ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەحمەد رەجەب/ شه‌هیدی نه‌مر خدر كاكیل ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شاوه‌ له‌ئاسمانی كوردستان

 

حزبی شیوعی عێراق هەر لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە {31 ی ئازاری / مارتی 1934} داو، لە پێناو گەل و نیشتمان خەبات و تێكۆشانی بەهێزو بێوچانی كردووەو قوربانی زۆری داوەو خوێنی گەشی سەركردەو ئەندامەكانی بوونە بە‌ قەڵغانی پاراستنی گەل و نیشتمان و لە لایەن رژێمە سەركوتكەره خوێنرێژەكان و خەڵكانی چەپەڵ وسیخور تووشی راونان و گرتن و ئازارو ئەشكەنجه بوونەتەوەو‌ خۆراگرانە چوونە بەگژی جەلادەكانیان و بەبێ ترس و دڵەراوكێ و بێباكانەو سەربەرزانە رووبەرووی پەتی سێدارە بوونەو شەهید كراون.

 

شیوعییەكان وەك بەشێك له كۆروكۆمەڵی پێشكەوتووخوازو پارتە نیشتمانییەكان‌‌ قەت لە خەباتی هێزو پارتەكان و، خەڵكی خەباتگێری سەر گۆرەپانی تێكۆشان دوا نەكەوتوون و هەمیشە لە ریزی پێشەوە بوون و چەندین ئەندام و كادریان لە رێی كوردایەتی و سەربەرزی و سەربەخۆیی كوردستان بەخت كردووەو، یەكێك لەو تێكۆشەرو نەبەزانه شیوعی ناودار‌ { خدر كاكیل} ی نەمرە.

خدر كاكیل مرۆڤێكی سادەو ساكارو دڵساف، جوتیارێكی هەژار، كرێكارێكی چەوساوه خۆێ گەیاندە ریزی تێكۆشەران و، چووە ناو پرۆسەیەكی شۆرشگێرانەو، شان بە شان لە گەڵ هاورێكانی چاونەترسانەو خۆراگرانە لە گەڵ خواست و ئارەزووەكانی گەل و هاورییانی كە هەمیشە گیانیان خستوەتە سەر دەستیان بۆ سەركەوتنی ئامانجە پێرۆزەكانیان لە پێناو ئازادی و سەربەستی تێكۆشاوه و هەروا بۆ دژایەتیكردنی دیكاتۆرییەت لە پێناو دروشمی حزبەكەی { حزبی شیوعی عێراق}: نیشتمانێكی ئازاد و گەلێكی بەختیار.

خدركاكیل لە ئەنجامدانی كاروباری رۆژانەی مرۆڤێكی جوامیرو هێمن و لە سەرخۆ بوو، لە لایەن دۆست و هاورییان و كەسوكاری جێی رێزو خۆشەویستی بوو، هەموو كات دەم بە پێكەنین و قسە خۆش و دڵپاك و راستگۆو، بە درێژایی تەمەنی ژیانی مەردانه و خاوەن هەڵوێست لە بەرەی پێشكەوتووخوازو ئازادیخوازان و گەل بوو،، بە سەربەزی ژیاو چاونەترسانە هەڵسوكەوتی ئەكرد.

خدر كاكیل لە ناو خێزانێكی جوتیاری هەژار لە شاری رواندوز چاوی بۆ ژیان هەڵهێناوەو، وەك منداڵانی تری دەوروپشتی دەست بە كاری جوتیاری و كشتوكاڵی ئەكات و، ئەو مرۆڤێكی دڵسوزو خاوەن توانایەكی پۆڵایین و سیفاتی جوان و سیماو رەواڵەتی كەسایەتییەكی رێزدارو خۆنەویست بوو، دەستپاك و جێی متمانەو، خاوەن موراڵێكی بی وێنەو تیكۆشەرێكی ئازاو قارەمان بوو، رۆڵەیەكی بە ئەمەكی خێزانێكی دەست كورتی كەم دەرامەت بوو، هەژاری و نەداری بوونە هۆی وازهێنانی لە جوتیاری و كاری كشتوكاڵ و، روو بكاتە كرێكاری بۆ پەیداكردنی بژێوی خێزانەكەی و، یەكەم كەرەت لە كرێكاری بیناسازی دەستی پێكردو، پاشان بوو بە خاوەنی چایخانەو، دوواتر بوو بە كرێكاری نانەواخانەو، لەو كاتانەدا وەك ئەندامێكی چالاكی سەندیكای كرێكاران دەركەوت‌.

‌خدر كاكیل زیرەكانەو بە بیرێكی تیژو عەقلییەتێكی نوێیەوه رووی لە كاركردن كردو، هەر زوو دیدو تواناكانی خستەگەر بۆ بەرگری لە مافەكانی و مافی كرێكارانی ترو، بۆ ئەو مەبەستە پەیوەندی بە سەندیكای كرێكارانەوە كردو، لێرەدا ئەتوانین بڵێن ئەم قارەمانە سەرچاوەی هێزو تواناو ئەزموونێكی كەم وێنەیەو، قەت نەیویستووەو خۆی لە ئەركەكانی بدزێتەوەو، بە پێچوانەوە هەمیشە هاوكاری ناسیاوو دۆست و هاورییانی و كەسوكاری كردووەو، بە هیچ شێوەیەك لە یارمەتیدانیان دووا نەكەوتووەو‌، بەڵكو لە ریزی پێشەوە بووە بۆ ئاشتی و برایەتی و خۆشەویستی و لێبوردن لە نێوان هاورییانی لە نەتەوە جیاجیاكانی عێراق لە كوردو عەرەب و توركمان و كلدانی و ئاشوری و سریان و ئەرمەن و، لە موسڵمان و كریستیان { مەسیحییەكان} و، لە ئێزدی وسووبییە مەنداییەكان و كاكەییەكان.

خدر كاكیلی ماندونەناس و هەست ناسك ناوی ئەو مرۆڤەیە شەیدای ئازادی و سەربەستی بو‌و، ئەو تێكۆشەرە بلیمەتەیە هەردەم لە خەمی رزگاربوونی گەل و نیشتمان بوو، بۆ رزگاركردنی لە چنگی دیكتاتۆرییەتی سەدام حوسەێنی چارەدێزو، رژێمی رگەزپەرستی فاشییەتی حزبی بەعسی عەرەبی و، ‌بێشك ئامادە بووە لەو رێگایەداو لە پێناو بیروباوەرو ئامانجە بەرزەكانی گەل و نیشتمان و حزبەكەی { حزبی شیوعی عێراق } خۆی بەخت بكات.

لە تافی لاویدا بە هۆی سەندیكاو تێكڵاوبوونی لە گەڵ كرێكاران و گفتگۆ لە بارەی ئەرك و مافەكانیان فێری ئەزموونێكی دەوڵەمەند بوو، چاوی كردەوەو،هەستی بە ناخۆشی و كەساسی گەلەكەی كردو، پێیداچەقاندو شان بە شان لە گەڵ براكانی و كورانی ناوچەكەی كەوتەكارو، هەستی به ‌تاڵی وگیروگرفتەكانی ژیانی هاوڵاتیانی كردو، پیاوانەو چاونەترسانە بەرگری لە دۆست و هاورێیانی كردو، شارەزایی لە دۆزینەوەی چارەسەری گرفتەكان پەیدا كردو، لەو كاتە پر جۆش و خرۆشانەدا خۆی هاویشتە ناو كاری حزبی و، پەیوەندی بە { حزبی شیوعی عێراق } وە كرد.

پاش كودەتا شوومەكەی 8 ی شوباتی رەش ساڵی 1963 بەعسییەكان و نەتەوەپەرستە عەرەبەكانی هاوپەیمانیان بە شێوەیەكی‌ رەشبگیری دەستیان كرد بە گرتنی هاوڵاتیان بە گشتی و نیشتمانپەروەران و شیوعییەكان بە تایبەتی و، كەوتنە روخاندنی ئاوایی و گوندەكان و، سووتاندنی كیڵگەو باخ و دارستان و، لەناوبردنی مەروماڵات و ئاژەڵ و، بۆ ئەو كارە چەپەڵانە هەموو چەك و جەبەخانەكانیان خستەگەر وەك تۆپ و تانك و هەلیكۆپتەرو فرۆكەی جەنگی و بۆمبی ناپاڵمی قەدەغەكراوو، بەڵام هەموو ئەو كردەوە نامرۆڤانەیە كە بە جینوساید ئەژمیردرێ نەیانتوانی كۆڵ بە گەلی خۆراگری كوردستان بێنێت و،  لە ناو گەرمەی ئاگرو دۆزەخی بەعسییەكان هاوڵاتیان گروتینێكی تایبەتیان بەخشییە خۆراگری و بەرنگاربوونەوەو، هاوكات شیوعی ناسراو تێكۆشەر { خدر كاكیل } لە ریزی پێشەوەی خەباتی خەڵك بوو، توانی خۆی قوتاركات و پەیوندی بە ریزەكانی پێشمەرگەكانی حزبی شیوعی عێراقەوە بكات.

شیوعی تێكۆشەر { خدر كاكیل } بوو بە پێشمەرگەو، هەر لە سەرەتادا قارەمانانە بەشداری چەندشەرێكی كرد لە دژی خوێنرێژەكانی حزبی بەعسی عەرەبی و، لە ساڵی 1966 حكومەتەكەی عەبدولرەحمان عارف سەرۆك كۆمار هێزێكی گەورەی سەربازی بە چەندان جۆری تۆپ و تانك و هلێكۆپتەرو فرۆكەی جەنگی و هەزاران سەربازو جاش و موستەشاری چڵكاوخۆر رەوانەی رواندوز كردو، بە تەمای گرتنی شاخی هەندرێن بوو، بۆ ئەو هێرشە "" لیوا عەبدولعەزیز ئەلعوقەیلیان "" دەستنیشان كردو، ئەم كابرایە یەكیك بوو لەوانەی داوای نەمانی بزوتنەوەی كوردیان ئەكردو، ئەیوت هەرچی هێزمان هەیە بەكاری ئەهێنێن و، بزوتنەوەی كورد پانئەكەینەوە، بەڵام سەرەرای هێزە زەبەلاحەكەی حكومەت پێشمەرگە شیوعییەكان وپێشمەرگەی ئازاو نەبەرد { خدر كاكیل } و، حاجی جەرجیس{ كوری خاڵی } و هاوریی نزیكی مام ئەلیاس توانیان بەرەنگار ببنەوەو شكست بە هێرشی هێزی سوپای عێراق بێنن و، جێی ئاماژەیە ژمارەیەك پێشمەرگە شەهید بوون و، لە ناویاندا شەهیدانی قارەمان و نەمران حاجی جەرجیس و مام ئەلیاس و صالحی كوری و، شایانی باسە كوری دووەمی مام ئەلیاس ئەنوەر بە سەختی بریندار بوو، تا ئێستا لە بەر ئازارەكانی ئەناڵێنێت.

پێشمەرگە و شیوعی ناسراو { خدر كاكیل } شان بە شانی پیشمەرگەو هاورێیانی حزبی شیوعی عێراق و، بە یارمەتیدانی پێشمەرگەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان توانیان لە داستانەكەی شاخی هەندرێن سوپای عێراق راوبنێن و تووشی دۆران وشكستی گەورە ببن و، ئەنجامەكانی شەری هەندرێن سەركەوتنێكی گەورە بوو بۆ شۆرش و، باشترین وەڵامدانەوه بوو، بۆ رێبازی دەسەڵاتی خوێناوی حكومەت و، سنوورێكی بۆ هاشەو هوشەو لووتبەرزی و سەركێشی عەبدولعەزیز عوقەیلی دیاری كردو، حكومەت ناچار كرا روو لە گفتوگۆ لە گەڵ سەركردایەتی شۆرش بكات و، رێبازی لا مەركەزی هەڵبژارد، بۆ چارەسەركردنی كیشەی كوردو، داستانی هەندرێن یەكێكە لەو شەرانەی پێشمەرگەكانی حزبی شیوعی عێراق و جێی سەربەرزی و شانازییە.

بەشداری جەنگاوەری ئازاو دلێرو نەترس { خدر كاكیل } لە شەری هەندرێن و، رۆڵی و خۆ بەختكردنی لە پێناو بیرو باوەرو بەرزی مرۆڤ و، لە پێناو گەل و نیشتمان هۆكار بوون بۆ دەركەوتنی ئەو رۆڵە خۆشەویستەی گەل وەك سیمبولی شانازی كە هەمیشە لە ریزی پێشەوە بووەو، توانیویەتی پێشبكەوێت و ئەزموونەكانی زیاد بكات و، ببێتە سەركردەیەكی پرشنگداری سەربازی و، هەموو كات بوونی هەبێت‌ لە مەیدان و سەنگەرەكانی هێزەكانی پێشمەرگه و شەركردن دژ بە دزژمنان.

لە رۆژی پەیوندەكردنی قارەمانی نەمر { خدر كاكیل } بە پێشمەرگەكانی حزبی شیوعی عێراق لە پاش( كودەتا چەپەڵەكەی حزبی بەعسی عەرەبی ساڵی 1963 تا دەرچوونی بەیانی 11 ی ئازاری ساڵی 1970) لە نێوان حكومەتی عێراق و بزوتنەوەی ئازادیخوازانەی كورد، بزەی پێكەنین هەردەم لە سەر لێوی بووە وەك جەنگاوەرێكی ئازاو نەترس و، بە هاوكاری هاورێیانی دلێرو چاونەترسی قەت سڵی لە مردن نەكردووەتەوەو، هەر لە ریزی پێشەوە بووەو داستان لە دووای داستانی تۆمار كردووەو، لە هەموو شەرەكان و، شەری هەندرێن لە رواندوز لە سەروویانەوەو، شەری { سەری بەردێ } لە ناوچەی باڵەكایەتی‌ و، بەشداریكردنی بۆ لە ناوبردنی هێزەكانی هێرشكەری سوپای عێراق و، گرتن و دەست بە سەراگرتنی چەكی جۆراوجۆرو، روخاندنی ورەی هێزەكانی حكومەت.

لە ساڵانی 1978 و 1979 رژێمی خوێنرێژی حزبی بەعسی عەرەبی هێرشێكی درنداەی لە دژی حزبی شیوعی عیراق دەستپێكردو لە ئەنجامیدا ژماریەكی گەورە لە هاورێیان شەهید بوون و، لە پاش ئەو هێرشە سەدام حوسەێن وەك درندە لە ناو بەعسیەكانی یاوەری وەستاو بە لووتبەرزییەوە رایگەیاند و وتی: ئیتر شوێن لە عێراقدا بۆ شیوعییەكان نییەو نەماوەو، لە رۆژانی داهاتووش حزبی شیوعی عێراق كۆتایی پێدێت، بەڵام خەیاڵی خاو بوو حزبی شیوعی عێراق قاچەكانی لە گۆرەپانی تێكۆشان زیاترو بەهێزتر چەقاندو بەردەوامەو، لە گەڵ گەلدا تێئەكۆشێت و، بەرگری لە بەرژەوەندییەكانی گەل ئەكات.

لە كۆتایی ساڵی 1978 و سەرەتای ساڵی 1979 قۆناغی دووەمی پێشمەرگایەتی حزبی شیوعی عێراق دەستپێ ئەكات و، لە گەرمەی گەرمی مانگی تەموزی ساڵی 1981 پێشمەرگەی بلیمەت { خدر كاكیل } گەرایەوە بۆ پێشمەرگایەتی بۆ ئەوەی داستانی نۆی تۆمار بكات و، هەر لە سەرەتای هاتنەوەی دەستپێشخەری كرد بۆ ئەوەی رۆڵی پێشمەرگە بتەو بێت و، وەك شاخ رووبەرووی دیكتاتورییەت بووەوەو، بووە هێزێكی نۆی بۆ بتەوكردنی رۆڵی حزب و، وەك مامۆستاو رێپیشاندەرو،زۆر بە هێمنی نەخشەو پلانە سەربازییەكانی داناو، رۆڵی كاریگەری نواند لە پەرەسەندنی كاری پێشمەرگایەتی و، بەشداری كردن لە شەرەكان و گرتنی رەبیەكانی دوژمن.

لە ساڵی 1982 و بە بۆنەی دامەزراندنی حزبی شیوعی عێراق سەركردەی قارەمان { خدر كاكیل } سەرپەرشتی لقی رۆستی كردو، توانیان بارەگای لقی ( سەری سەرین ) ی سوپای عیراق لە سەر شاخی سەری سەرین بگرن و، تێكۆشانی ئەم سەركردەیە قەت رۆژێك لە رۆژان نەوەستاو، هەر بە دووای رەبیەو مۆڵگەكانی بەعسەوە بوو، هەر لە هەمان ساڵداو بە بۆنەی شۆرشی ئۆكتۆبەر لە گەڵ هاورێیانیدا هیرشیان كردە سەر بارەگای لقی دوژمن لە سەر شاخی (كۆسپەسبی) و گرتیان و، هەر بەو شێوەیە بەردەوام بوو لە گرتنی رەبیەو مۆڵگەكانی دوژمن و، بە شانازییەو هاورێیانی پێشمەرگە ناوی { رەبایە گر} یان لێنا.

رۆڵی { خدر كاكیل } وەك سەركردەو ئازاو چاونەترس مۆركی تایبەتی لە سەر كاروباری سەربازی و پێشمەرگایەتی نەخشاندو، هێشتا كاری زۆری مابوو ئەنجامی بدات بەڵام لە 2/5/1983 لە لایەن هێزەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان شەهید كرا لە كاتی هێرشكردنیان بۆ سەر بارەگاكانی حزبی شیوعی عێراق لە پشتئاشان.

هەزارا سڵاو لە شەهیدی قارەمان و نەمر خدر كاكیل.

  • پێشمەرگەی ئازاو قارەمان شەهید عوسمان خدر كاكیل { سەركەوت } لە دایكبووی 1967. بوو بە سەرپەل و لە رۆژی 13/11/1986 لە شەری هیلوە شەهید بوو.
  • 1