ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

 بۆ ماوەی چەندین سەدە لە جیهاندا، زیانێکی نەژمێر بە مرۆڤ و مرۆڤایەتی کەوت، بە زاڵـبوونی پیاو و پیاوسالاری. بە هۆی پاوانکردنی بەهـرە و بلیمەتییەکانی ژنان. رێ بە ژنـان نادرا کە خۆیان بسەلمێنن و بەهـرە و تواناکانیان لە هەموو بوارەکاندا دەربخـەن.

زۆر لە خەڵکی پێیان وابوو، کە پیاوان زیرەکترین بوونەوەرن لە جیهاندا. گەرچی ژنان بە خێرایی یەکسانی توانـا و هـوش و بیری خۆیـان دەرخست. سەلمانـدیان کە لە پیاوان کەمتر نین. گەلی لە ژنان ئەوەشیان سەلمانـد،لە زۆر لە بـوارەکـانی ژیانـدا، لە پیـاوان باشترن و سەرکەوتووترن. بە تایبەتیش لە بواری فـێرکردن و پەروەردەکردنی منـداڵان، بە شێوەیەکی گشتیش لە زۆر کاروبارە گشتییەکانی تردا ژنـان سەرکەوتووترن. تەنانەت لە زۆر لە کارە سەرکەوتووەکانی پیاوانی ناوداردانیش، پاڵـپشتی ژنیان لەپشتەوەبووە.

ناپلـیـۆن دەڵـێـت:" لەپـشـت هـەموو گـەوەرە پیـاوێـکەوە.. گـەورە ژنێـک هـەیـە"

بە کرداری سەلـمێنرا کە ژن زیرەکە. هەموومان ئەم راستییە دەزانین. بەڵام تا ئەمڕۆش کەسـانێکی کۆنـەپـەرست دان بـەم راستیـیەدا نانـێن، ژنـان بە پاشـکۆی پیـاوان دەزانـن.

هەنـدێ لـە ژنـانی زیـرەک و بلیـمەتی جـیاواز و هـەڵکەوتـوو، تێکـڕای زیـرەکـییان بـە رەهـایی لە ئادەمـیزاد باڵاتـرە. بەپـێی پێـوەری (میـنسا) بـۆ پێـوانـەی تێکـڕای زیـرەکی، چەندین ژن تێکڕای پلەی زیرەکیان لە سەرووی پلەی بلیـمەتی(١٦٠) ەوەن. خـاوەنی باڵاتـرین تێکـرای زیـرەکـین. کە تا ئێـستا هـیچ پیـاوێک ئـەو پلە زیرەکی و بلیمەتییەیان بەدەسـت نەهـێناون.

ئاماژە بە ناوی (١١)ژن لەو ژنە بلیمەتـانەی جیهـان دەکەین،کەلە سەرووی تێکڕای پلەی زیرەکی و بلیمەتییەوەن، بە کورتی و بە چڕیش یەکێکیانتان پێدەناسینین، ئەویش کچۆڵـەی زیـرەک و بلیـمەت (ئـۆلـیڤـیا مـانینگ)ە. گەر دەرفـەتمان بۆ بـڕەخسێت باسی چەنـد ژنێـکی کەشیان دەکـەین. ناوەکـانی ژنـە بلیمەتەکـان و ناسنامەی نەتـەوەییـان:

١ـ ئۆلیڤیا مانینگ ـ بریتانییە. تەمەنی (١٢) ساڵە تێکڕای پلەی زیرەکی (١٦٢) پلەیە.

٢ـ فـابیـولا مـان ـ بـریتانییە. لە (١٢) ساڵیدا، تێکـڕای پلەی زیـرەکی (١٦٢) پلە بـوو.

٣ـ لیدیا سباستیان ـ بریتانییە. تەمەنی (١٢) ساڵە، تێکڕای پلەی زیرەکی (١٦٢) پلەیە.

٤ـ جـۆدیـت پـولـگـار ـ مەجـەرییـە. تێکـڕای پلـەی زیـرەکی (١٧٠) پلـەیە.

٥ـ رۆس لـۆرانـس ـ بـریتـانییە. تێکـڕای پلـەی زیـرەکی (١٧٥) پلـەیە.

٦ـ گـراس هـۆپـەر ـ ئەمریکـییە. تێکـڕای پلـەی زیـرەکی (١٧٥) پلـەیە.

٧ـ گێرمین ستیل (مه‌دام دی ستیل) ـ فـەرەنسییە. تێکڕای پلەی زیرەکی (١٨٥) پلەیە.

٨ـ مـاری کـوری ـ پـۆڵـۆنیـیە. تێکـڕای پلـەی زیـرەکی (١٨٥) پلـەیە.

٩ـ مارلـین فـۆس سافـانت ـ ئەمریکـییە. تێکـڕای پلـەی زیـرەکی (١٩٠) پلـەیە.

١٠ـ هـیپاتیا سیون ـ ژنە جوولەکەیەکی ـ یۆنـانیە. تێکڕای پلەی زیرەکی (١٩٠) پلەیە.

١١ـ ئێـدیس سـتـێرن ـ ئەمـریکـییە. تێکڕای پلەی زیـرەکی (٢٠٠) پلەیە. لە هەنـدی لە تاقـیکـرنەوەکانـدا لەم پلەیەش بەرزتـری بەدەستهـێنا. بلیمەتـرین ژنی گەردوونـە. کە تا ئێـستا هـیچ پیـاوێکی زیـرەک و بلـیمـەت، ئـەم پلـە بلـیمەتیـیەی بەدەسـت نەهـێناوە.

کچۆڵـەی بلیمـەت ئـۆلیڤـیا مـانینگ:

ئۆلیڤیا مانینگ،کچۆڵەیەکی جوان و خۆێنگەرم و رووخۆشی ئینگلیزییە، تەمەنی (١٢) سـاڵە، لـە هـەرێـمی (نـۆریـس گـرین) لـە بـریتـانیا لەگـەڵ خـێزانەکەیـدا دەژی. قوتـابی بنەڕەتییە لە قوتابخانەی ئاکادیمی کچان لە (ئێڤەرتون) لە باکووری شاری (لیڤەرپول).

ئـۆلیـڤـیا، لە پـۆلی یەکـەوە لە هـاوڕێیـانی پۆلەکـەی زیـرەکتر و جـیاوازتر بـوو، زۆر بە ئاسانی و بە خـێرایی بابەتەکانی وانەکـان فـێردەبوو و وەریانی دەگرت و بە ئاسانیش بە بیـری دەهـاتنەوە. بە تایبەتیش لە بیـرکاریـدا زۆر زیـرەکە، ئەرکەکانی قوتابخـانەی زۆر بە لاوە ئاسان و ساکاربوون. لە منداڵییەوە دۆستی پەرتـووک و هـۆگرێکی خوێنەوەیە.

منـداڵە هـاوڕێکانی، خەریکی یاری بوون و رقـیان لە ئەرکەکانی ماڵەوەو لە قـوتابخانە دەبـۆوە. بـەڵام ئـۆلـیڤـیاسەرقـاڵی خـوێنـدنەوەی پەرتـووکی بابـەت هەمـەجـۆرە بـوو.

 

ئـۆلیڤـیا مـانینگ وتی:" دێتەوە یـادم کە دەقی شانۆی (ماكبـێس)ی شكسپـیرم به‌ (٢٤) کاتـژمێر لەبـەرم کرد. ئەوەشی وت:" گەلێ لە هـاوڕێیانی هـاوپۆلـەکەم و بەرزتـریش، ئەرک و راهێنانەکانی قوتابخانەیان بۆ لام دەهێنان. یارمەتیم دەدان و یارمەتیان دەدەم"

ئۆلیڤـیا مانینگ لە تەمەنی (١٢)ساڵیدا، بەشدای لە تاقیکردنەوەکانی کۆمەڵەی (مینسا) کرد، کە تا ئێستا تەنیا کۆمەڵـەیە بۆ دیاریکردنی ئاستی زیـرەکی و بلیمەتی، بە چەنـدین تاقیکردنەوە.لە میانەی وەڵامە درووستەکانی چەنـدین پرسیاری جـۆراوجـۆر، پێوانەی تێکـڕای پلەی زیـرەکی کەسانی زیـرەک دەکـەن. ئـۆلـیڤـیا تـوانی تێکڕای پلەی زیـرەکی (١٦٢) پـلە بەدەستبهـێنـیت. ئەو رێـز و شکۆمەندییەشیان پێبەخشی کە بوو بە ئەندامی کۆمەڵەی (میـنسا). بـووش بە یەکێ لە بلیمەتـەکانی جـیهـان و بە یەکێک لەسەدا یەکی (١%) کەرێـژەی زیرەکەکـانی جیهـانە. شایـەنی باسیشە، بـەم ئەنجـامە پلـەی زیـرەکی ئۆلیڤـیا مـانینگ (٢) پلەـ بەرزترە، لە پلەی زیـرەکی هەردوو زانـای فـیزیاوی ئەڵـمانی (ئەلـبێرت ئەنیشتاین) و پـرۆفـیسۆر (ستـیڤـن هـۆلیـنگ)، کـە تێکـڕای پلەی زیـرەکییان (١٦٠)پلـەیە. هـەر کەسێکی زیـرەکـیش تێکـڕای پلـەی زیـرەکی لە (١٦٠) پلـە زیاتـر بێـت، ئاستی زیرەکی لە سەرووی بلیمەتیدایـە. ناوەنـدی پلەی زیـرەکی (١٠٠) پلەیە.هەرکەسێکی زیرەک پلەی زیرەکی لە (١٤٠) پلە زیاتر بێت، دەچێتە ئاسی بلیمەتەکـان وبە دەبێت بە یەکێک لە ئەنـدامانی کۆمەڵەی میـنسا و بە یەکـێک لە لـیستی رێـژەی لە سـەدا یەکی بلـیمەکـانی هەمـوو جـیهـان. دووبـارە سەیـری تێکـڕای پلـەی زیـرەکی ئـەو یانگـزەژنـەی سەرەوە بکـەن، کەهەمـوویـان لە سەرەوەی ئاستی بلـیمەتیـدان.

ئـۆلیڤـیا، کچۆڵـەیەکی زۆر سادە و خـاکی و کۆمەڵایـەتییە. بۆ رۆژنـامەی (دێـلی میـل)ی گیڕایەوە و وتی:" توانـایەکی باشـم لە وەرگـرتنی بابەتەکـانـدا هـەیە و لەیـادم ناچـنەوە. سەرسام بـووم و چاوەڕێی ئەوەم نەدەکرد، کە ئەم پلـە باڵایـە لە زیـرەکـیدا وەربگـرم"

چـاوڕوانی ئەوە لە ئۆلـیڤـیا مانینگ دەکـرێت، کە خوێنـدنی بـاڵا تـەواو بکات و ببـێت بە دانا و زانایەکی گەورە و هەڵکەوتوو، رۆڵی ببێت و بتوانێت خزمەتی مرۆڤایەتی بکات.

رەزا شـوان

نەرویـج:١٦/نـۆڤـەم

بـەر/٢٠٢٠

 

 

  • 1