ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  
 
بەشی دووەم
 
لە ساڵی 2020 كۆمەڵگای مرۆڤایەتی یادی 103ساڵەی شۆرشی ئۆكتۆبەر لە 7ی نۆڤەمبەری 1917، هاوكات 150ساڵەی لەدایكبونی ڤلادیمیر ئیلیچ لینین لە 22ی نیسانی 1870، دەكاتەوە. لە بەشی یەكەمی ئەم وتارە لە بارەی هەلومەرج و بنەماكانی دروستبونی شۆرش تێگەیشتنماندا، لەم بەشەدا لە بارەی لێكەوت و دەستكەوتەكانی شۆرشی ئۆكتۆربەر دەدوین .
لە ئاستی فەلسەفی و فكری و كلتوری و پێشكەوتن و گۆرانكاری كۆمەڵایەتی ، سیاسی ، هونەریی ، زانستییەكان هتد ... دەتوانین دەستكەوت و لێكەوتەكانی بەسەر تەواوی مێژووی گەلانی روسیاو مرۆڤایەتی ببینین. بەجۆرێك سەر لەبەری دوونیابینی مرۆڤی بۆ پێگەو ماف و بنەما هیومانییەكان گۆڕی .
. دروشمی سەرەكی شۆڕش بریتی بوو لە (نان، ئاشتی، زەوی، هەموو دەسەڵاتێك بۆ شوراكان)، لەوە فروانتر جیهانیشی گرتەوە، شۆڕشی ئۆكتۆبەر بەرجەستەبوونی پەیوەندی نێوان تیور و واقیعی شۆڕشگێڕانەی كۆمۆنیستی بوو و هزری سۆشیالیستی دەوڵەمەندتر كرد.
لەئاستی ناوخۆییشدا شۆرشی ئۆكتۆبەر پەیامی خۆی بۆ وەدیهێنانی ئاڵوگۆڕی ڕیشەیی ئابووری، كۆمەڵایەتی، سیاسی و كولتووری لە كۆمەڵگادا بە ڕوون ‌و ڕاشكاوانە ڕاگەیاند، دەستپێكی ئەم گۆڕانكارییانە لە سەرتاسەری جیهانیشدا ڕەنگی دایەوە. زۆر هەنگاوی گرنگ‌ و گەلێك خواستی ڕەوای جەماوەریی لە پراكتیكدا هێنایەكایەوە، وەك: لە ئاستی گۆرانكاری كۆمەڵایەتی كە بەشێك بوو لە روئیای شۆرشەكە، بە خێرای دەستی دایە هەنگاوی گرنگ، كۆی سیستەمی كلێسای هاوسەرگیری هەڵوەشاندەوە كە بنەماكەی بریتی بوو لە دەسەڵاتی پیاو بەسەر ژن و منداڵ و خێزاندا، جیابونەوە و بە مافێكی رەواو بێ‌ كێشە، پرنسیپی كرێی یەكسان بە رامبەر كاری یەكسان پیادەكرا، چەندین خەزمەتگوزاری خۆرایی چووە بواری جێ‌ بەجێ‌ كردنەوە، لە ساڵی 1920 مافی لەبار بردنی كۆرپەلە بە پرسێكی یاسایی ناساند، ئەمە لە كاتێكدا بوو لە زۆرێك لە وڵاتان ژنان مافی دەنگدانیشیان نەبوو، لە ئەمریكا چەوساندنەوەی مرۆڤ لەسەر رەنگ و مافی بەشداری سیاسی ژن لەو پەری توندوتیژیدابوو.
كارگەو كارخانەكان لەلایەن شوراكان بەرێوەدەبران، دەستبەجێ و یەك لایەنە شەڕی ئیمپریالیستی (جەنگی جیهانی یەكەم)ی ڕاگرت، لە ‌سیاسەتی دەرەوەی دەوڵەتی سۆڤیەتیدا تەواوی پەیماننامەكانی پێشووی هەڵوەشاندەوە. سزای لەسێدەرانی هەڵوەشاندەوە، یەكەمین دەوڵَەتی فرەنەتەوەیی هێنایە بوون لەسەر بنەمای یەكسانی نەتەوەكان، نەتەوە‌ چەوساوەكان بەمافی دیاریكردنی چارەنووس گەیشتن، ئەو مافە مافی ئەو نەتەوە ستەم دیدانەیە كە لە ئیمپریاتۆریەتێك یان نەتەوەیەكی دەسەڵاتدار جیاببنەوە و سەربەخۆیی خۆییان بە دەستبهێنن.بۆنمونە، فینلەندا كە یەكێك بوو لە پاشكۆكانی ئیمپراتۆریەتی روسیا، بووە وڵاتێكی سەربەخۆ. لە دوای ساڵی 1924 دەستوری سۆڤیەت شێوازێكی فەرمی بەخشییە یەكێتی فرەنەتەوەیی كۆمارەكان و ناوچە ئۆتۆنۆمییەكان، ناوی یەكێتی سۆڤیەت لەمەوە هاتووە، یەكێتی كۆمارەكانی شۆڤیەتی سۆسیالیستی كە لە 21ی كۆماری نەتەوەیی گەورە و 25ناوچەی ئۆتۆنۆمی و چەندین ناوچەو یەكەی تر پێك دەهات. مافی خۆبەرێوەبەری ئۆتۆنۆمی لە كۆمارەكان چەسپێنرا. لە سەردەمی ئێستامادان و لە دوای زیاتر لە سەدەیەك دوای ئەم هەموو گۆرانكارییە هێشتا كورد لە توركیا و ئێران و عێراق و سوریا رووبەرووی هێرشی لە ناوبردن و نەهێشتنی زمان و شوناسی دەبێتەوە.
ئازارو ئەشكەنجەی سەر جولەكەكان وەستێنرا بە فەرمی دژە جولەكەبوونی بە نایاسایی راگەیاند. وەك ریمۆند لۆتا دەڵێت "لەكوێ‌ دوونیادا لەو دەورو زەمانەدا شتی لەو جۆرە روویدەدا؟ بە وشەیەك: لە هیچكوێ‌ " .
لە دەیەی یەكەمی دوای شۆرش شوێنێكی ناوازە لە هەموو روویەكەوە تەنانەت لە هونەر و شانۆی سەرشەقام و بڕەودان بە روحیەتی دەستەجەمعی و هەرەوەزی و نەهێشتنی نەخۆێندە واری و هتد ... لە رووسیا دروستكرا .
رەنگە پرسیار بكرێت ئەی رۆڵی ستالین چی بوو، قسەكردن لە رۆڵی ستالین، ئەو تێگەیشتنە میكانیكەیەی هەبوو بۆ بنایتنانی سۆسیالیزم لە وڵاتێكی وەك سۆڤیەت كە لەرووی ئابوری و كەلتوییەوە دواكەوتووە چی بەسەر ئەزمونەكە هێنا؟ . لە دۆخێكا بنەماكانی سۆسیالیزم لە وڵاتێكی دواكەوتوو دادەرێژیت بەزاڵبونی دیدێكی میكانیكیانە بۆ بنیاتنانی سۆسیالیزم، دەوڵەتەكە بەتەنیا دەمێنێتەوە، سۆسیالیزم وەك دیاردەیەكی گلۆباڵ لە تاكە وڵاتێك رووبەرووی گەمارۆدا دەبێتەوە، لە ئاستی ئابوری و كۆمەڵایەتییەوە رووبەرووی دژیەكییەكی دەبێتەوە، هێرشی ئیمپریالیزمی جیهانی و شەرەكان هەلومەرجێكی تایبەتی وادروست دەكەن كە ناكرێت لە روانگەی ئێستاوە تەماشای بكەین . ئەوان لە خەیاڵی ئەوەدابوون حزبی كۆمۆنیست لە ئەڵمانیا دەسەڵات وەربگرێت كەچی لە سەرەتای سییەكان رژێمی نازی شكستی بە حزبی كۆمۆنیستی ئەڵمانیا هێنا و بەرنامەی (میلیتاریزەكردن)ی دەستپێكرد. هێز و لاینگری فاشیستەكان لە هەنگاریا و رۆمانیاو وڵاتانی بەڵتیك بەهێزبوون. ئەمە ناتوانین داببرین لە هەڵەی زەقی كۆمۆنیست و چەپەكان لە ئەڵمانیا، بەتایبەتی حزبی كۆمۆنیستی ئەڵمانیا. ئەگەر هاوپەیمانیەتی لەگەڵ پارتی سۆسیال دیموكراتی ئەڵمانیا بكردبایە زۆر بە ئاسنی دەیتوانی دەسەڵات وەربگرێت و هیتلەر بدۆرێت، ئەمە یەكێكە لە هەڵە مێژووییەكانی چەپ لە ئەورپادا، كە بە پێچەوانی سۆڤیەت كۆمەڵگای مرۆڤایەتی باجی هێرشەكانی نازیەتی دا كە دواجار هەر سۆڤیەت رووبەرووی بویەوە و سەركەوت بەسەر نازیەتیش . دواتر هەلەی زەق و زۆر شتی تر روویدا كە پێویست بە رەخنەگرتن دەكات لە چوارچێوەی ئەو دیدە میكانیكییەی لە هەلومەرجێكی نەخوازراودا بۆ سۆسیالیزم پراكتیزەكرا لە لایەن ستالینەوە، كە پێگەو رۆڵی چینی كرێكار و حزب و سەركردە ئەڵوگۆری خراپی بەسەردا هات .
سەرچاوەكان :
- ریمۆند لۆتاـ مێژووی راستەقینەی كۆمۆنیزم،وەرگێرانی وەلید عومەر و زەردەشت نورەدین
- جورج لوكاش، تاریخ الوعی الطبقي .
- الإستراتیجیة والتكتیك عند لینین تونی كلیف
 
 
 
 
58You, Umed Tofiq Koya, Hawrè Rebaz Mustafa and 55 others
6 Comments
2 Shares
Like
 
Comment
 
Share
 

Comments

  • 1