ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە جوغزی سەربەخۆییدا

پسپۆر و توێژەوەرانی بواری دەروون ناسی پێیان وایە خۆبەزلزانین بریتییە لە تێڕوانینێكی هەڵەی تاكەكەس بۆ خودی خۆی كە بە هەڵە لە ئەندازە و دوور لە پێوەری ڕاست و درووست هەڵسەنگاندن بۆ هەند و وزە و تواناكانی خۆی دادەنێت، و لە سەر ڕۆشنایی ئەم تێڕوانینە هەڵەیە بۆ خود، پێی وایە خاوەن توانای لە بن نەهاتووە بەڵام لە بنەمادا نییەتی، كەچی بەو تێڕوانینە مامەڵە لە گەڵ دەوروبەر دەكات و بە چاوێكی كەم تەماشای خەڵك دەكات و خۆی لە هەموو كەس بە باشتر و بە لێهاتوو تر دەزانێت.

دەمێكە بابەتی خۆبەزلزانین لە بواری دەروونناسیدا بە نەخۆشییەكی دەروونی دەستنیشانكراوە، و پسپۆرانی ئەم بوارە پێیان وایە كە ئەو كەسە لە ناخدا هەست بە لاوازی كەسایەتی خۆی دەكات و خۆی بە كەم دەزانێت.

دەروونناسان كۆمەڵێك نیشانەیان بۆ كەسانی خۆبەزلزان داناوە لەوانە: داننەنان بە هەڵە و گەڕان بۆ بەڵەگە هێنانەوەی كەموكوڕییەكان و گومان خستنە تواناكانی خەڵكی دەوروپشت، و قایل نەبوون كە بەرامبەر بە جیاوازی بیربكاتەوە، و رێزنەگرتنی بەرامبەر، و قەناعەتبوون كە ڕاستی رەها تەنها لای ئەوی بلیمەت و زیرەك دایە و هەموو كەسانی دیكە هەڵەن و نەزانن.

خۆبەزلزانین بە شێوازی جۆراجۆر دەردەكەوێت لەوانە نرجسیەت، و سیكوپاتی، و بارانویی كە خۆی لە گومانكردن و لێكدانەوەی خراپ، و هەستكردن كە دەوروپشت دوژمنی ئەوە و پیلانی دەرهەق دەكرێت، و قایل نەبوون بە رەخنە، و ئاوەژۆكردنەوەی ڕووداوەكان، بەدی دەكات.

هەرچەندە خۆبەزلزانین بە هەموو شێوازەكانی لە بواری دەروونناسیدا مامەڵە لە گەڵ تاكی تووشبوو بەم نەخۆشییە دەكات، بەڵام شێوازیكی دیكەی خۆبەزلزانین هەیە كە پێی دەڵێن خۆبەزلزانینی سیاسی كە كەسی تووشبوو بەم نەخۆشییە دەكرێ لە ڕەهەندی دەروونانسییەوە مامەڵەی لە گەڵدا بكرێت، بەڵام بواری ئەم بابەتە بازنەیەكی دیكەی زانستی دەگرێەتەوە ئەویش كۆمەڵناسییە، و بە پێی ڕووداوەكانی مێژووی مرۆڤایەتی زۆر جار خۆبەزلزانین تاقمێكی دیاریكراو یان حزبێك، یان تایفەیەكی ئاینی، یان نەتەوەیەك دەگرێتەوە.

پێویستە مامەڵەكردن لە گەڵ هۆكارەكانی خۆبەزلزانینی سیاسی جگە لە بواری دەروونناسیدا، بواری سۆسیۆلۆجی بگرێتەوە، كە پێم وایە بەشێك لەو هۆكارانە بۆ پاشماوەی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی پێش سەرمایەداری دەگرێتەوە، بەتایەتی كارتێكردنەكانی عەقلیەتی باوكسالاری، و دەسەڵاتی كەسی یەكەمی خاوەن هۆز و عەشیرەت، و بوونی دەسەڵات و هەژمونی گەورەی تەریقەتی ئاینی و مەرجەعیەتی تایفەگەری كە تێكڕای ئەمانە هۆكارن بۆ درووستبوونی كەسایەتی خاوەن سەروەر كە لە ڕوانگەی ڕاستی ڕەهاوە مامەڵە لەگەڵ دەوروپشت و مورید و رعییەت دەكات.

كاتێك پاشماوەی ئەو پەیوەندییە كۆمەڵایەتییانە بەتایبەتی لە قۆناغی گواستنەوەدا بواری كاری سیاسی و حزبایەتی دەگرێتەوە، لە دەوروبەری دەسەڵاتدا كەسانی هەلپەرست و مشەخۆر بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان بەشێكی بەرچاوی ئەركەكانیان فووكردن و قەبەكردنی كەسایەتییە سیاسییەكان دەبێت و ئاو دەبەنە ئاشی درووستكردنی كەسایەتی خۆبەزلزان.

خۆبەزلزانین لە بواری سۆسیۆلۆجیدا بریتییە لە خوێندنەوەی هەڵە بۆ واقیعی سیاسی و ریزبەندی هێزەكان و گەورەكردنی ململانییە ناوخۆییەكان، و فەرامۆشكردنی ململانێی سەرەكی، و زاڵكردنی بەرژەوەندی كەس و تاقم و حزب و تایفە لە سەر بەرژەوەندی گەل و نیشتمان.

دیاردەی خۆبەزلزانینی سیاسی لە نێوان نەتەوەی سەردەست و نەتەوەی ژێردەست بە دوو جۆری جیاواز دەردەكەوێت.

دیاردەی خۆبەزلزانینی سیاسی لە ریزەكانی نەتەوەی سەردەست و خاون هەژمون لە عێراقدا زیاتر لە شێوازەكانی ئاراستە تایفەگەری و بەكارهێنانی گوتاری بوخز و ڕق و قینە بەرامبەر پێكهاتە و نەتەوەی ژێردەست دەردەكەوێت، و هەردەم كۆمەڵگای نەتەوەی سەردەست وا تەیار دەكرێت كە خاوەن ماف و ڕاستین و بەرامبەریش دوژمن و تێكدەر و هەڕەشەن لە مان و بەردەامبوونیان.

بەڵام دیاردەی خۆبەزلزانینی سیاسی لە نێو نەتەوەی ژێردەست بەتایبەتی ئەگەر نموونەی كوردستانی باشور وەرگرین، ئەوا دوو دیاردەی جیاواز و ناكۆك بە یەكتر بە دی دەكرێت. یەكەمیان بەكارهێنانی و پەیڕەكردنی خۆبەزلزانینی سیاسی لە نێو یەكتر لە بازنەی نێو لایەنەكانی بزوتنەوەی رزگاریخوازی نیشتمانی كوردستانی، و ئەمەش لەوەدا دەردەكەوێت كە بەشێك لە لایەنە سیاسییەكان بە شێوازێكی غروری سیاسی مامەڵە لە گەڵ لایەنی بەرامبەردا دەكەن، و زۆر بێباكانە مامەڵە لە گەڵ جەماوەر و داواكارییە ڕەواكانیان دەكەن، ئەمەش بۆتە هۆی نەبوونی سەقامگیری سیاسی.

دووەمیان خۆبەكەم زانین و كەمكردنەوەی تواناكان لە كاتی مامەڵەكردن لە گەڵ نەیارانی دۆزی ڕەوای گەلی كوردستان و مەسەلەی نیشتمانی كوردستانی.

هۆكارەكانی ئەمەش بۆ كاركردن و پاراستنی بەرژەوەندییەكان دەگەرێتەوە كە بەرژەوەندی ئابوری و حزبی بە سەر بەرژەوەندی گشتی نیشتمانیدا زاڵ دەبێت. مەترسی ئەم خۆبەكەمزانینە لە سەر جەماوەر و خەڵكی زەحمەتكێش زۆرە و دەبێتە هۆی بڵاوبونەوەی گیانی قایل بوون بە ئەمری واقیع و خۆ تەسلیم كردن، و هەر بەرنامەیەكی تێكۆشان بۆ مافی چارەنووس و ئازادی و سەربەخۆیی بە كارێكی نا لۆجیكی و نا واقیعی دادەنرێت.

بەشێك لە ئەركی لایەن و كەسانی شۆڕشگیر لەوەدایە كە تێكۆشانێكی بەرچاو و ڕۆژانە دژ بە عەقلیەتی خۆبەزلزانین نێوان یەكتری و لایەنەكانی بزوتنەوەی رزگاریخوازی نیشتمانی كوردستان بكەن، و هەردەم بە گیانی باوەڕبوون و متمانە بە خود و بە تواناكانی جەماوەر لە سەر رێبازی نیشتمانی كوردستانی بەردەوام بن، و هەڵاتن لە ئازادی و سەربەخۆیی لە نێو فەرهەنگی سیاسی كوردستانیدا نەبێت، و تێكۆشان بۆ مافی بریاردانی چارەنوس خۆبەزلزانین نییە.

گومانیش لەوەدا نییە كە هەندێ جار كەسانی دەوروبەری دەسەڵاتداران و ناوەندنەكانی بڕیار ڕۆلێكی نەگەتیفانە دەبینین و بۆ پاراستنی مانەوەی خۆیان و بەرژەوەندییەكانیان ڕوونكردنەوەكانیان لە چوارچێوەی ڕازی كردنی غروری سیاسی خاوەن دەسەڵات بووە.

دەگێڕنەوە كە جارێكیان خاوەن دەسەڵاتێك لە وڵاتێكی دراوسێدا لە گەڵ دوو ڕاوێژكار لە لەندن دەبن. میری دەسەڵاتدار دەلێت: خۆزگە لە وڵاتێكی ئەسكەندەنافیا دەبووین. یەكێك لە ڕاوێژكەران دەڵێت: قوربان كام وڵات؟

میر دەڵێت: هۆڵەندا.

ڕاوێژكاری یەكەم دەڵێت: قوربان هۆڵەندا وڵاتی ئەسەكەندەنافیا نییە؟

میر دەلێت: وا نییە تۆ نازانیت. ڕاوێژكاری دووەم ئایا هۆڵەندا وڵاتی ئەسكەندەنافیا نییە؟!

ـ بەڵی قوربان. ڕاوێژكاری دووەم وڵامی دایەوە.

ئێوارە ڕاوێژكاری یەكەم لە كار دەركرا، و كاتێك گلەیی لە ڕاوێژكاری دووەم كرد كە بۆچی درۆی لە گەڵ میر كردوە. لە وەڵامدا وتی: ئایا دەتەوێ میر فێری جوگرافیا بكەی؟!

بەم جۆرە هەڵپەرستان تۆوی خۆبەزلزانین لە ناخی دەسەڵاتداران دروست دەكەن.

  • 1