ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لاپەڕەكانی مێژوو، پڕن لە مرۆڤی جوان و چالاك و مرۆڤدۆست و خۆشەویست، هەر یەكێك لە بوارێكەوە ئەسپی خۆی تاو دەدات و لە مەیدانی ژیان دەبێتە شێرەسوارێكی بوێر و بە هەڵوێست، دەبن بە ناوی جوان و پرشنگدار، هەمیشەش بە نەمری دەمینێنەوە. حاجی، دەڵێت: (مەرگ و ژین میسلی سێبەر و تاوە/ ئەوەی باقی بمینێ هەرناوە). یەكێك لەم نموونە جوانانە، كوڕە هەژارێكی مێرخاسی مەملەكەتی میرنشینی سۆران، ناوێكی دیار و خاوەن مێژووێكی پر ِسەروەری و شانازی، هاوڕێ (عەلی مەكتەبە)یە. لەكاری مرۆڤدۆستی، حزبایەتی، ڕۆشنبیری و كۆمەڵایەتی، گورجوگۆڵ لە كار و چالاكییە جەماوەری و مەدەنییەكان، پێشەنگ لەكاری چەپ و هەڵگری پەیامی شیوعیەت و داكۆكیكاری سەرسەختی چینی هەژار و كرێكار و جوتیار و چەوساوە. دەروێشێكی بوێری قوتابخانەی كوردایەتی و شاگردی دڵسۆزی حوزنی موكریانی. لە ڕواندز، پەروەردە دەبێ و دڵسۆزانە و خەمخۆرانە و پاكانە، قۆڵی مرۆڤایەتی و كوردایەتی هەڵدەكات و خەون و هیوا و ئایندە لە حزبی هیوا هەڵدەچێنێت و دەبێتە ئەندامێكی دڵسۆزی ئەو حزبە. سوێند دەخوات كە خیانەت لە گەل و كوردستان نەكات. لەوێ گرنگی بە هوشیاری نەتەوەیی و ڕۆشنبیری خەڵك دەدات. لەگەڵ هاوڕێ و دڵسۆزانی شار، بڵاوكراوەیەكی دەستنووس بە نهێنی بەناوی پیرۆزی (كوردستان) دەردەكەن. لە گەرمەی شەڕی دووەمی جیهان، وڵات بۆنی باڕووت و خوێن و مەرگی لێدێت، خەڵك نانی دەستنەدەكەوت. ئەو و هاوڕێیەكانی، لە سەرەتایی چلەكانەوە، دەستدەكەن بە دانانی كتێبخانەیەك بەناوی (سەركەوتن)، دواتر ناوەكەی لەسەر ڕاسپاردەی پیرەمێردی شاعیر دەیكەن بە (پێشكەوتن). ئەمەش دەبێتە بنكەیەكی گەورەی ڕۆشنبیران و كوردپەروەران و مرۆڤە ناودارەكانی ئەو سەردەمە. لە شارەكانی عێراق و لە میسر و ئوردەن و سوریا و لوبنان، ڕۆژنامە و گۆڤارەكانی ئەو سەردەمە دەگاتە ئەم كتێبخانەیە و لەوێش دەگەیشتە دەستی خوێنەران و ڕۆشنبیرانی وڵات. ئەو وەك مامۆستایێك، خەڵكی فێری خوێندەواری و ڕۆشنبیری دەكرد. كەسێكی بەئاگا و تێگەیشتوو و بیركراوە و پێشكەوتووخواز و ئازادیخوازبوو، خوێندەوارێكی چاك و كتێبدۆستێكی بێ هاواتا بوو. خۆبەخشانە كتێبی بە خوێندەواران و قوتابییە هەژارەكان داوە بخوێنەوە و هانی داون، تا ببن بە هاوڕێی زانست و كتێب. ئەو بەو شێوە جوانە، بەردەوام دەبێت و لە خۆشەویستی كتێبیش، ناوی مەكتەبەی دەبێتە نازناوێكی جوان بۆ خۆی و بنەماڵەكەی. ئەو ئەوهەندە متووی خوێندنەوە و كتێب ببوو، تەنانەت لە دوا ساڵەكانی تەمەنی، پیر و ماندوو، بەڵام دڵسۆز و خۆبەخشانە، ڕۆژنامە و بڵاوكراوەكانی حزبی دەگەیاندە خەڵك و لە نێو بازاڕ پێی دەدان. یان لەو دووكانە بچكۆڵەیەی هەیبوو، كتێب و ڕۆژنامەی بەخەڵك دەدا تا بخوێنەوە و لە هەواڵ و زانیاری و نووسینی تازە ئاگاداری دەكردنەوە. لە سەرتایی بڵاوبونەوەی بیری چەپ و دامەزراندنی حزبی شیوعی عێراق، ئەو دەبێتە پێشەنگی ئەو حزبە و خاوەن بیر و باوەڕێكی پتەو و خوڕاگر و بوێر و چالاك و بە هەڵوێست. ئازار و ئەشكەنجە و بەساڵ زیندان بگرە تا ساتی سەرەمەرگیش، یەك تۆزقاڵ نەیتوانی لە بیرو باوەڕی ئەو كەمبكاتەوە، ئەو بیر و باوەڕە، تا دەهات گەرم و گورتڕ دەبوو و هەر بەو بیروباوەڕش سەری نایەوە. ئەو هەر لە زوو، دەبێتە ڕابەر و پێشەنگ و ڕێكخستن و پتەوكردنی پرەنسیپ و بیروباوەڕەكانی حزبی شیوعی لە دەڤەری خۆی. لە سەرەتایی چلەكان دەست بەو خەباتە دەكات و لە پەنجایەكان و شەستەكان بە سەدان بنەماڵە و خێزان، لە شار و دێهاتەكان لە سەر دەستی ئەو، دەهاتنە ناو ڕیزەكانی حزبی شیوعی. لە چالاكی حزبی و خۆپێشاندان و كۆبونەوە جەماوەرییەكان، ئەو دەبووە، سەرقاقڵە و جوڵانەوەی ئەو چالاكییانە. دەنگی ناڕەزایەتی و ئێش و ئازار و داواكارییەكانی خەڵكی دەگەیاندە دەستهەڵات. دەیان ناو و ناتۆرەی وەك كافر و بێدین و خۆفرۆش و تێكدەر و ئاژاوەگیڕی دەخرایە پاڵ، وەلێ ئەو هەر سوورتر دەبوو و ناو و ناوبانگی ئەو گەورەتر دەبوو. لە بچووكترین چالاكی ناو شار و پێشمەرگە و ڕووداو و پێشهات و كارێكی نەخوازراو ڕوویدابووایە، ئەوا سەر ئێشەی بۆ ئەو دروست دەكرد و هەر زوو یەخەی عەلی مەكتەبەیان دەگرت. ئەویان تۆمەتبار دەكرد، ئیدی ئەو تۆمەت و بوختان و هەوڵە نادروستانەی بۆیان هەڵدەبەست. دەكەوتنە ئازار و ئەشكەنجەدانی ئەو پیاوە و دەیانگرت و لە زیندانیان دەپەست. زیندانەكانی ڕواندز و هەولێر و كەركووك و كوت و نوگرە سەلمان و بەغدا، ببوونە ماڵی ئەو، بەشی هەر زۆری تەمەنی لە زیندانەكان بەسەر دەبرد و لەوێش خۆراگرانە، بێ ئەوەی شتێك بدركێنێت و بچووكترین زانیارییان لێ دەستبكەوێت، ناچار دەبوون، ئازادی بكەن. ئەو لە ساڵی 1947 دەگیرێت و لەگەڵ هاوڕێ و سەركردە باڵایەكانی حزبی شیوعی (فەهد، سارم، حازم) لە زیندان بووە و دوای لە سێدارە دانی هاوڕێیەكانی، ئەو لە ساڵی 1954 ئازاد دەكرێت. زۆرجار كە لە زیندان بەربووە، نوێنەكانی خۆی لێكنەدەكردنەوە و دایدەنان، دەیگووت: بۆ بەیانی دیسان دەمگرنەوە! عەلی مەكتەبە و هاوڕێیەكانی، بەردەوام خەریكی ڕاونان و ئازار و ئەشكەنجە و گرتن و زیندان بوون. لە ساڵی 1961 بۆ ماوەی شەش مانگ دەگیرێت. لە 9/2/1963 لە لایەن حەرس قەومییەكانەوە زیندانی دەكرێت . لە ساڵی 1967 ئازادی دەكەن، دوو شەو لەماڵ دەبێت، لە چالاكیێكی ناو شاردا، لە قائیمقامی ڕواندز دەدرێت و بریندار دەكرێت، بۆ بەیانییەكەی دەیگرنەوە، گوایە ئەو چالاكییە بە بۆنەی بەربوونی ئەو كراوە، ئیدی تا 17/7/1968 بەناچاری ئازادی دەكەن. لە ساڵی 1979 لە لایەن ئەمنی گشتیی هەولێر و لەكاتی ڕاوەدوونان و ڕەشبگیڕی شیوعییەكان دەیگرن و ساڵێك و سێ مانگ لە زیندان دەبێت. دواجار پێی مۆر دەكەن، ئەگەر ئەمجارە بگیرێت، ڕاستەوخۆ ، سێدارەیە و ئەویش بێ منەتانە واژۆی كردووە. ئەو لە پێناو بیروباوەڕی شیوعیەت و سیاسەت و هەڵوێستە بوێرەكانی هەر لە زیندان بووە، لە كاتی دادگایكردنیش، دڕوشم و قسە حەق و بوێر و بەرزەكانی ئەو، دادگای دەهەژااند. وەك دوژمنەكان ناویان نابوو ( ئەو شیوعییەی هەموو عێراقی دە زەقزەقەنە ناوە!).

كەم كەس بەقەد ئەو لە زیندان ماوەتەوە. كەچی تا مرد لە حكوومەتی عێراق و حكوومەتەكەی خۆمان، ناوی لە لیستی زیندانانی سیاسی نەبوو، فلووسێكی بەوناوە وەرنەگرت. كەچی بە چاوی خۆی دەبینی زۆر جاش و بەعس و كوردفرۆش هەبوون، خۆیان بە زیندانی سیاسی دەنووسی و پووڵێكی چەوری وەردەگرت، ئەو كەسانەی تا دوێنێ عەلی مەكتەبەیان بە گرتن دەدا. ئێستا ئەوان خاوەن كۆشك و كۆمپانیا و پلە و پایە و سایە و سەرمایەن.

ئەو مرۆڤێكی چەپی ڕاستگۆبوو، هێمن و ماندوو، قسەحەق و یەكڕوو، دڵسۆز و هەژاردۆست، ماڵی دەبێتە میوانخانەی ئەو هەژارانەی لە شار و گوندە دوورە دەستەكان دەهاتن، یان ئەو هاوڕێیانەی ئەندام و دۆستی حزب بوون. تا مرد نانی خۆی لەگەڵ ئەو خەڵكە بەشكرد، شیوعییەكی هەژار و هەژاردۆست. لە دوای ڕاپەرینیش، ناوێكی دیار، لە ئاهەنگ و كۆڕ و سیمینار و ڕێپێوان و نارەزایەتییەكان لە ڕیزی یەكەم دەبینرا، كەسایەتییێكی بەڕێز و خۆشەویست، ئەو شیوعییەكی پۆڵاین بوو، شیوعییەكی جوان و مەرد، گوفتار شیرین و ڕەفتار نەرم و نیان. لە گفتوگۆ و دانیشتن و كۆر و كۆبونەوەی جەماوەری و حزبی خاوەن ڕا و پێشنیار و هەڵوێست بوو، باجی ئەو هەڵوێستانەشی دەدا، ڕاستبێژێكی بوێر و ڕەخنەگر و شرۆڤەكارێكی بە ئەزموون. شارەزا لە مێژووی ناوەخۆ و دەرەوە، لە هەر دانیشتنێك زۆر بە متمانە و باوەڕەوە، باسی خەبات و تێكۆشانی حزب و هاوڕێیەكانی خۆی دەكرد. تا بە تەمەنیش دەچوو، عەشق و بیروباوەڕی زیاتری بە حزب و نیشتیمان و گەلە چەوساوەكەی هەبوو. ئەو ئەستێرەیەكی جوانی كوردستان، ناوێكی جوان و پاك، زۆر جاریش، خێزان و بنەماڵە و هاوڕێیەكانی باجی هەلوێستە ڕەوایەكانی ئەویان دەدا. هاوڕێ (گوڵ)ی هاوسەری، لە هەموویان زیاتر پرووشكی ئازار و سەختەكانی ژیان بەر ئەو دەكەوت و ژیان و ماڵی دەسووتاند. ئەویش ئافرەتێكی ناوازە و بوێر لە نموونەی خانزادی میری سۆران، ئەو شوورەیەكی پۆڵاین بووە لە پاڵ كەسایەتیی عەلی مەكتەبە. سەری بەرزی خۆی بۆ دوژمنان و ناحەزانی وڵات و نیشتمان و حزب، شۆر نەكردووە. پەروەردەیەكی جوانی منداڵەكانی دەكات و وانەی خۆراگڕی و سەربەرزیان فێردەكات. ناوی منداڵەكانیان بۆنی خەبات و ئازادی و بەختیاری وڵاتیان لێدێ، بەناوی جوانی وەكوو (بەختیار و ئازاد و ڕزگار و هۆشیار و بێزار ) و (ژیان و ئایار و نەورۆز) كوردبوونی خۆی بۆدوژمان دەسەلمێنێت. هەرناوێكی لە كاتی خۆیدا، مانایەكی گەورەی دەبەخشی و مەبەستیكی گەورەی لە پشت بووە. ئەو هەڵگری ئامانجی كرێكارەكان بوو، خەونی بە ڕزگاری چینی چەوساوە دەدیت و لە پێناویدا تێدەكۆشی. ئەو ناوی منداڵەكانی لە دڕوشمی حزب ( نیشتمانێكی ئازاد و گەلێكی بەختیار) وەردەگرێت. ژیانی چینی چەوساوە و جەژنی نەتەوەیی و یەكی ئایاری جەژنی كرێكاران دەكاتە هەوێنی ناوی كچەكانی. ئەو نیشتیمانەی قوربانی زۆری لە پێناو دا و ئازاد بوو، ئەو ئازادییەی بە خوێنی شەهید بێزاری كوڕی، كە تا ئێستاش گۆڕونە، ئازاد بوو. بەڵام لە سایەی دەستهەڵات و خراپی سیستەمی وڵات، هێشتا گەلەكەی بەختیار نەبووە! ڕۆژ بە ڕۆژیش چین و توێژەكان هەژارتر و بێكارتر دەبن. تا دێ گەندەڵی و جیاوازی پەرە دەستێنێت و باهۆزی سەرمایەداری و كۆمپانیا زڵهێزەكان، خەرمانی ژیانی خەڵك ڕادەماڵن و ژیان سەختر و خەڵكیش ڕووتر و برسیتر دەبێت. ئەو نیشتیمانەی لە سایەی خەبات و تێكۆشان و ماندووبوونی هاوڕێیانی وەكوو عەلی مەكتەبە و كەسە دڵسۆزەكانی وڵات ڕزگاری بووە. كەچی لەم نیشتمانە بەرینە و لەم شارە، بستە خاكێك، كۆڵانێك، شەقامێك، قوتابخانەیێك، هۆلێك، شوێنێكی گشتیی، نییە، ناوی پیرۆزی ئەو مرۆڤەی لەسەر بێت. بیتهۆڤنی موزیكژەن، دەبێژێت: "مرۆڤە مەزنەكان، گەورەترین سەرمایەن بۆ میللەتی خۆیان" ئەگەر بە زیندووی ڕێزتان لەو مرۆڤە نەدەگرت، لەبەر ئەوەی لە بەرەی گەل و چینی چەوساوە و مافخوراوەكان بووە، چاوتان بەكارەكانی ئەو هەڵنەدەهات، ئەوا ئەو ئێستا ئاسودەیە و ئێوەش هیچ شتێكی بە ڕەوا بۆ ئەو نابینن. ئەگەر ڕێز لە مرۆڤە مەزنەكانی نیشتیمان نەگیرێت، ئەوە ڕۆڵەكانی نیشتیمانیش ڕێز لە ئێوە ناگرێت. عەلی مەكتەبە، لە لە نێو دڵ و دەروون و ویژدانی خەڵك و مێژووی چەپ و نیشتمان و شار دەژێت و ناوێكی گەوهەردارە و تا دێ ناوەكەی جوان و خۆشەویستر دەبێت. ئەگەر جارێكی تر زیندوو بێتەوە، بە هەمان گوڕ و تین و بوێری جاران بەدژی زوڵم و ستەمی ناحەزان و گەندەڵكاران دەوەستێتەوە و دەڵێت:

عەلی مەكتەبەی هەژار

دڵسۆزی پاڵە و جوتیار

هەوڵم دا بە كردەوە

چاوی گەنجم كردەوە

مەكتەبەم هێنا بۆ شار

تا خەڵك ببێت هۆشیار

شارم پڕ لە كتێب كرد

 

No description available.

ئاڵای زانستم هەڵكرد

تا ئێستاش، هاواردەكەم

داوای مافی گەل دەكەم

_ ( بژی چینی كرێكار،

بمری دوژمنی زۆردار)

خەمخۆرم بۆ ئەم خاكە

ڕێگا و هیوام ڕووناكە

ڕاناوەستم لە خەبات

تا كورد دەگات بە ئاوات

تێبینی: لە ئەنجامی خوێندنەوەی دیرۆكی شار و ژیاننامەی ئەو كەسایەتییە، ئەم نووسینە لە دایكبووە. هاوڕێ (بەختیار عەلی)، بە تۆوی زانیارییەكان، كێڵگەی ئەم نووسینەی سەوزتر كرد. شیعرەكە لە ئۆپرێتی (پەیامی دڵسۆزانی ڕواندز) هی بەندە وەرگیراوە.

 

  • 1