و نرخ . ئەوەی هەیە لە ژێر هەژموونی خۆیاندایە . تێكڕای پێناس و مەرج و یاساكانی پەیوەست بە ئابوری و بازار لەلایەن ئەو دەسەڵاتە سەپێندراوە كە خۆی دەست ڕۆیشتووە لە بازرگانی و بازار. لە سایەی ئەم سیستەمەدا سەرچاوەكانی ئابوری سنوردار و بچوكی ناو كۆمەڵگا بەرەبەر ڕووە وپوكانەوە و مایەپووچ دەچێت و لە بەرامبەردا كۆمپانیا زەبەلاحەكانی دەسەڵاتی مشەخۆر بەهێزتردەبن.

* ئایندەی كەرتی گشتی لە ژێر كاریگەری سیاسەتی نیو لیبرالیزم :

لەم دۆخەدا و لە ئاكامی سیستەمی نیو لیبرالیزم چیتر دەوڵەت نابێتە دەوڵەتی فەراهم كردنی خۆشگوزەرانی و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری سەرەتایی و گەشەپێدانی مرۆیی. ئەوەی لێرە دەگوزەرێت, ڕەوتی بە تایبەتكردنی كەرتە گشتیەكان ناڕاستەوخۆ لە پەرە سەندن دایە.خۆ دوورخستنەوەی دەوڵەت لە دابینكردنی خزمەتگوزاری گشتی هەنگاو بە هەنگاو پاشەكشە ئەكات. دەسەڵات بە ڕێگای جیا جیا بۆ بە ئامانج گرتنی كەرتی گشتی بەردەوام هەوڵی بێ بەهاكردن و نەشیرن كردنی كەرتی گشتی و بچوكردنەوەی دەدات لە ڕێی ناچاركردنی خەڵك بۆ پەیوەست بوون بە ئەلتەرناتیڤی دووەم كە كۆمپانیا و خزمەتگوزاریە ئەهلیەكانی خۆیانە. سودمەندی سەرەكی لە هەڵوەشاندنەوەی كەرتی گشتی و بە تایەت كردن, هەمیشە چینی دەسەڵات و كۆمپانیا چاوچنۆكەكانیانە,كە هەموو سنورێكی ئەخلاقی و مرۆڤدۆستی تێپەراندووە. وەك ئەو تراژیدیای ئێستا كە تەنیا ڕەنگدانەوەی نەرێنی لەسەر خەڵكی هەژار و بەشمەینەت هەیە. تەنیا هەژاران ئەناڵێنن بە دەست نەبوونی چارەسەركردنی نەخۆشی و ئازارەكانیان. تەنیا كوڕ و كچی هەژاران خەون و هیواكانیان هەڵدەوەرێت و ئەبنە قوربانی تێكچوونی سیستەمی پەروەردە . ئەوەی لێرە دەگوزەرێت حكومەت هەموو دەرگاكانی بە ڕووی كۆمپانیاكان كردۆتەوە, هیچ سنورێكی بۆ چاوچنۆكی سەرمایەدار و كۆمپانیا جۆراو جۆرەكانی نەهێشتۆتەوە. زەرەرمەندی یەكەمیش لە داڕمانی كەرتی تەندروستی و پەروەردە و كۆی كەرتە گشتیەكانی تر چینی خوارەوەیە. هەمیشە هەژاران بە قورسی باجەكەی ئەدەن. هەرچی نەهامەتی و كێشەو لێكەوتەو قەیرانەكانە ڕستەوخۆ بەڕۆكی هەژاران دەگرێت لە كاتێكدا چینی دەسەڵاتی بۆرژوازی قۆرغكار درێژە بە سود و بەرژەوەندی سیاسی و ئابووری خۆیان ئەدات..

* پێكهاتە و سەرچاوەكانی داهاتی هەرێمی كوردستان : 

لە ماوەی 30 ساڵی ڕابردوودا هیچ پلانێكی جدی و درێژخایەن نەبوو بۆ هەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی داهات, تەنانەت تاك سەرچاوەیی لە هەرێمی كوردستان خۆی دووچاری چەندین گرفت و گەندەڵی بۆتەوە. نەتوانرا گەشەیەكی زانستی بە تاك سەرچاوەیی بدرێت..كشتوكال و پیشەسازی وەك ڕوحی ژێرخانی ئابوری, وەك دووپایەی گەورە و بەهێزی ئابوری كە ڕاستەو خۆ ڕۆلی هەیە لە بووژانەوەی ئابوری تاك و دەوڵەت و دابین كردنی هەلی كار و ساغكردنەوەی بەرهەمی ناوخۆ بەداخەوە پەراوێزخرا. ئەمە سەرەڕای ئەوەی داهاتی ناوخۆ لە خزمەتی حزب و بنەماڵەدا بووە. دەرئەنحام كشتوكال و كارگا خۆمالیەكان و پیشەسازی كرایە قوربانی كەرتی نەوت. سیاسەتی نەوت كە بووە سەنتەری پێكاتەی ئابوری ئەم كەرتەش بووە پرۆژیەكی كەسی و حزبی و بنەماڵەیی . مامەڵەكردنی دەسەڵات لەگەڵ سیاسەتی نەوت خۆی سەرچاوەی چەندین ئاریشە و ناكۆكی سیاسی و ئابوری و ئیدارییە .كێشەكە تەنها ئەوە نیە سیاسەتی نەوت شەفاف نیە,بەڵكو پشت بەستنی ڕەها بە نەوت بووە هۆی سەرهەڵدانی دەیان قەیران بە تایبەت قەیرانی بێكاری و پوكاندنەوەی جولەی كشتوكالی.لێرەدا ئەو ڕاستیە دەردەكەوێت كە داهاتی نانەوتی (ناوەخۆ ) لە هەرێمی كوردستان سنورێكی كارتی و بچوكی هەیە. داهاتی ناوەخۆ بەپێی پڕەنسیپە ئابوریەكان بوونی نیە . ئەوەی هەشە وەك داهاتی ناوخۆ و نەوت دەرگیری كۆمەڵێك هەڕەشە و گەندەڵی و تاڵانكردن دایە.

چاكسازی ڕاستەقینە لە كوێ دەست پێدەكات : 

حكومڕانی بۆرژوازی بەرخۆری هەرێمی كوردستان زۆر لەوە لاوازتر و بێ بەهرە ترە,بتوانێت بەو سیاسەتە چەوتە خۆی لە قەیرانی ئابوری دەربازبكات. تێكڕای ئەو هەنگاوانەی دەسەڵات بۆ بەرەنگاربوونەوەی قەیرانی ئابوری و دارایی دەینێت كاتی و ڕوالەتیە, ئەم میكانزمەی دەسەڵات لە بنەڕەتدا, تەنها خۆلادانە لە ئەنجامدانی چارەسەری جەوهەری و ڕاستەقینە. خۆلادانە لە دەستنیشانكردنی كەلێنەكانی سەرهەڵدانی قەیرانی ئابوری لە هەرێمی كوردستان .چاكسازیەكانی ئێستای حكومەت و ئاماژەكانی بۆ زیادكردنی داهاتی ناوخۆ بنەمایەكی ئابوری ڕاستەقینەی نیە,چونكە لەلایەك داهاتی ناوخۆ زیاد دەكات لە بەرامبەردا هاووڵاتیان ڕووبەڕووی دۆخێكی سەخت دەكاتەوە،چونكە زیاد كردنی داهاتی ناوخۆ پەیوەستكراوە بە زیادكردنی ڕسومات و باج لەسەر ئەو خزمەتگوزارییە كەم و سەرەتاییانەی كە حكومەت پێشكەشی دەكات.

چارەسەری جدی و ڕاستە قینە تەنها گرێدراوی گۆڕین و چاكسازیكردنە لە ناوەڕۆك و ڕووكارەكانی سیاسەتی ئابوری. ئەم هەنگاوە باشترین دەرچەیە. ئەزموونی ساڵانی ڕابردوو بە ئێستاشەوە ئەوەی سەلماند, گرتنە بەری سیاسەتی بە تایبەتیكردنی ڕەها و قۆرغكردنی بازار لەلایەن كۆمپانیای حزبی و سەرمایەدارە سیاسیەكان. لە سەروی هەموویانەوە هەوڵە بەردەوامەكانی دەسەڵات لە پێناو فرۆشتن و بە تایبەت كردنی كارەبا و سپاردنی چالاكی دەروازە سنورییەكان بە كۆمپانیا حزبیەكان, قەیرانی ئابوری لە هەرێم قولتر كردەوە.ئەم سیاسەتە توانانی دروستكردنی ژێرخانی ئابوری نیە. نەدەتوانێت زامنی ئابوریەكی بەهێز و سەربەخۆش بكات,بەڵكو زەمینەی قەیرانەكان و ئابوری بەرخۆر فراوانتردەكات..گرنگترین چاكسازی ئەوەیە دەسەڵات هەنگاوەكانی كەرتی تایبەت ڕابگرێت, یاسای وەبەرهێنان هەموار بكاتەوە. حكومەتی هەرێم بەڕوونی دەربچێت لە ژێر هەژموونی سیاسەتی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی . حكومەت بە پڕۆژەیەكی گەورە كار بۆ بەهێزكردنی كەرتی گشتی بكات .گرنگترین چاكسازی بریتیە لە داڕێشتنی سیاسەتێكی سەردەمی گونجاو بۆ هەمە جۆركردنی پێكهاتەكانی داهات بە تایبەتی پلانێكی تۆكمە بۆ بووژانەوەی كەرتی كشتوكاڵ و پشتگیریكردن لە كارگە خۆمالیە كان و دابین كردنی شایستە داراییەكانی جووتیاران و پێدانی هاوكاری و دانەوێلە,دروستكردنی سایلۆ و گرنگی دان بە پاراستن و ساغكردنەوەی بەروبوومی ناو خۆیی بە جۆرێك جووتیار لێی زەرەرمەند نەبێت . قەرەبووكردنەوەی جوویتارانی زیان لێكەوتووپەرەپێدان بە پیشەسازی . دروستكردنی سندوقی داهاتی نەوت و پێداچووەنەوە بە گرێبەستە نەوتیەكان بۆ ڕێگەگرتن لە هەڕاجكردنی سامانی نشتیمانی. دەركردنی یاسایەكی دادپەروەرانەی كاروبیمەی تەندروستی, پابەند بوونی حكومەت بە ماف و ئیمتیازاتی خانەشینی فەرمانبەری گشتی و كرێكاران. 

سۆسیالیزم وەك ئەلتەرناتیڤ:

- سۆسیالیزم تاكە بەدیلە بۆ جیهانی ناهەموار و پەڕش و بڵاوی ژێر سایەی سەرمایەداری.بزوتنەوەی سۆسیالیستی تەنها بزوتنەوەیە بتوانێت خاوەنی بەرنامەی هەمەلایەن بێت و ململانێی مێژوویی دژی بەرنامەی سەرمایەداری بكات بۆ هەڵسوڕاندنی ئەم جیهانە و تا بەدیهاتنیشی بەردەوامێت .

ئامانجی سەرەكی و بنەڕەتی سیستەمی ئابوری سۆسیالیزم لە ناوبردن و هەڵوەشانەوەی خاوەنداریەتی تایبەتیە,ئەمەش لە ڕێگای بەگژداچوونەوەی هەژموونی دكتاتۆری بۆرژوا.ئابوری سۆسیالیزمی سەركەوتوو لە سنوری سیاسی و ئابوریدا دەردەكەوێت. لە ئابوری سۆسیالیزمدا بەپێی پرەنسیپی ( هەركەس بە پێی توانا و هەركەس بە پێی كارەكەی) ئازادی و ماف بە یەكسانی بۆ كرێكاران و زحمەتكێشان ,دوور لە جیاوازی نەتەوە و ئایین و ڕەگەز و جنسیانەوە دەستەبەردەكرێت .

- ئەوانەی چەواشەكاری دژی سۆسیالیزم بڵاودەكەنەوە, لە ڕاستیدا تەنها فریودانی ڕای گشتی و مرۆڤایەتیە لە دژی سۆسیالیزم, بۆیە زانین و هۆشیاری دەربارەی بەرنامەی سۆسیالیستی لە هێلە گشتیەكانیدا بۆ بەرپەچدانەوەی ئەو فریوكاریی و چەوساندنەوەیە گرنگی خۆیە هەیە. نیشاندانی ژێر سایەی سەرمایەداری,پتر واقیعی ئەم سیستەمە ئاشكرادەكات و ڕووی ڕاستەقینەی سەرمایەداری بەدیاردەخات .

- لە سیستەمی سۆسیالیزمدا هەژموونی بۆرژوازی لە بەڕێوەبردن و خزمەتگوزاری تەندروستیدا قەدەغە دەكرێت, نەخۆشخانەی بازرگانی ئەهلی و كلینكی تایبەتی و دەرمانخانەی تایبەتی سنوردارە و یان مۆڵەتیان پێنادرێت. مەسەلەی كار و باری خزمەتگوزاری تەندروستی و دەرمان دەخرێتە ئەستۆی دامەزراوە فەرمیەكان . لەسەردەمی كۆڕۆنا بینیمان ئەو وڵاتانەی ئابوریەكەیان مۆركێكی سۆسیالیزمیان هەیە لە بەرەنگاربوونەوەی كۆڕۆنا و چارەسەری نەخۆش سەركەوتووبوون,چونكە بەڕێوەبردنی كەرتی تەندروستی لەلایەن دەوڵەت هەمیشە لە خزمەتی گشتی دەبێت .- بە پێچەوانەی ولاتانی سەرمایەدار لە سۆسیالیزمدا تەواوی سەرچاوە سروستیەكانی سەروو بنی زەوی و كارگەكان دەستی بەردادەگیر و خاوەنداریەتیان كۆمەلایەتی و گشتی دەكرێتەوە و دەچێتەوە ژێر حكومی دەوڵەت .بەداخەوە هەرێمی كوردستان نزیكترینە نموونەیە لەوەی شوێنە جوگرافیە سروشتیەكان و چیا و دۆڵ و شوێنەوارە مێژووییەكانی دەستی بەسەرداگیراوە و كراوەتە پڕۆژەی كەرتی تایبەت ,بەبێ ئەوەی سودی حكومەت و خەڵكی تێداڕەچاوكرابێت.

- تەواوی زەوی و زار و دارستان و لەوەڕگ و ڕووبار و جۆگە و بەنداوەكان و پڕۆژەكانی گەشتیاری و ئاژەڵییەكان لە ژێر سایەی دەوڵەت دەبن و خاوەنداریەتی گشتی كۆمەڵیان بەسەردا دەسەپێندرێت و لە ڕێی نەخشەیەكی داڕێژراوی ناوەندییەوە لە ژێر چاودێری دەوڵەت هەڵدەسورێت . ئەم سیستەمەش هەمیشە زەمانەتی پێشخستنی كشتوكال و سەرچاوە سروشتیەكان دەكات .- لە سیستەمی ئابوری سۆسیالیزمدا بازرگانی دەرەوە و ناوەوە لەلایەن دەوڵەت ڕێكدەخرێت و كۆنتڕۆل دەكرێت , گشت بوارە ئابووریەكان بە بانكێكەوە دەبەسترێتەوە كە خاوەنداریەتی لە دەسەڵاتی ناوەندیە. ڕێگە لە بازرگانی ڕەش و ئەهلی دەگیرێت و ڕێیان پێنادرێت كار لە نرخ بكەن و داكشان و هەڵكشانی بكەوێتە دەست سەرمایەداری چاوچنۆك و بازاڕ .یەكێك لە سەرچاوەكانی سەرهەڵدانی قەیرانی ئابوری لە هەرێمی كوردستان لێرەوەیە كە كۆمپانیا حزبیەكان جولێنەری بازاڕ و بڕیاردەرن لە ئاڵوگۆڕی دراو, ئەمەش داهاتێكی زۆردەخاتە خزمەتی كۆمپانیا حزبیەكات و حكومەت و خەڵكی ڕووبەڕووی قەیرانی گەورە دەكاتەوە.

 

 

سود وەرگیراوە لەم سەرچاوانە 

- دەقی یاسای وەبەرهێنان لە هەرێمی كوردستان ژمارە 4ی 2006

- بەڵگەنامەی كۆنگرەی شەشەمی حزبی شیوعی كوردستان. 

- ماڵپەڕی خەندان ( گۆڤاری دواڕۆژ- ژمارە 3ی مارتی 1995.

 

  • 1